สถานีย่อย:ปรัชญา

สถานีย่อยปรัชญา
The Philosophy Portal
บทความ · หน้าหมวดหมู่ · โครงการวิกิ (ว่าง)
แก้ไข   

เบื้องต้นสู่ปรัชญา

เดอะธิงเคอร์ รูปปั้นโดย รอแด็ง หนึ่งในภาพที่นิยมใช้เป็นสัญลักษณ์แทนวิชาปรัชญา

คำว่า ปรัชญา (มีที่มาจากภาษาสันสกฤต प्रज्ञा ปฺรชฺญา) หมายถึง "ความรู้" (ซึ่งเป็นคำเดียวกันใน ภาษาบาลี คือคำว่า ปัญญา) เป็นศัพท์บัญญัติแทนคำว่า philosophy ในภาษาอังกฤษ (ที่มีรากศัพท์มาจากคำกรีกโบราณ: Φιλοσοφία ฟีโลโซเฟีย) ซึ่งอาจเป็นไปได้ที่้ไพธากอรัสเป็นผู้บัญญัติไว้ เมื่อราวปี 570-495 ก่อนค.ศ. โดยเกิดจากการสมาสคำว่า φιλος พีลอส แปลว่า ความรัก และ σοφία โซเฟีย แปลว่าความรู้ เมื่อรวมกันจึงมีความหมายว่า ความรักในความรู้ หรือ ความปรารถนาจะเข้าถึงความรู้

ปรัชญา ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน แปลว่า วิชาว่าด้วยหลักแห่งความรู้และหลักแห่งความจริง โดยในบรรดาความรู้ทั้งหลายของมนุษยชาตินั้น อาจแบ่งได้เป็นสองเรื่องใหญ่ ๆ

เรื่องที่หนึ่ง คือ เรื่องเกี่ยวกับธรรมชาติ เช่น ฟิสิกส์ มีเป้าหมายในการศึกษาเพื่อหาความจริงต่าง ๆ และเข้าใจในธรรมชาติมากกว่าสิ่งรอบตัวเพราะรวมไปถึงจักรวาลทั้งหมดอย่างลึกซึ้ง ชีววิทยา มีเป้าหมายในการศึกษาเกี่ยวกับสิ่งที่มีชีวิตทั้งหลาย เคมี มีเป้าหมายในการศึกษาเกี่ยวกับธาตุและองค์ประกอบของธาตุ เป็นต้น นับแต่สมัยกรีกโบราณมาจนถึงศตวรรษที่ 19 การศึกษาวิชาดาราศาสตร์ การแพทย์ และฟิสิกส์ เคยถูกรวมอยู่สาขาปรัชญาธรรมชาติ (Natural philosophy) จนกระทั่งการเติบโตของมหาวิทยาลัยสมัยใหม่ ส่งผลให้นักวิชาการหันไปพัฒนาศาสตร์เฉพาะทางขึ้นมา

เรื่องที่สอง คือ เรื่องเกี่ยวกับสังคม เช่น เศรษฐศาสตร์ มีเป้าหมายในการศึกษาเกี่ยวกับระบบเศรษฐกิจของสังคม รัฐศาสตร์ มีเป้าหมายในการศึกษาเกี่ยวกับระบบการเมืองการปกครองของสังคม นิติศาสตร์ มีเป้าหมายในการศึกษาเกี่ยวกับระบบกฎหมายของสังคม เป็นต้น

เป้าหมายในการศึกษาของปรัชญา คือการครอบคลุมความรู้และความจริงในทุกศาสตร์และในทุกสาขาความรู้ของมนุษย์ รวมทั้งชีวิตประจำวันของตนด้วย ผลจากการศึกษาของปรัชญาก็สามารถนำไปใช้อ้างอิงได้ ผู้ที่มีความรู้ อุทิศตนเพื่อการศึกษาและการผลิตองค์ความรู้ในทางด้านนี้ เรียกกันว่า นักปรัชญา ปราชญ์ หรือ นักปราชญ์

(อ่านต่อ...)

แก้ไข   

แนวคิดปรัชญา - (สุ่มใหม่)

อรรฆวิทยา, อัคฆวิทยา หรือ คุณวิทยา (อังกฤษ: axiology) คือสาขาหนึ่งของวิชาปรัชญา เป็นการศึกษาปัญหาที่เกี่ยวกับค่านิยมหรือคุณค่า คุณค่าเป็นนามธรรมอันเกิดจากการประเมินข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ธรรมชาติและวิทยาศาสตร์สังคม ข้อเท็จจริงเป็นเพียงปรากฏการณ์หรือพฤติกรรมที่สามารถรับรู้ได้ด้วยประสาทสัมผัส ส่วนคุณค่ามีลักษณะที่อาศัยข้อเท็จจริงว่าควรจะเป็นอย่างไร และทำไมจึงเป็นเช่นนั้น คุณค่าเกิดจากการประเมินไม่ใช่การวัด เพราะคุณค่าเป็นนามธรรม คุณค่าเป็นสิ่งที่กำหนดเองไม่ได้ต้องมติของคนส่วนใหญ่ เป็นที่ยอมรับของคนส่วนมาก แบ่งย่อยเป็น 2 สาขา คือ ค่านิยมตามแนวจริยศาสตร์ และค่านิยมตามแนวสุนทรียศาสตร์
(อ่านต่อ...)

แก้ไข   

สาขาของวิชาปรัชญา

ปรัชญา เป็นการคุ่นคริดเกี่ยวกับปัญหาที่พื้นฐานที่สุดที่มนุษยชาติจะสามารถถามได้ คำถามต่าง ๆ เหล่านี้มีมากขึ้นเรื่อย ๆ และได้ถูกจัดเข้าเป็นสามสาขาย่อยที่ล้วนแล้วแต่เหลื่อมซ้อนกันในตัวเอง ประกอบเป็นต้นไม้ของปรัชญา ดังนี้:

  • สุนทรียศาสตร์: อะไรคือศิลปะ? อะไรคือความงดงาม? มาตรฐานของรสนิยมมีอยู่จริงไหม? ศิลปะนั้นต้องมีความหมายหรือไม่? และถ้ามี มันอแลว่าอะไร? อะไรคืองานศิลปะที่ดี? อะไรที่เชื่อมต่อเราเข้ากับศิลปะ? ศิลปะบางอย่างนั้นไร้จริยธรรมหรือไม่? ศิลปะจะสามารถสร้างหรือทลายสังคมหนึ่งได้หรือไม่?
  • ญาณวิทยา: อะไรคือธรรมชาติและขอบเขตของความรู้? สิ่งใดกันที่เป็นพื้นฐานของการดำรงอยู่ของมนุษย์: การรู้ (ญาณวิทยา) หรือการดำรงอยู่ (ภววิทยา)? เราจะทราบได่อย่างไรว่าเราเรียนรู้? อะไรคือขอบเขตของความรู้? เราจะยืนยันคำตอบว่าถูกต้องได้อย่างไร? อะไรคือนิพจน์ที่เป็นความจริง?
  • จริยศาสตร์: ความแตกต่างระหว่างการกระทำที่ถูกต้องและผิดต่อจริยธรรมคืออะไร? การกระทำแบบใดถูก และการกระทำแบบใดผิด? ผู้มีจริยธรรมคืออะไร? การมีจริยธรรมคืออะไร? มาตรฐานสากลกลางสำหรับทุกจริยธรรมบนโลกมีอยู่หรือไม่? ฉันควรใช้ชีวิตอยู๋อย่างไร? อะไรคือความสุข?
  • ตรรกศาสตร์: อะไรถือว่าเป็นคำโต้แย้งที่ดี? ฉันจะคิดอย่างวิพากษ์เกี่ยวกับการโต้แย้งที่ซับซ้อนได้อย่างไร? เราจะรู้ได้อย่างไรว่าสิ่งหนึ่งไม่ 'เมคเซ้นส์'? อะไรคือการคิดที่ดี? อะไรคือต้นกำเนิดของตรรกะทั้งปวง
  • อภิปรัชญา: อะไรคือสิ่งที่ดำรงอยู่? อะไรคือธรรมชาติของสัตเหล่านี้? อะไรคือธรรมชาติของสเปซกับเวลา? ความสัมพันธ์ระหว่างจิตใจกับร่างกายนั้นเป็นอย่างไร? การเป็นบุคคลหนึ่ง ๆ นั้นต้องประกอบด้วยอะไร? การรับรู้เป็นอย่างไร? พระเจ้าเป็นใคร?
  • ปรัชญาการเมือง: การมีอยู่ของอำนาจและสถาบันทางการเมืองนั้นจำเป็นไหม? อะไรคือความยุติธรรม? หน้าที่และขอบเขตที่ 'เหมาะสม' ของรัฐบาลมีอยู่ไหม? ประชาธิปไตยดีที่สุดจริงหรือ? การปกครองนั้นมีเหตุผลทางจริยธรรมหรือไม่? รัฐมีหน้าที่ในการควบคุมประชาชนมากเพียงใด?
แก้ไข   

ภาพรวม

แก้ไข   

คุณสามารถช่วยเหลือเราได้

เนื้อหาของปรัชญาในวิกิพีเดียภาษาไทยต้องการความช่วยเหลือของคุณ เรายังขาดบทความจำนวนมาก และมีอีกหลายบทความที่ต้องปรับ หากคุณสนใจและมีความรู้ในเรื่องปรัชญา คุณสามารถช่วยเราได้ต่อไปนี้
'เริ่มต้นบทความใหม่ นี่คือบางส่วนของบทความเกี่ยวกับปรัชญาที่เราต้องการ

.... ดูเพิ่มได้ที่ WP:REQUEST
'ปรับบทความที่มีอยู่เดิม บทความเกี่ยวกับปรัชญาหลายชิ้นบนวิกิพีเดียภาษาไทย เขียนโดยไม่มีอ้างอิง หรือขาดความน่าเชื่อถือ คุณสามารถช่วยเราได้ในบทความดังต่อไปนี้

.... ดูเพิ่มได้ที่บทความเกี่ยวกับปรัชญาที่ยังไม่สมบูรณ์
หากคุณต้องการมีส่วนปรับปรุงในสถานีย่อยนี้ โปรดดูหน้าอภิปราย เรายินดีรับความช่วยเหลือของทุกคน ขอขอบคุณเป็นอย่างสูง!

แก้ไข   

ทำความรู้จักนักปรัชญา - (สุ่มใหม่)

กฤษณมูรติในวัยหนุ่ม

ชิททู กฤษณมูรติ (สันสกฤต: जिद्दू कृष्णमूर्ति: พ.ศ. 2438 - พ.ศ. 2529) เป็นปราชญ์และนักคิดอิสระที่ได้รับการกล่าวถึงอย่างกว้างขวาง เมื่อยังเป็นเด็กหนุ่ม ทางสมาคมเทวปรัชญาได้ประกาศยกย่องเขาขึ้นเป็นศาสดาองค์ใหม่ของโลก แต่ในปี พ.ศ. 2472 เขาประกาศสลัดทิ้งบทบาททางศาสดา รวมทั้งสานุศิษย์ผู้ติดตามจำนวนมหาศาล สลายสมาคมอัครสาวกอันใหญ่โตซึ่งก่อตั้งขึ้นเพื่อประกาศศาสนาใหม่ พร้อมทั้งยืนยันความตั้งใจว่า ไม่ต้องการเป็นศาสดา และก่อตั้งศาสนาใหม่เพื่อแบ่งแยกและครอบงำมนุษย์
(อ่านต่อ...)

แก้ไข   

สาขาวิชาการที่เกี่ยวข้อง

201807 book A.svg


แก้ไข   

ภาพคัดสรร

แก้ไข   

โครงการของวิกิมีเดียที่เกี่ยวข้อง

โครงการพี่น้องวิกิมีเดียต่อไปนี้ ได้เปิดช่องทางเพิ่มขึ้นสำหรับโครงการนี้:
วิกิตำรา  สื่อวิกิคอมมอนส์ วิกิข่าว  วิกิคำคม  วิกิซอร์ซ  วิกิวิทยาลัย  วิกิท่องเที่ยว  วิกิพจนานุกรม  วิกิเดตา 
ตำรา สื่อ ข่าว คำคม ต้นฉบับ แหล่งการเรียนรู้ คู่มือท่องเที่ยว คำนิยาม ฐานข้อมูล
แก้ไข   

ที่มาข้อมูล (ถ้ามี)

ล้างแคชเซิร์ฟเวอร์