รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทย

รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทย เป็นพิธีที่รัฐสภาหรือสภานิติบัญญัติแห่งชาติจัดขึ้นหลังมีการเลือกตั้งและสรรหาสมาชิกสภาเสร็จสิ้นลงและมีการเรียกประชุมสภาสมัยสามัญขึ้นครั้งแรก[1] ปัจจุบันมีการกำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 122 ว่า “พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภา ทรงเปิดและทรงปิดประชุม พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดําเนินมาทรงทํารัฐพิธีเปิดประชุมสมัยประชุมสามัญประจําปีครั้งแรกด้วยพระองค์เอง หรือจะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พระรัชทายาทซึ่งทรงบรรลุนิติภาวะแล้ว หรือผู้ใดผู้หนึ่ง เป็นผู้แทนพระองค์ มาทํารัฐพิธีก็ได้”[2]

รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทยเมื่อปี พ.ศ. 2562

ความเป็นมาแก้ไข

เดิมที่เมื่อพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงพระพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งสภากรรมการองคมนตรีขึ้น และมีการประชุมขึ้นครั้งแรกในวันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2470 พระองค์ได้พระราชทานพระราชดำรัสให้เจ้าพระยามหิธร ราชเลขาธิการ อัญเชิญไปอ่านในการเปิดประชุมในครั้งนั้น โดยมีใจความตอนหนึ่งว่า[1]

…ท่านย่อมทราบแล้วว่าตำนานของกรุงสยามตั้งแต่โบราณกาลมาการปกครองประเทศย่อมอยู่ในพระราชอำนาจอันสิทธิ์ขาดของสมเด็จพระเจ้าแผ่นดินพระองค์เดียว แต่เมื่อบ้านเมือง เจริญขึ้น มีราชการมากขึ้น สมเด็จพระเจ้าแผ่นดินก็ได้ทรงตั้งแต่งผู้ที่ทรงวางพระราชหฤทัยเป็นเสนาบดี ให้บังคับบัญชากระทรวง ทบวงการต่าง ๆ เพื่อปลดเปลื้องพระราชภาระ…— เจ้าพระยามหิธร ผู้แทนพระองค์ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว[1]


 
การประชุมรัฐสภาไทย ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม

กระทั่งเกิดการการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475 ซึ่งใช้เป็นธรรมนูญปกครองแผ่นดินชั่คราวในขณะนั้นมิได้บัญญัติในเรื่องดังกล่าว กระนั้นก็ตาม จึงได้อาศัยประเพณีข้างต้นมาปฏบัติโดยอนุโลม เมื่อมีการประชุมสภาผู้แทนราษฎรขึ้นครั้งแรกในวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม ซึ่งใช้เป็นสถานที่ประชุมสภาขึ้นชั่วคราว พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้เจ้าพระยามหิธร เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร อัญเชิญพระราชดำรัสไปอ่านเปิดการประชุม ความว่า[3]

วันนี้ สภาผู้แทนราษฎรได้ประชุมเป็นครั้งแรก นับว่าเป็นการสำคัญอันหนึ่งในประวัติการณ์ของประเทศอันเป็นที่รักของเรา ข้าพเจ้าเชื่อว่า ท่านทั้งหลายคงจะตั้งใจที่จะช่วยกันปรึกษาการงานเพื่อนำความเจริญรุ่งเรืองมาสู่ประเทศสยามสืบไป และเพื่อรักษาความอิสรภาพของไทยไว้ชั่วฟ้าและดิน ข้าพเจ้าขออำนวยพร แก่บรรดาผู้แทนราษฎรทั้งหลายให้บริบูรณ์ด้วยกำลังกาย กำลังปัญญา เพื่อจะได้ช่วยกันทำการให้สำเร็จตามความประสงค์ของเราและของท่านซึ่งมีจุดมุ่งหมาย อันเดียวกันทุกประการเทอญ— เจ้าพระยามหิธร ผู้แทนพระองค์ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว[1]

กระทั่งมีการกำหนดรัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาขึ้นเป็นครั้งแรกในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2475 มาตรา 30 วรรคสอง ว่า "พิธีเปิดประชุม จะทรงพระกรุณาเสด็จพระราชดำเนิรมาทรงทำ หรือจะโปรดเกล้าฯ ให้รัชชทายาทที่บรรลุนีติภาวะแล้วหรือนายกรัฐมนตรีกระทำพิธีแทนพระองค์ก็ได้"[4] นับเป็นครั้งแรกที่มีบทบัญญัติเกี่ยวกับพิธีนี้

นับแต่นั้นเป็นต้นมา เมื่อมีการเรียกประชุมรัฐสภาหรือสภาอันใดที่มีความหมายเดียวกันขึ้นเป็นสมัยแรกของสภานั้น พระมหากษัตริย์จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมเสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธี หรืออาจทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดเกล้ากระหม่อมให้ผู้แทนพระองค์ไปในพิธีดังกล่าวเสมอ

แม้ต่อมาจะมีการสร้างอาคารรัฐสภาขึ้นใหม่ทดแทนการใช้โถงพิธีพระที่นั่งอนันตสมาคมแล้ว แต่ยังคงประกอบรัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภา ณ โถงพิธีพระที่นั่งอนันตสมาคมเช่นเดิม เว้นแต่จะกำหนดเป็นที่อื่นเป็นครั้้ง ๆ ไป

กฎหมายที่เกี่ยวข้องแก้ไข

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยหลายฉบับได้บัญญัติเกี่ยวกับรัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไว้ใกล้เคียงกันในส่วนที่กำหนดให้พระมหากษัตริย์หรือผู้แทนเป็นองค์ประธานผู้กระทำพิธีเปิดประชุม แต่มีความแตกต่างกันอยู่ในบางประเด็น เช่น ไม่ได้ระบุว่าให้กระทำรัฐพิธีในการเปิดประชุมสมัยใด โดยเฉพาะในรัฐธรรมนูญฉบับแรก ๆ ดังจะได้สังเกตในตารางนี้

รัฐธรรมนูญ มาตรา ความในมาตรา สภาชุดแรก
2475* - ไม่มีการบัญญัติไว้ ผู้แทนราษฎรชั่วคราว
2475 30 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมสภาผู้แทนราษฎรตามสมัยประชุม และทรงเปิดปิดประชุม

พิธีเปิดประชุม จะทรงพระกรุณาเสด็จพระราชดำเนิรมาทรงทำ หรือจะโปรดเกล้าฯ ให้รัชชทายาทที่บรรลุนีติภาวะแล้วหรือนายกรัฐมนตรีกระทำพิธีแทนพระองค์ก็ได้

สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 1
2489 46 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมพฤฒสภาและสภาผู้แทนตามสมัยประชุม ทรงเปิดและปิดประชุม

พิธีเปิดประชุมจะทรงพระกรุณาเสด็จพระราชดำเนินมาทรงทำหรือจะโปรดเกล้าฯ ให้รัชชทายาทที่บรรลุนิติภาวะแล้ว หรือผู้ใดผู้หนึ่งกระทำพิธีแทนพระองค์ก็ได้

พฤฒสภา ชุดที่ 1 และสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 4
2490* 54 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมวุฒิสภาและสภาผู้แทนตามสมัยประชุม ทรงเปิดและปิดประชุม

พิธีเปิดประชุมจะทรงพระกรุณาเสด็จพระราชดำเนินมาทรงทำหรือจะโปรดเกล้าฯ ให้รัชชทายาท ที่บรรลุนิติภาวะแล้วหรือผู้ใดผู้หนึ่งกระทำพิธีแทนพระองค์ก็ได้

วุฒิสภา ชุดที่ 2 และสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 5
2492 114 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภาทรงเปิดและปิดประชุม

พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดำเนินมาทรงทำพิธีเปิดประชุมด้วยพระองค์เอง หรือจะโปรดเกล้าฯ ให้รัชชทายาทซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้วหรือผู้ใดผู้หนึ่งมาทำพิธีแทนพระองค์ก็ได้

รัฐสภา (วุฒิสภา ชุดที่ 2 และสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 5)
2495 59 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมสภาผู้แทนราษฎรตามสมัยประชุม และทรงเปิดปิดประชุม

พิธีเปิดประชุม จะทรงพระกรุณาเสด็จพระราชดำเนิรมาทรงทำ หรือจะโปรดเกล้าฯ ให้รัชชทายาทที่บรรลุนีติภาวะแล้วหรือนายกรัฐมนตรีกระทำพิธีแทนพระองค์ก็ได้ (เลื่อนเลขมาตราตาม มาตรา 5 (5))

สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 7
2502* - ไม่มีการบัญญัติไว้ สภาร่างรัฐธรรมนูญ
2511 110 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภา ทรง เปิดและปิดประชุม

พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดำเนินมาทรงทำพิธีเปิด ประชุมด้วยพระองค์เอง หรือจะโปรดเกล้า ฯ ให้รัชทายาทซึ่ง บรรลุนิติภาวะแล้วหรือผู้ใดผู้หนึ่ง เป็นผู้แทนพระองค์มาทำพิธี ก็ได้

รัฐสภา (สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 10 และวุฒิสภา ชุดที่ 3)
2515* - ไม่มีการบัญญัติไว้ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ
2517 138 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภา ทรงเปิดและปิดประชุม

พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดำเนินมาทรงทำรัฐพิธีเปิดประชุม สมัยประชุมสามัญประจำปีสมัยแรกด้วยพระองค์เอง หรือโปรดเกล้า ฯ ให้รัชทายาทซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้ว หรือผู้ใดผู้หนึ่งเป็นผู้แทนพระองค์มาทำรัฐพิธีก็ได้

รัฐสภา (สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 11 และวุฒิสภา ชุดที่ 4)
2519 - ไม่มีการบัญญัติไว้ สภาปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน
2520* - ไม่มีการบัญญัติไว้ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ
2521 117 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภา ทรงเปิดและปิดประชุม

พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดำเนินมาทรงทำรัฐพิธีเปิดประชุมสมัยประชุมสามัญประจำปีสมัยแรกด้วยพระองค์เอง หรือจะโปรดเกล้าฯ ให้รัชทายาทซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้ว หรือผู้ใดผู้หนึ่ง เป็นผู้แทนพระองค์มาทำรัฐพิธีก็ได้

รัฐสภา (สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 13 และวุฒิสภา ชุดที่ 5)
2534* - ไม่มีการบัญญัติไว้ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ
2534 135 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภา ทรงเปิดและปิดประชุม

พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราช ดำเนินมาทรงทำรัฐพิธีเปิดประชุมสมัยประชุมสามัญประจำปีครั้งแรกตามมาตรา 133 วรรคหนึ่งด้วยพระองค์เอง หรือจะโปรดเกล้าฯ ให้พระรัชทายาทซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้ว หรือผู้ใดผู้หนึ่งเป็นผู้แทนพระองค์มาทำรัฐพิธีก็ได้

รัฐสภา (สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 17 และวุฒิสภา ชุดที่ 6
2540 161 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภา ทรงเปิดและทรงปิดประชุม

พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดำเนินมาทรงทำรัฐพิธีเปิดประชุมสมัยประชุมสามัญทั่วไปครั้งแรกตามมาตรา 159 วรรคหนึ่ง ด้วยพระองค์เอง หรือจะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พระรัชทายาทซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้ว หรือผู้ใดผู้หนึ่งเป็นผู้แทนพระองค์ มาทำรัฐพิธีก็ได้

รัฐสภา (สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 21 และวุฒิสภา ชุดที่ 8)
2549* - ไม่มีการบัญญัติไว้ สมัชชาแห่งชาติ
2550 128 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภา ทรงเปิดและทรงปิดประชุม

พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดำเนินมาทรงทำรัฐพิธีเปิดประชุมสมัยประชุม สามัญทั่วไปครั้งแรกตามมาตรา 127 วรรคหนึ่ง ด้วยพระองค์เอง หรือจะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้พระรัชทายาทซึ่งบรรลุนิติภาวะแล้ว หรือผู้ใดผู้หนึ่งเป็นผู้แทนพระองค์ มาทำรัฐพิธีก็ได้

รัฐสภา (สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 23 และวุฒิสภา ชุดที่ 9)
2557* - ไม่มีการบัญญัติไว้ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ
2560 122 พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภา ทรงเปิดและทรงปิดประชุม

พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดำเนินมาทรงทำรัฐพิธีเปิดประชุมสมัยประชุมสามัญประจำปีครั้งแรกด้วยพระองค์เอง หรือจะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พระรัชทายาทซึ่งทรงบรรลุนิติภาวะแล้ว หรือผู้ใดผู้หนึ่ง เป็นผู้แทนพระองค์มาทำรัฐพิธีก็ได้

รัฐสภา (สภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 25 และวุฒิสภา ชุดที่ 12)

หมายเหตุ * แทนรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว จะไม่มีการบัญญัติว่าด้วยเรื่องนี้ไว้ในรัฐธรรมนูญ

รูปแบบพิธีแก้ไข

  วิดีโอจากแหล่งข้อมูลภายนอก
  รัฐพิธีเปิดประชุมสภาปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน เมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน 2519 ภาพจากสำนักข่าวเอพี
  รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภา เมื่อวันที่ 21 มกราคม 2551 ภาพจากสำนักข่าวเอพี
  รัฐพิธีเปิดประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ เมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 2557 ถ่ายทอดโดยโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย (ภาพจากไทยพีบีเอส)
  รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภา เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม 2562 ถ่ายทอดโดยโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย (ภาพจากช่อง 9 เอ็มคอตเอชดี)

เมื่อมีหมายกำหนดการัฐพิธีจากสำนักพระราชวัง หากกำหนดจัดขึ้น ณ ท้องพระโรง พระที่นั่งอนันตสมาคม สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของสภาอื่นที่เทียบเท่า คณะรัฐมนตรี หรือคณะผู้ปกครองประเทศในขณะนั้น พร้อมด้วยคณะทูตานุทูตที่มาเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาททุกคนแต่งกายด้วยเครื่องแบบเต็มยศรอเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทที่ท้องพระโรงหน้า หน้าพระวิสูตร (ม่าน) เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินมาถึงพระที่นั่งอนันตสมาคม เสด็จผ่านท้องพระโรงไปทางหลัง แล้วเสด็จขึ้นประทับเหนือพระที่นั่งพุดตานกาญจนสิงหาสน์ ภายใต้นพปฏลมหาเศวตฉัตรภายในพระวิสูตร จากนั้น มหาดเล็กรัวกรับ ชาวม่านไขพระวิสูตร (รูดม่านเก็บ) ชาวพนักงานประโคมกระทั่งแตรมโหระทึก ทหารกองเกียรติยศถวายเคารพ แตรวงบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี เมื่อสุดเสียงประโคมแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระราชดำรัสเปิดประชุมรัฐสภา เมื่อสิ้นพระราชดำรัสแล้ว มหาดเล็กรัวกรับให้สัญญาณ ชาวม่านปิดพระวิสูตร ประโคมและบรรเลงเพลงเกียรติยศเช่นเดียวกับเมื่อเสด็จออก เป็นอันเสร็จพิธี จากนั้นจึงเริ่มดำเนินการประชุมสภาขึ้นได้[1]

ทั้งนี้ อาจมีการเปลี่ยนแปลงบ้างตามสถานการณ์ โดยใช้รูปแบบพิธีข้างต้นมาปรับใช้โดยอนุโลม เช่น รัฐพิธีในปี พ.ศ. 2549 ได้ประกอบพิธี ณ หอประชุมกองทัพเรือ[5] รัฐพิธีในปี พ.ศ. 2562 ได้ประกอบพิธี ณ ห้องประชุมวิเทศสโมสร กระทรวงการต่างประเทศ ให้สมาชิกสภาและข้าราชการผู้เข้าเฝ้าแต่งกายชุดปกติขาว ไม่มีการไขพระวิสูตรและประโคมกระทั่งแตรมโหระทึก[6]

อ้างอิงแก้ไข

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 "รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภา". รัฐสภา. สืบค้นเมื่อ 2 มิถุนายน 2563. Check date values in: |accessdate= (help)
  2. "รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. Vol. 134 no. 40 ก. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์คณะรัฐมนตรีและราชกิจจานุเบกษา. 6 เมษายน 2560. p. 34. สืบค้นเมื่อ 2 มิถุนายน 2563. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  3. สุกกทันต์, สร้อยดอกหมาก (21 พฤษภาคม 2562). "เปิดประวัติศาสตร์ 'รัฐพิธี' ย้อนอดีต 'ประชุมสภา' จาก 2475 ถึงวันนี้". มติชน. กรุงเทพมหานคร. สืบค้นเมื่อ 3 มิถุนายน 2563. Check date values in: |access-date=, |date= (help)
  4. "รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. Vol. 49. พระนคร. 10 ธันวาคม 2475. p. 540. สืบค้นเมื่อ 2 มิถุนายน 2563. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  5. MGR Online (17 ธันวาคม 2549). "สมเด็จพระบรมฯ เสด็จฯเปิดประชุมสมัชชาแห่งชาติ ทรงแนะให้รอบคอบ-บริสุทธิ์ใจ". ผู้จัดการออนไลน์. กรุงเทพมหานคร. สืบค้นเมื่อ 3 มิถุนายน 2563. Check date values in: |access-date=, |date= (help)
  6. Workpoint News (17 พฤษภาคม 2562). "ในหลวง-สมเด็จพระราชินี เสด็จฯ รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาวันนี้-วุฒิสภาเลือกประธานช่วงเย็น". เวิร์คพอยท์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์. ปทุมธานี. สืบค้นเมื่อ 3 มิถุนายน 2563. Check date values in: |access-date=, |date= (help)