ในศาสนาฮินดูนั้น แม่น้ำคงคาถือว่ามีความศักดิ์สิทธิ์ และมีรูปบุคลาธิษฐานเป็นเทวีพระนามว่า พระแม่คงคา (สันสกฤต: Gaṅgā) พระนางได้รับการเคารพบูชาในศาสนาพุทธ ที่ซึ่งมีความเชื่อว่าการลงอาบน้ำในแม่น้ำคงคาจะเป็นการคลายบาปและช่วยหนุนไปสู่โมกษะ และเชื่อกันว่าน้ำในแม่น้ำคงคานั้นบริสุทธิ์มาก ผู้แสวงบุญที่เดินทางมานิยมนำเถ้าอัฐิของญาติผู้ล่วงลับมาลอยในแม่น้ำ เชื่อกันว่าจะช่วยนำพาดวงวิญญาณไปสู่โมกษะ เรื่องราวของพระนางพบได้ทั้งในฤคเวทและปุราณะต่าง ๆ

พระแม่คงคา
เทวีแห่งความบริสุทธิ์
บุคลาธิษฐานของแม่น้ำคงคา
Ganga Kalighat 1875.jpg
พระคงคาประทับบนมกร
ส่วนเกี่ยวข้องเทวีในศาสนาฮินดู, หนึ่งในเจ็ดแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ของฮินดู
วิมานพระพรหม, พระวิษณุ, เขาไกลาศ, คงโคตริ
มนตร์โอม ศรี คงคาไย นะมะหะ (Om Shri Gangayai Namaha)
อาวุธกลัศ
พาหนะมกร
เทศกาลคงคาทุสเสหรา, คงคาชยันตี และ นวราตรี
ข้อมูลส่วนบุคคล
คู่ครองพระศิวะ
ศานตนุ (ในมหาภารตะ)
บุตร - ธิดาภีษมะ and นรรมทา
บิดา-มารดาหิมวาน และ Menavati

ศาสนสถานสำคัญของฮินดูหลายแห่งตั้งอยู่ริมแม่น้ำคงคา ตั้งแต่ที่ คงโคตริ, หฤทวาร, ปรยาคราช, พาราณสี และกาลีฆัตในกัลกัตตา นอกจากการเคารพบูชาในศาสนาฮินดูแล้ว ในประเทศไทยยังมีเทศกาลลอยกระทงที่ซึ่งมีการลอยกระทงบนทางน้ำไหลเพื่อระลึกถึงพระพุทธคุณและพระแม่คงคา เพื่อเป็นการสร้างบุญและล้างความชั่วร้ายตามความเชื่อว่าให้ลอยไปกับสายน้ำ

ประติมานวิทยาแก้ไข

ในรูปเคารพพระแม่คงคานั้นนิยมสร้างรูปสตรีท่าทางใจดีมีผิวพระวรกายอ่อน ประทับบนจระเข้ ในพระหัตถ์ทรงดอกบัวในหัตถ์หนึ่ง และพิณอินเดียในอีกหัตถ์หนึ่ง หากเป็นรูปสี่พระหัตถ์อาจทรงหม้อกลัศ หรือหม้อใส่น้ำอมฤต, ประคำ, ดอกบัว, ศิวลึงค์, ตรีศูร หรือทรงวรทมุทราหรือมุทราอื่นขึ้นอยู่กับศิลปะ

ในศิลปะของเบงกอล มักแสดงพระองค์ทรงสังข์, จักร, ดอกบัว และทรงอภัยมุทรา พร้อมมั้งเทน้ำมนตร์จากหม้อกลัศ

พระวาหนะแก้ไข

ใน Brahma Vaivarta Purana พระแม่คงคานิยมสร้างรูปเคียงกับพระวาหนะ (พาหนะ) ของพระองค์คือมกร หรือสิ่งมีชีวิตคล้ายมังกรในศาสนาฮินดู ลักษณะการใช้มกรเปนพระวาหนะนี้ได้รับการตีความอย่างหลากหลาย บ้างว่าเป็นตัวแทนของความฉลาดเฉลียว การเอาชนะความดุร้าย เป็นต้น

อ้างอิงแก้ไข

  • Eck, Diana L. (1982), Banaras, city of light, Columbia University, ISBN 978-0231114479, สืบค้นเมื่อ 26 July 2011
  • Eck, Diana (1998), "Gangā: The Goddess Ganges in Hindu Sacred Geography", in Hawley, John Stratton; Wulff, Donna Marie, Devī: Goddesses of India, University of California / Motilal Banarasidass, pp. 137–53, ISBN 8120814916
  • Vijay Singh: The River Goddess (Moonlight Publishing, London, 1994)