ลัทธิอาณานิคม

(เปลี่ยนทางจาก ลัทธิล่าอาณานิคม)

ลัทธิอาณานิคม (อังกฤษ: colonialism) เป็นการสถาปนา แสวงหาประโยชน์จาก ธำรงรักษา ได้มาซึ่งและขยายอาณานิคมในดินแดนหนึ่งจากประชากรอีกดินแดนหนึ่ง ลัทธิอาณานิคมเป็นชุดความสัมพันธ์ไม่เท่ากันระหว่างเจ้าอาณานิคมและอาณานิคม และมักระหว่างผู้อยู่ในนิคมและประชากรพื้นเมือง

สมัยอาณานิคมยุโรปอยู่ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เมื่อชาติยุโรปหลายชาติสถาปนาอาณานิคมในทวีปเอเชีย แอฟริกาและอเมริกา ทีแรก ประเทศต่าง ๆ ดำเนินนโยบายลัทธิพาณิชยนิยมซึ่งออกแบบมาเพื่อเสริมเศรษฐกิจของประเทศแม่โดยแลกกับเศรษฐกิจของขู่แข่ง ฉะนั้น ปกติอาณานิคมจึงได้รับอนุญาตให้ค้าขายเฉพาะกับประเทศแม่เท่านั้น ทว่า เมื่อถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 จักรวรรดิอังกฤษยกเลิกลัทธิพาณิชยนิยมและการจำกัดการค้า และเริ่มใช้หลักการค้าเสรี โดยมีการจำกัดหรือภาษีศุลกากรน้อย

เนื้อหา

ประวัติแก้ไข

ดูบทความหลักที่: ประวัติลัทธิอาณานิคม
 
แผนที่อาณานิคมในปี 1800
 
แผนที่อาณานิคมในปี 1914
 
แผนที่อาณานิคมในปี 1945

กิจกรรมซึ่งเรียกได้ว่าลัทธิอาณานิคมนั้นมีประวัติศาสตร์ยาวนาน เริ่มจากจักวรรดิแอฟริกาก่อนสมัยอาณานิคมซึ่งนำให้ชาวอียิปต์ ฟินีเซีย กรีกและโรมันล้วนสร้างอาณานิคมในสมัยโบราณ

ลัทธิอาณานิคมสมัยใหม่เริ่มด้วยยุคแห่งการสำรวจ โปรตุเกสและสเปนค้นพบดินแดนใหม่ทั่วทั้งมหาสมุทรและสร้างสถานีการค้าหรือพิชิตดินแดนกว้างใหญ่ไพศาล บางคนถือว่าการสร้างอาณานิคมทั่วทั้งมหาสมุทรนี้เองที่แยกแยะลัทธิอาณานิคมจากลัทธิการขยายอาณาเขต (expansionism) แบบอื่น มีการแบ่งดินแดนใหม่เหล่านี้ระหว่างจักรวรรดิโปรตุเกสและสเปนครั้งแรกโดยสารตราพระสันตะปาปาอินเทอร์เซเทอรา และต่อมาโดยสนธิสัญญาทอร์เดสซิลลาสและสนธิสัญญาซาราโกซา (ค.ศ. 1529)

สมัยนี้ยังสัมพันธ์กับการปฏิวัติพาณิชย์ สมัยกลางตอนปลายมีการปฏิรูปการบัญชีและการธนาคารในอิตาลีและเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก ยุโรปตะวันตกรับและนำมาปรับใช้กับความเสี่ยงและรางวัลสูงที่เกี่ยวข้องกับการลงทุนอาณานิคม

ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 มีการสร้างจักรวรรดิอาณานิคมฝรั่งเศสและจักรวรรดิดัตช์ เช่นเดียวกับกรรมสิทธิ์โพ้นทะเลของอังกฤษ ซึ่งต่อมากลายเป็นจักรวรรดิอังกฤษ นอกจากนี้ ยังมีการสถาปนาจักรวรรดิอาณานิคมเดนมาร์กและอาณานิคมโพ้นทะเลของสวีเดนบ้าง

การแพร่กระจายของจักรวรรดิอาณานิคมลดลงในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 และต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยสงครามปฏิวัติอเมริกาและสงครามประกาศอิสรภาพละตินอเมริกา อย่างไรก็ตาม มีการสถาปนาอาณานิคมใหม่จำนวนมากหลังช่วงนี้ รวมทั้งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิอาณานิคมเบลเยียม ในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 หลายชาติยุโรปเกี่ยวข้องในลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา

จักรวรรดิรัสเซีย จักรวรรดิออตโตมันและจักรวรรดิออสเตรียมีอยู่ในห้วงเวลาเดียวกันกับจักรวรรดิข้างต้น แต่มิได้แผ่ข้ามมหาสมุทร จักรวรรดิเหล่านี้ขยายผ่านช่องทางแต่เดิมโดยการพิชิตอาณาเขตเพื่อนบ้านแทน จักรวรรดิญี่ปุ่นจำลองตนเองตามจักรวรรดิอาณานิคมยุโรป สหรัฐฮเมริกาได้ดินแดนโพ้น หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ฝ่ายสัมพันธมิตรผู้คว้าชัยแบ่งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิออตโตมันส่วนใหญ่ระหว่างพวกตนในฐานะอาณัติสันนิบาตชาติ ดินแดนเหล่านี้ถูกแบ่งออกเป็นสามระดับตามความพร้อมได้รับเอกราช ทว่า การปลดปล่อยอาณานิคมนอกทวีปอเมริกาล่าไปจนหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ใน ค.ศ. 1972 สหประชาชาติตั้งคณะกรรมาธิการพิเศษการปลดปล่อยอาณานิคม หรือมักเรียกว่า คณะกรรมาธิการ 24 เพื่อส่งเสริมกระบวนการนี้

ยิ่งไปกว่านั้น มีขบวนการเอกราชและโครงการความเป็นปึกแผ่นการเมืองโลก เช่น ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด มีส่วนสำคัยในความพยายามปลดล่อยอาณานิคมในอดีตอาณานิคม

จักรวรรดิทวีบยุโรป ปี 1914แก้ไข

เป็นจักรวรรดิของประเทศต่างๆในทวีปยุโรป

 
Colonial Governor of the Seychelles inspecting police guard of honour in 1972
 
The defence of Rorke's Drift during the Anglo-Zulu War of 1879

อาณานิคมของอังกฤษและรัฐในอารักขาแก้ไข

 
บรรดาร้านค่าต่างๆในมอลตาต่างพากันนำป้ายที่มีข้อความต่อต้านอังกฤษ เพื่อสนับสนุนการประกาศเอกราช ในปี 1960
 
ขบวนกองทหารในเครื่องแบบยุคศตวรรษที่ 19 ของยิบรอลตาร์ซึ่งมีฐานะเป็นดินแดนอาณานิคมของอังกฤษ

อาณานิคมของฝรั่งเศสแก้ไข

 
Siege of Constantine (1836) during the French conquest of Algeria.

อาณานิคมของรัสเซียและรัฐในอารักขาแก้ไข

 
สถานีการค้าของรัสเซียที่ท่าน้ำเซนต์พอลล์ ในดินแดนอเมริกาของรัสเซีย (ปัจจุบันคือเมืองโคดิแอก ในความปกครองของ รัฐอะแลสกา ประเทศสหรัฐอเมริกา) เมื่อปี 1814

อาณานิคมของเยอรมนีแก้ไข

 
แคเมอรูนในอาณานิคมเยอรมนี เมื่อปี ค.ศ.1908 (วาดโดย R. Hellgrewe)

อาณานิคมของอิตาลีแก้ไข

ไฟล์:Taloturca1.jpg
Italian troops firing on the Turks in Tripoli, 1911

อาณานิคมของเนเธอร์แลนด์แก้ไข

 
The Dutch 7th Battalion advancing in Bali in 1846

อาณานิคมของโปรตุเกสแก้ไข

 
สตรีชาวโปรตุเกสในรัฐกัว ที่ปัจจุบันเป็นดินแดนส่วนหนึ่งของประเทศอินเดีย เมื่อคริสต์ศตวรรษที่16

อาณานิคมของสเปนแก้ไข

 
The Battle of Tetouan, by Dionisio Fierros Álvarez (1894, private collection)

อาณานิคมของออสเตรีย-ฮังการีแก้ไข

 
The Austro-Hungarian forces storming Sarajevo

อาณานิคมของเดนมาร์กแก้ไข

อาณานิคมของเบลเยียมแก้ไข

จักรวรรดินอกทวีบยุโรป ปี 1914แก้ไข

เป็นจักรวรรดิของประเทศต่างๆนอกทวีปยุโรป

 
Governor General William Howard Taft addressing the audience at the Philippine Assembly in the Manila Grand Opera House

รัฐในอารักขาของออสเตรเลียแก้ไข

New Zealand dependenciesแก้ไข

อาณานิคมของสหรัฐอเมริกาและรัฐในอารักขาแก้ไข

อาณานิคมของออตโตมันแก้ไข

ปัจจุบันเปลี่ยนเป็น สาธารณรัฐตุรกี

อาณานิคมของญี่ปุ่นแก้ไข

อาณานิคมของจีนแก้ไข

ดูเพิ่มแก้ไข

อ้างอิงแก้ไข