พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา

มหาเสวกเอก[5] นายพันเอก[6] พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าโสณบัณฑิต เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 62 ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่ท้าววรจันทร์ (เจ้าจอมมารดาวาด พระสนมเอก) ธิดานายสมบุญ งามสมบัติ กับท้าวปฏิบัติบิณฑทาน (ถ้วย)

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
พระองค์เจ้าชั้นเอก
พระองค์เจ้าโสณบัณฑิต.jpg
องคมนตรี[1][2][3]
ดำรงตำแหน่ง7 พฤษภาคม พ.ศ. 2430
รัฐมนตรีสภา[4]
ดำรงตำแหน่ง24 มกราคม พ.ศ. 2437
หม่อมหม่อมเอม โสณกุล ณ อยุธยา(สกุลเดิม: กุณฑลจินดา)
พระบุตร13 พระองค์
ราชวงศ์จักรี
พระบิดาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดาท้าววรจันทร์ (เจ้าจอมมารดาวาด พระสนมเอก)
ประสูติ1 เมษายน พ.ศ. 2406
สิ้นพระชนม์28 ตุลาคม พ.ศ. 2456 (50 ปี)

พระประวัติแก้ไข

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดาประสูติเมื่อวันพุธ เดือน 5 ขึ้น 13 ค่ำ ปีกุนเบญจศก จ.ศ. 1225 ตรงกับวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2406 พระองค์ทรงเป็นต้นราชสกุลโสณกุล

พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าโสณบัณฑิต ทรงเริ่มรับราชการเป็น ราชองครักษ์ พร้อมกับรับพระราชทานพระยศเป็น พันตรี เมื่อวันจันทร์ เดือนแปด ขึ้นห้าค่ำ ปีมะแม เบญจศก จุลศักราช 1245 ตรงกับ พ.ศ. 2426 ต่อมาในวันจันทร์ เดือนสิบ แรมสิบสองค่ำ ปีระกาสัปตศก จุลศักราช 1247 ตรงกับปี พ.ศ. 2428 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นราชเลขานุการส่วนพระองค์ฝ่ายต่างประเทศ [7] ต่อมา พ.ศ. 2437 ทรงเป็นรัฐมนตรีสภา โดยทรงดำรงตำแหน่งเป็น สภานายก

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมมีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิธาดา[8] เมื่อ พ.ศ. 2434 และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนกรมขึ้นเป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา[9] เมื่อ พ.ศ. 2443 ทรงดำรงตำแหน่ง ข้าหลวงต่างพระเนตรพระกรรณ มณฑลพายัพ รับผิดชอบจัดการป้องกันหัวเมืองชายแดนด้านตะวันตกของเชียงใหม่ เสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร และองคมนตรี

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา เดิมประทับอยู่ที่วังปากคลองตลาด บ้านเดิมของเจ้าจอมมารดาวาด ใกล้ปากคลองตลาด ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สร้างวังตลาดน้อย ที่ถนนเจริญกรุงใกล้กับสะพานเหล็กล่าง จึงทรงย้ายไปประทับที่วังตลาดน้อยตลอดพระชนม์ชีพ และสิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 6 เมื่อวันอังคาร เดือน 11 แรม 14 ค่ำ ปีฉลูเบญจศก จ.ศ. 1175 ตรงกับวันที่ 28 ตุลาคม พ.ศ. 2456 พระชันษาได้ 50 ปี 210 วัน มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2457 ณ พระเมรุ วัดราชาธิวาส[10]

พระโอรสและพระธิดาแก้ไข

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา ทรงเป็นต้นราชสกุลโสณกุล มีหม่อมท่านเดียว คือ หม่อมเอม (สกุลเดิม: กุณฑลจินดา) ธิดาหลวงวรศักดาพิศาล (ตาล กุณฑลจินดา) โดยมีพระโอรสธิดา 13 พระองค์ เป็นชาย 8 พระองค์ และหญิง 5 พระองค์

นอกจากนี้ในปี พ.ศ. 2443 ขณะประทับที่นครเชียงใหม่ ได้ทรงสู่ขอเจ้าข่ายแก้ว ณ เชียงใหม่ ธิดาเจ้าทักษิณนิเกตน์ (หนานมหายศ ณ เชียงใหม่) ไปเป็นหม่อมในพระองค์ แต่ในภายหลังได้ทรงหย่ากัน

พระรูป พระนาม หม่อมมารดา ประสูติ สิ้นพระชนม์/สิ้นชีพิตักษัย คู่สมรส
  1. หม่อมเจ้าหญิงประวาศสวัสดี หม่อมเอม 25 ธันวาคม 2426 11 ธันวาคม 2445 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช
  2. หม่อมเจ้าธานีนิวัต
(พ.ศ. 2465 : พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าธานีนิวัต
พ.ศ. 2493 : กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร) (ท่านชายใหญ่)
หม่อมเอม 7 พฤศจิกายน 2428 8 กันยายน 2517 หม่อมประยูร (สุขุม)
  3. หม่อมเจ้าฉัตรมงคล (ท่านชายกลาง)[11] หม่อมเอม 9 มกราคม 2429 18 กุมภาพันธ์ 2507 หม่อมราชวงศ์หญิงวิศิษฐ์ศรี (หัสดินทร)
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงจุไรรัตนศิริมาน
  4. หม่อมเจ้าหญิงสุมนมาลย์ หม่อมเอม 14 เมษายน 2431 21 กุมภาพันธ์ 2482 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช
  5. หม่อมเจ้าวารเฉลิมฉัตร (ท่านชายเล็ก) หม่อมเอม พฤศจิกายน 2432 21 กันยายน 2434
  6. หม่อมเจ้าหญิงนักขัตดารา หม่อมเอม 15 พฤษภาคม 2434 23 ธันวาคม 2435
  7. หม่อมเจ้ารัชฎาภิเศก (ท่านชายใหม่) หม่อมเอม 16 กุมภาพันธ์ 2435 5 กันยายน 2492 หม่อมเจ้าหญิงพิมพ์รำไพ (รพีพัฒน์)
  8. หม่อมเจ้าหญิงสิบพันพารเสนอ (ท่านหญิงน้อย) หม่อมเอม 30 ธันวาคม 2437 9 กุมภาพันธ์ 2528
  9. หม่อมเจ้าหญิงเสมอภาค หม่อมเอม 7 มีนาคม 2438 26 มีนาคม 2522
  10. หม่อมเจ้าชาย (ไม่ปรากฏพระนาม) หม่อมเอม 7 มิถุนายน 2440 8 มิถุนายน 2440
  11. หม่อมเจ้าทวีธาภิเศก หม่อมเอม 7 กันยายน 2441 29 พฤศจิกายน 2474
  12. พลตรีหม่อมเจ้ามุรธาภิเศก (ท่านชายจิ๋ว) หม่อมเอม 1 พฤษภาคม 2445 31 พฤษภาคม 2526 หม่อมเจ้าหญิงกัลยางค์สมบัติ (กิติยากร)
  13. หม่อมเจ้าหญิงอภิสิตสมาคม หม่อมเอม 30 กรกฎาคม 2446 15 พฤษภาคม 2528

พระยศและตำแหน่งแก้ไข

  • พ.ศ. 2426 พันตรี[12]
  • พ.ศ. 2426 ราชองครักษ์

พระเกียรติยศแก้ไข

พระอิสริยยศแก้ไข

  • พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าโสณบัณฑิต (1 เมษายน พ.ศ. 2406 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าโสณบัณฑิต (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2434)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิธาดา (7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2434 - 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา (25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - ปัจจุบัน)
ธรรมเนียมพระยศของ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา
 
ธงประจำพระอิสริยยศ
การทูลใต้ฝ่าพระบาท
การแทนตนข้าพระพุทธเจ้า
การขานรับพ่ะย่ะค่ะ/เพคะ

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยแก้ไข

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศแก้ไข

อ้างอิงแก้ไข

  1. ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวตั้งปริวีเคาน์ซิลเลอร์, เล่ม 4, หน้า 45
  2. ราชกิจจานุเบกษา, สัญญาบัตรปริวีเคาน์ซิลเลอร์, เล่ม 4, หน้า 47-48
  3. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2453/D/2273_1.PDF
  4. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2437/044/367.PDF
  5. ราชกิจจานุเบกษา,ประกาศพระราชทานยศแก่ข้าราชการในกระทรวงวัง เล่ม 29 หน้า 1405 วันที่ 22 กันยายน 2455
  6. ข่าวเพิ่มเติม พระองค์เจ้าโสณบัณฑิตย์ทูลลา ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 5 หน้า 260
  7. ประกาศตั้งสิเกรตารีหลวง
  8. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศตั้งกรมพระองค์เจ้าโสณบัณฑิตย์, เล่ม 8, ตอน 45, 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2434, เล่ม 408
  9. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ เลื่อนกรมแลตั้งกรมพระองค์เจ้า เจ้าพระยา, เล่ม 17, ตอน 35, 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443, หน้า 481
  10. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเพลิงพระศพและศพที่พระเมรุวัดราชาธิวาส พุทธศักราช ๒๔๕๗ เล่ม 31, ตอน ๐ ง, 21 มิถุนายน พ.ศ. 2457, หน้า 658
  11. พระราชนิพนธ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก กรมศิลปากรตรวจสอบชำระใหม่ : อนุสรณ์พระราชทานเพลิงศพหม่อมเจ้าฉัตรมงคล โสณกุล
  12. พระราชทานสัญญาบัตร (หน้า ๓๑๓)
  13. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2434/045/408.PDF
  14. ราชกิจจานุเบกษา, ถวายบังคมพระบรมรูปและพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐, ตอน ๓๔, ๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๑๘๙๓, หน้า ๓๖๗
  15. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2435/040/348.PDF
  16. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2429/046/385_1.PDF
  17. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2427/063/548.PDF
  18. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2427/062/541_1.PDF
  19. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2436/037/403.PDF
  20. ราชกิจจานุเบกษา,พระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ เล่ม 10 หน้า 456
  21. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑, ตอน ๓๒, ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๗, หน้า ๕๖๔
  22. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2441/026/283.PDF
  23. "พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์รุสเซีย" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 8 (ตอน 46): หน้า 414. 7 กุมภาพันธ์ 2434. สืบค้นเมื่อ 23 มิถุนายน 2562. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  24. "พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 11 (ตอน 35): หน้า 272. 25 พฤศจิกายน 2438. สืบค้นเมื่อ 23 มิถุนายน 2562. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)