จังหวัดสุโขทัย

จังหวัดในภาคกลางในประเทศไทย
(เปลี่ยนทางจาก สุโขทัย)

สุโขทัย (เดิมสะกดว่า ศุโขไทย)[3] เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลางตอนบนหรือบางแห่งแบ่งเป็นภาคเหนือตอนล่าง ของประเทศไทย มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดแพร่ อุตรดิตถ์ พิษณุโลก กำแพงเพชร ตาก และลำปาง (เรียงตามเข็มนาฬิกาจากด้านเหนือ) มีแม่น้ำสายสำคัญไหลผ่านคือแม่น้ำยม เป็นที่ตั้งอาณาจักรแรกของชนชาติไทยเมื่อกว่า 700 ปีที่ผ่านมา คำว่า "สุโขทัย" มาจากคำสองคำคือ "สุข+อุทัย" มีความหมายว่า "รุ่งอรุณแห่งความสุข "

จังหวัดสุโขทัย
การถอดเสียงอักษรโรมัน
 • อักษรโรมันChangwat Sukhothai
จากซ้ายไปขวา บนลงล่าง:
คำขวัญ: 
มรดกโลกล้ำเลิศ กำเนิดลายสือไทย
เล่นไฟลอยกระทง ดำรงพุทธศาสนา
งามตาผ้าตีนจก สังคโลกทองโบราณ
สักการแม่ย่าพ่อขุน รุ่งอรุณแห่งความสุข
ประเทศมาเลเซียประเทศพม่าประเทศลาวประเทศเวียดนามประเทศกัมพูชาจังหวัดนราธิวาสจังหวัดยะลาจังหวัดปัตตานีจังหวัดสงขลาจังหวัดสตูลจังหวัดตรังจังหวัดพัทลุงจังหวัดกระบี่จังหวัดภูเก็ตจังหวัดพังงาจังหวัดนครศรีธรรมราชจังหวัดสุราษฎร์ธานีจังหวัดระนองจังหวัดชุมพรจังหวัดประจวบคีรีขันธ์จังหวัดเพชรบุรีจังหวัดราชบุรีจังหวัดสมุทรสงครามจังหวัดสมุทรสาครกรุงเทพมหานครจังหวัดสมุทรปราการจังหวัดฉะเชิงเทราจังหวัดชลบุรีจังหวัดระยองจังหวัดจันทบุรีจังหวัดตราดจังหวัดสระแก้วจังหวัดปราจีนบุรีจังหวัดนครนายกจังหวัดปทุมธานีจังหวัดนนทบุรีจังหวัดนครปฐมจังหวัดกาญจนบุรีจังหวัดสุพรรณบุรีจังหวัดพระนครศรีอยุธยาจังหวัดอ่างทองจังหวัดสิงห์บุรีจังหวัดสระบุรีจังหวัดลพบุรีจังหวัดนครราชสีมาจังหวัดบุรีรัมย์จังหวัดสุรินทร์จังหวัดศรีสะเกษจังหวัดอุบลราชธานีจังหวัดอุทัยธานีจังหวัดชัยนาทจังหวัดอำนาจเจริญจังหวัดยโสธรจังหวัดร้อยเอ็ดจังหวัดมหาสารคามจังหวัดขอนแก่นจังหวัดชัยภูมิจังหวัดเพชรบูรณ์จังหวัดนครสวรรค์จังหวัดพิจิตรจังหวัดกำแพงเพชรจังหวัดตากจังหวัดมุกดาหารจังหวัดกาฬสินธุ์จังหวัดเลยจังหวัดหนองบัวลำภูจังหวัดหนองคายจังหวัดอุดรธานีจังหวัดบึงกาฬจังหวัดสกลนครจังหวัดนครพนมจังหวัดพิษณุโลกจังหวัดอุตรดิตถ์จังหวัดสุโขทัยจังหวัดน่านจังหวัดพะเยาจังหวัดแพร่จังหวัดเชียงรายจังหวัดลำปางจังหวัดลำพูนจังหวัดเชียงใหม่จังหวัดแม่ฮ่องสอนแผนที่ประเทศไทย จังหวัดสุโขทัยเน้นสีแดง
เกี่ยวกับภาพนี้
แผนที่ประเทศไทย จังหวัดสุโขทัยเน้นสีแดง
ประเทศ ไทย
การปกครอง
 • ผู้ว่าราชการ สุชาติ ทีคะสุข
(ตั้งแต่ พ.ศ. 2565)
พื้นที่[1]
 • ทั้งหมด6,596.092 ตร.กม. (2,546.765 ตร.ไมล์)
อันดับพื้นที่อันดับที่ 30
ประชากร
 (พ.ศ. 2564)[2]
 • ทั้งหมด585,352 คน
 • อันดับอันดับที่ 42
 • ความหนาแน่น88.74 คน/ตร.กม. (229.8 คน/ตร.ไมล์)
 • อันดับความหนาแน่นอันดับที่ 51
รหัส ISO 3166TH-64
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
 • ต้นไม้ตาล
 • ดอกไม้บัวหลวง
 • สัตว์น้ำปลาก้างพระร่วง
ศาลากลางจังหวัด
 • ที่ตั้งถนนนิกรเกษม ตำบลธานี อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย 64000
 • โทรศัพท์0 5561 4531
 • โทรสาร0 5561 1619
เว็บไซต์http://www.sukhothai.go.th/
สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

ประวัติศาสตร์แก้ไข

สมัยราชธานีสุโขทัยและอยุธยาแก้ไข

ในอดีต สุโขทัยเป็นรัฐหนึ่งที่ตั้งอยู่บนที่ราบลุ่มแม่น้ำยม สถาปนาขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 18 ในฐานะสถานีการค้าของรัฐละโว้ ต่อมาเมื่อจักรวรรดิขแมร์และอาณาจักรพุกามเสื่อมอำนาจ ทำให้เกิดรัฐใหม่ขึ้นเป็นจำนวนมากๆในเวลาไล่เลี่ยกัน ราวปี 1782 พ่อขุนบางกลางหาวและพ่อขุนผาเมืองได้ร่วมกันกระทำการยึดอำนาจจากขอมสบาดโขลญลำพงเป็นผลสำเร็จ และได้สถาปนาเอกราชให้รัฐสุโขทัยเป็นอาณาจักรสุโขทัย โดยพ่อขุนบางกลางหาวราชาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์สุโขทัยพระองค์แรกของอาณาจักรสุโขทัย[4] หลังจากประสบปัญหาทั้งจากปัญหาภายนอกและภายในและการแทรกแซงจากอยุธยา ต่อมาอาณาจักรสุโขทัยถูกรวมเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรอยุธยาไปในที่สุด รัฐสุโขทัยถูกแบ่งออกเป็น 4 ส่วน โดย เมืองสรวงสองแคว (พิษณุโลก) เป็นเมืองเอก มีพระมหาธรรมราชาที่ 4 (บรมปาล) เป็นผู้ปกครอง ส่วนเมืองสุโขทัยเป็นเมืองรอง มี พระยาราม เป็นผู้ปกครองเมือง และเมืองเชลียง (ศรีสัชนาลัย) มี พระยาเชลียง เป็นผู้ปกครองเมือง[4][5]

ในสมัยของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ สุโขทัยถูกกำหนดให้เป็นหัวเมืองชั้นนอก หรือ เมืองพระยามหานคร มีการกำหนดเป็นเมืองเอก โท หรือตรี ตามลำดับความสำคัญ ภายหลังการเสียกรุงครั้งที่หนึ่ง และหลังประกาศอิสรภาพ และหลังจากชนะศึกที่แม่น้ำสะโตงแล้ว พระนเรศวรโปรดให้เทครัวหัวเมืองเหนือทั้งปวง (เมืองพระพิษณุโลกสองแคว เมืองสุโขทัย เมืองพิชัย เมืองสวรรคโลก เมืองกำแพงเพชร เมืองพิจิตร และเมืองพระบาง) ลงมาไว้ที่อยุธยา เพื่อเตรียมรับศึกใหญ่ พิษณุโลกและหัวเมืองเหนือทั้งหมดจึงกลายเป็นเมืองร้าง หลังจากเทครัวไปเมืองใต้ ผ่านไป 8 ปี พิษณุโลกได้ถูกฟื้นฟูอีกครั้ง แต่ถือเป็นเมืองเอกในราชอาณาจักร มิใช่ราชธานีฝ่ายเหนือ และเปลี่ยนสุโขทัยจากหัวเมืองชั้นนอก เป็นหัวเมืองชั้นโท คือเมืองพระยามหานครที่มีความสำคัญรองลงมา มีอยู่ 6 หัวเมือง ทางเหนือมีสวรรคโลก สุโขทัย กำแพงเพชร และเพชรบูรณ์ เพื่อรวมอำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง[6][7]

สมัยรัตนโกสินทร์แก้ไข

สุโขทัยยังคงมีฐานะเป็นหัวเมืองชั้นโท จนกระทั่งยุครัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ปี พ.ศ. 2437 ทรงกำหนดให้เทศาภิบาลขึ้นกับกระทรวงมหาดไทย ยกเลิกระบบกินเมือง และระบบหัวเมืองแบบเก่า และจัดเป็นมณฑล เมือง อำเภอ หมู่บ้าน ทำให้สุโขทัยมีฐานะเป็น เมืองสุโขทัย ภายใต้การจัดการบริหารราชการแผ่นดินส่วนภูมิภาคของ มณฑลพิษณุโลก [8][9]

ต่อมา เมืองสุโขทัยได้เปลี่ยนเป็น จังหวัดสุโขทัย ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เมื่อมีการตราพระราชบัญญัติการบริหารราชการส่วนภูมิภาค พุทธศักราช 2476 ขึ้น และนับจากนั้น จังหวัดก็ได้กลายเป็นเขตการปกครองย่อยของประเทศไทยที่มีระดับสูงที่สุด และสูโขทัยก็มีฐานะเป็นจังหวัดสุโขทัยนับแต่นั้นเป็นต้นมา[9]

ภูมิศาสตร์แก้ไข

ตามการแบ่งจังหวัดเป็นภาคโดยคณะกรรมการภูมิศาสตร์แห่งชาติและราชบัณฑิตยสภา จังหวัดสุโขทัยตั้งอยู่ในภาคกลาง บริเวณตอนบนของภาค หากแบ่งเขตตามการพยากรณ์อากาศและเศรษฐกิจ สังคม จะจัดอยู่ในภาคเหนือตอนล่าง ห่างจากกรุงเทพมหานครตามระยะทางหลวงแผ่นดินประมาณ 440 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดใกล้เคียง ดังนี้

พื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดสุโขทัยจะเป็นที่ราบลุ่ม ทางตอนเหนือและตอนใต้ของจังหวัดมีลักษณะเป็นที่ราบสูง มีเขาหลวงเป็นภูเขาที่มีความสูงที่สุด วัดจากระดับน้ำทะเลมีความสูงประมาณ 1,200 เมตร โดยมีแนวภูเขายาวเป็นพืดทางด้านทิศตะวันตก ส่วนพื้นที่ตอนกลางของจังหวัดจะเป็นที่ราบ มีแม่น้ำยมไหลผ่านจากทิศเหนือจรดทิศใต้ ผ่านอำเภอศรีสัชนาลัย อำเภอสวรรคโลก อำเภอศรีสำโรง อำเภอเมืองสุโขทัย และอำเภอกงไกรลาศ ช่วงที่ไหลผ่านจังหวัดสุโขทัยยาวประมาณ 170 กิโลเมตร

สัญลักษณ์ประจำจังหวัดแก้ไข

  • ตราประจำจังหวัด: รูปพ่อขุนรามคำแหงมหาราชประทับบนพระแท่นมนังคศิลาอาสน์
  • ธงประจำจังหวัด: ธงพื้นสีแดง-เหลือง-เขียว แบ่งตามแนวนอน แถบสีเหลืองนั้นกว้างเป็น 2 เท่าของแถบสีแดงและสีเขียว ที่มุมธงด้านคันธงมีตราประจำจังหวัดเป็นรูปพ่อขุนรามคำแหงมหาราชประทับบนพระแท่นมนังคศิลาอาสน์
  • คำขวัญประจำจังหวัด: มรดกโลกล้ำเลิศ กำเนิดลายสือไทย เล่นไฟลอยกระทง ดำรงพุทธศาสนา งามตาผ้าตีนจก สังคโลกทองโบราณ สักการแม่ย่าพ่อขุน รุ่งอรุณแห่งความสุข
  • ต้นไม้ประจำจังหวัด: ตาล (Borassus flabellifer)
  • ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกบัวหลวง (Nelumbo nucifera)

การเมืองการปกครองแก้ไข

หน่วยการปกครองแก้ไข

การปกครองของสุโขทัยแบ่งออกเป็น 9 อำเภอ 86 ตำบล 843 หมู่บ้าน

ลำดับที่ ชื่ออำเภอ แผนที่ พื้นที่

(ตร.กม)

ประชากร[10] จำนวน

ตำบล

จำนวน

หมู่บ้าน

1. อำเภอเมืองสุโขทัย 581.474 60,623 10 97
2. อำเภอบ้านด่านลานหอย 1,018.11 44,244 7 71
3. อำเภอคีรีมาศ 521.9 45,948 10 100
4. อำเภอกงไกรลาศ 502.382 58,920 11 109
5. อำเภอศรีสัชนาลัย 2,050.511 69,408 11 148
6. อำเภอศรีสำโรง 565.731 61,000 13 118
7. อำเภอสวรรคโลก 586.192 49,753 14 117
8. อำเภอศรีนคร 199.865 22,311 5 49
9. อำเภอทุ่งเสลี่ยม 569.932 41,592 5 59

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแก้ไข

จังหวัดสุโขทัยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรวม 91 แห่ง ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุโขทัย, เทศบาลเมือง 3 แห่ง ได้แก่ เทศบาลเมืองศรีสัชนาลัย เทศบาลเมืองสวรรคโลก และเทศบาลเมืองสุโขทัยธานี, เทศบาลตำบล 18 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 69 แห่ง[11]

อำเภอ เทศบาลเมือง ประชากร

เทศบาลเมือง

เทศบาลตำบล ประชากร

เทศบาลตำบล

จำนวน

องค์การบริหาร ส่วนตำบล

อำเภอเมืองสุโขทัย เทศบาลเมืองสุโขทัยธานี 13,664 เทศบาลตำบลบ้านสวน

เทศบาลตำบลเมืองเก่า เทศบาลตำบลบ้านกล้วย

4,265

7,104 15,950

8
อำเภอบ้านด่านลานหอย - - เทศบาลตำบลลานหอยเทศบาลตำบลตลิ่งชัน 3,539

9,966

6
อำเภอคีรีมาศ - - เทศบาลตำบลทุ่งหลวง

เทศบาลตำบลบ้านโตนด

7,062

2,962

9
อำเภอกงไกรลาศ - - เทศบาลตำบลกงไกรลาส 4,021 10
อำเภอศรีสัชนาลัย เทศบาลเมืองศรีสัชนาลัย 14,876 เทศบาลตำบลหาดเสี้ยว 6,459 8
อำเภอศรีสำโรง - - เทศบาลตำบลศรีสำโรง 7,161 12
อำเภอสวรรคโลก เทศบาลเมืองสวรรคโลก 14,804 เทศบาลตำบลในเมือง

เทศบาลตำบลป่ากุมเกาะ เทศบาลตำบลคลองยาง เทศบาลตำบลเมืองบางขลัง

8,053

8,125 7,648 4,826

8
อำเภอศรีนคร - - เทศบาลตำบลศรีนคร 3,012 5
อำเภอทุ่งเสลี่ยม - - เทศบาลตำบลทุ่งเสลี่ยมเทศบาลตำบลเขาแก้วสมบูรณ์

เทศบาลตำบลกลางดง

7,201

7,808 12,157

3

ทำเนียบเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัดสุโขทัยแก้ไข

การขนส่งแก้ไข

ทางถนนแก้ไข

จังหวัดสุโขทัยมีทางหลวงสำคัญ ได้แก่ ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ซึ่งเป็นถนนสายเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก เชื่อมต่อกับจังหวัดตากและจังหวัดพิษณุโลก, ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 101 เชื่อมต่อกับจังหวัดกำแพงเพชรและจังหวัดแพร่, และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 102เชื่อมต่อกับจังหวัดอุตรดิตถ์

ทางรางแก้ไข

 
สถานีรถไฟสวรรคโลก


ในสุโขทัยการขนส่งทางราง มีสถานีรถไฟ 2 แห่ง ได้แก่ สถานีรถไฟสวรรคโลก อำเภอสวรรคโลก และสถานีรถไฟคลองมะพลับ อำเภอศรีนคร ซึ่งปัจจุบันหยุดวิ่งทำการชั่วคราว นอกจากนี้ในอนาคตจะมีทางรถไฟความเร็วสูงสายเหนือตัดผ่าน มีสถานี 2 แห่ง ได้แก่ สถานีรถไฟความเร็วสูงสุโขทัย และสถานีรถไฟความเร็วสูงศรีสัชนาลัย[12]

ระยะทางจากตัวเมืองไปยังอำเภอต่างๆแก้ไข

สถานที่ท่องเที่ยวแก้ไข

งานเทศกาลและประเพณีแก้ไข

 
งานประเพณีแห่น้ำขึ้นโฮง
  • งานลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟ อำเภอเมืองสุโขทัย
  • งานวันพ่อขุนรามคำแหงมหาราช อำเภอเมืองสุโขทัย
  • งานสักการะพระแม่ย่าและงานกาชาด อำเภอเมืองสุโขทัย
  • งานออกพรรษาแห่ตาชูชก อำเภอบ้านด่านลานหอย
  • งานมหาสงกรานต์กรุงเก่า อำเภอเมืองสุโขทัย
  • งานสงกรานต์เสื้อลายดอก ถนนข้าวตอกสุโขทัย อำเภอเมืองสุโขทัย
  • งานแข่งขันเรือพายเทโวโรหณะ อำเภอเมืองสุโขทัย
  • ประเพณีบวชนาคแห่ช้างหาดเสี้ยว อำเภอศรีสัชนาลัย
  • งานประเพณีแห่น้ำขึ้นโฮง อำเภอศรีสัชนาลัย
  • งานประเพณีสรงน้ำโอยทานสงกรานต์ศรีสัชนาลัย อำเภอศรีสัชนาลัย
  • งานนสมโภชพระธาตุเฉลียงและพระธาตุมุเตา(วัดพระปรางค์) อำเภอศรีสัชนาลัย
  • งานย้อนอดีตศรีสัชนาลัยนุ่งผ้าไทยใส่เงินทองโบราณ อำเภอศรีสัชนาลัย
  • งานของดีศรีสัชนาลัยและเทศกาลอาหาร อำเภอศรีสัชนาลัย
  • งานประเพณีแห่กฐินทางน้ำ(เฮือซ่วง) อำเภอศรีสัชนาลัย
  • งานประเพณีบุญบั้งไฟบ้านหาดสูง อำเภอศรีสัชนาลัย
  • งานประเพณีออกพรรษาศรีสัชฯ-ท่าชัย อำเภอศรีสัชนาลัย
  • งานหมากม่วงหมากปรางและงานของดีศรีสวรรคโลก อำเภอสวรรคโลก
  • งานประเพณีสงกรานต์และเทศกาลอาหารเมืองสวรรคโลก อำเภอสวรรคโลก
  • งานวันพิชิตยอดเขาหลวง อำเภอคีรีมาศ
  • ประเพณีการทำขวัญผึ้ง อำเภอคีรีมาศ

อ้างอิงแก้ไข

  1. ศูนย์สารสนเทศเพื่อการบริหารและงานปกครอง. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ข้อมูลการปกครอง." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://www.dopa.go.th/padmic/jungwad76/jungwad76.htm เก็บถาวร 2016-03-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน [ม.ป.ป.]. สืบค้น 18 เมษายน 2553.
  2. กรมการปกครอง. กระทรวงมหาดไทย. "ประกาศสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร แยกเป็นกรุงเทพมหานครและจังหวัดต่าง ๆ ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2564." [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://stat.bora.dopa.go.th/stat/pk/pk_64.pdf 2564. สืบค้น 28 กุมภาพันธ์ 2565.
  3. ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง เปลี่ยนชื่ออำเภอ. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 34 ตอนที่ ๐ก วันที่ 29 เมษายน 2460
  4. 4.0 4.1 อาณาจักรสุโขทัย
  5. เมืองลูกหลวง สถาบันปกเกล้า
  6. สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
  7. สมเด็จพระนเรศวรมหาราช
  8. มณฑลพิษณุโลก
  9. 9.0 9.1 มณฑลเทศาภิบาล
  10. สถิติจำนวนประชากรทางการทะเบียน
  11. ข้อมูลจำนวน อปท. แยกรายจังหวัด กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น
  12. รถไฟความเร็วสูงในประเทศไทย

ดูเพิ่มแก้ไข

แหล่งข้อมูลอื่นแก้ไข

พิกัดภูมิศาสตร์: 17°01′N 99°45′E / 17.01°N 99.75°E / 17.01; 99.75

ก่อนหน้า จังหวัดสุโขทัย ถัดไป
ไม่มี    
อดีตเมืองหลวงราชอาณาจักรแห่งประเทศไทย
(พ.ศ. 1792 - พ.ศ. 1981)
  กรุงศรีอยุธยา
(พ.ศ. 1893 - พ.ศ. 2310)