อภิรัชต์ คงสมพงษ์

ผู้บัญชาการทหารบก

พลเอก อภิรัชต์ คงสมพงษ์ (เกิด 23 มีนาคม พ.ศ. 2503) เป็นผู้บัญชาการทหารบกไทยคนที่ 41 ในอดีตเคยได้รับการแต่งตั้งเป็น ประธานกรรมการคณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาล[2] สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ [3] เลขาธิการคณะรักษาความสงบแห่งชาติ[4] และสมาชิกวุฒิสภา[5] ในรัฐบาล พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง รองเลขาธิการพระราชวัง และรองผู้อำนวยการทรัพย์สินพระมหากษัตริย์[6]

พลเอก
อภิรัชต์ คงสมพงษ์
ม.ป.ช., ม.ว.ม., ท.จ.ว.
อภิรัชต์ คงสมพงษ์ ใน พ.ศ. 2563
ผู้บัญชาการทหารบก
ดำรงตำแหน่ง
1 ตุลาคม พ.ศ. 2561 – 30 กันยายน พ.ศ. 2563
ก่อนหน้า พลเอก เฉลิมชัย สิทธิสาท
ถัดไป พลเอก ณรงค์พันธ์ จิตต์แก้วแท้
สมาชิกสมาชิกวุฒิสภา
ดำรงตำแหน่ง
11 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 – 30 กันยายน พ.ศ. 2563
ถัดไป พลเอก ณรงค์พันธ์ จิตต์แก้วแท้
เลขาธิการคณะรักษาความสงบแห่งชาติ
ดำรงตำแหน่ง
1 ตุลาคม พ.ศ. 2561 – 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2562
ก่อนหน้า พลเอก เฉลิมชัย สิทธิสาท
ถัดไป ยกเลิกตำแหน่ง
สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
ดำรงตำแหน่ง
27 กันยายน พ.ศ. 2557 – 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2562
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด 23 มีนาคม พ.ศ. 2503 (62 ปี)
บิดา สุนทร คงสมพงษ์
มารดา คุณหญิงอรชร คงสมพงษ์
คู่สมรส อมฤดา คงสมพงษ์ (หย่า)
รองศาสตราจารย์ ดร. กฤษติกา คงสมพงษ์
บุตร พันตรี พิรพงศ์ คงสมพงษ์
ร้อยเอก แพทย์หญิง อมรัชต์ คงสมพงษ์
ศิษย์เก่า โรงเรียนเตรียมทหาร
โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
โรงเรียนเสนาธิการทหารบก
วิทยาลัยเสนาธิการทหาร
วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร
การเข้าเป็นทหาร
รับใช้  ไทย
สังกัด
ประจำการ พ.ศ. 2527–2563
ยศ RTA OF-9 (General).svg พลเอก
บังคับบัญชา กองทัพบกไทย
การยุทธ์ ความไม่สงบในชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย[1]

พลเอกอภิรัชต์ ถือว่าเป็นนายทหารที่ถูกจับตามองมาโดยตลอดเนื่องจากเป็นผู้บังคับหน่วยกำลังรบที่มีความสำคัญในกรุงเทพมหานคร และเป็นบุตรของ พลเอก สุนทร คงสมพงษ์ ซึ่งเคยดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุด และอดีตประธานคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ (รสช.) ซึ่งเป็นคณะรัฐประหาร ระหว่างการประท้วงในประเทศไทย พ.ศ. 2563–2564 เขาเป็นผู้ที่ออกมาแสดงจุดยืนปกป้องสถาบันพระมหากษัตริย์ และกล่าวประณามผู้ประท้วงว่าคิดล้มล้างสถาบันพระมหากษัตริย์ซึ่งทำให้เกิดกระแสโจมตีเนื่องจากความไม่เป็นกลาง[7]

ประวัติแก้ไข

พล.อ.อภิรัชต์ คงสมพงษ์ เกิดเมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2503 เป็นบุตรชายคนโตของ พล.อ.สุนทร คงสมพงษ์ (อดีตผู้บัญชาการทหารสูงสุด และประธานคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ) และ พ.อ.หญิง(พ.)คุณหญิง อรชร คงสมพงษ์ พล.อ.อภิรัชต์ มีน้องชายคือ พล.ต.ณัฐพร คงสมพงษ์ พล.อ.อภิรัชต์ มีชื่อเล่นว่า “แดง” ซึ่งสื่อมวลชนมักเรียกว่า “บิ๊กแดง”

พล.อ.อภิรัชต์ คงสมพงษ์ จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้นจากโรงเรียนเซนต์คาเบรียล และเข้าศึกษาต่อที่โรงเรียนเตรียมทหาร รุ่นที่ 20 และโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า รุ่นที่ 31   พล.อ.อภิรัชต์ จบการศึกษาระดับปริญญาโทสาขาบริหารธุรกิจ (Master of Business Administration) จาก Southeastern University (Washington,D.C.) ประเทศสหรัฐอเมริกา และเข้ารับการศึกษาที่วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร รุ่นที่ 57

การรับราชการแก้ไข

หลังจากสำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า พล.อ.อภิรัชต์ คงสมพงษ์ ได้เข้ารับราชการในตำแหน่งนักบินตอนขนส่งอากาศ กองบินปีกหมุนที่ 3 ศูนย์การบินทหารบก จ.ลพบุรี ระหว่างปฏิบัติหน้าที่นักบิน พล.อ.อภิรัชต์ ได้เข้ารับการศึกษาหลักสูตรการจัดซ่อมบำรุง/นักบินลองเครื่อง ฮ.ท. 1 (UH-1H) ที่ Fort Utis (Virginia, USA) และหลักสูตรนักบินเฮลิคอปเตอร์โจมตี AH-1H (Cobra) ที่ Fort Rucker (Alabama, USA) นอกจากนี้ พล.อ.อภิรัชต์ ยังผ่านการศึกษาหลักสูตรชั้นนายพันเหล่าทหารราบ ที่ Fort Benning (Georgia, USA)

พล.อ.อภิรัชต์ ได้เข้ารับศึกษาในหลักสูตรเสนาธิการทหารบก ชุดที่ 73 ซึ่งหลังจากจบหลักสูตรเสนาธิการทหารบก พล.อ.อภิรัชต์ ได้เข้ารับราชการในกองพลที่ 1 รักษาพระองค์ (พล.1 รอ.) ในตำแหน่งที่สำคัญ เช่น ฝ่ายเสนาธิการกองพลที่ 1 รักษาพระองค์ รองเสนาธิการ กรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ (ร.11 รอ.)ผู้บังคับกองพันทหารราบที่ 2 กรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ (ร.11 พัน.2 รอ.) เสนาธิการกรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์และรองผู้บังคับการกรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ตามลำดับ  ซึ่งในระหว่างที่ดำรงตำแหน่งรองผู้บังคับการกรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ พล.อ.อภิรัชต์ ได้ไปปฏิบัติราชการสนามที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ในเหตุการณ์ความไม่สงบในหน่วยเฉพาะกิจที่ 14 จ.ยะลา หลังจากนั้น พล.อ.อภิรัชต์ ได้รับตำแหน่งผู้บังคับการกรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์( ร.11 รอ.) และ รองผู้บัญชาการกองพลที่ 1 รักษาพระองค์ (พล.1 รอ.) และขึ้นเป็นผู้บัญชาการกองพลทหารราบที่ 11 (พล.ร.11) ผู้บัญชาการมณฑลทหารบกที่15 (มทบ.15) และผู้บัญชาการกองพลที่ 1 รักษาพระองค์[8]ซึ่งเป็นหน่วยกำลังรบที่มีความสำคัญเป็นอย่างมากของกองทัพบกเนื่องจากคุมพื้นที่ในกทม.

หลังจากนั้น พล.อ.อภิรัชต์ ได้รับตำแหน่งรองแม่ทัพภาคที่ 1 แม่ทัพน้อยที่ 1 และขึ้นเป็นแม่ทัพภาคที่ 1 ในปี พ.ศ. 2559 ในห้วงนี้ พล.อ.อภิรัชต์ ได้รับการแต่งตั้งเป็นประธานกรรมการ คณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาล[2] กรรมการอิสระ บริษัท บางจาก ปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) และ ที่ปรึกษา สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) ต่อมา พล.อ.อภิรัชต์ ได้เลื่อนตำแหน่งเป็น ผู้ช่วยผบ.ทบ. และ ขึ้นเป็นผู้บัญชาการทหารบกในปี 2561 ซึ่งทำให้ได้รับตำแหน่งประธานกรรมการ ธนาคารทหารไทย จำกัด (มหาชน) โดยตำแหน่ง พล.อ.อภิรัชต์ เกษียณราชการเมื่อ 30 ตุลาคม 2563 ในตำแหน่งผู้บัญชาการทหารบก[2]

ชีวิตส่วนตัวแก้ไข

พลเอก อภิรัชต์ ใช้ชีวิตคู่ร่วมกับ รองศาสตราจารย์ ดร.กฤษติกา คงสมพงษ์ (สกุลเดิม ศิริจรรยา) อาจารย์ประจำสถาบันบัณฑิตบริหารธุรกิจศศินทร์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย[9], อดีตพิธีกรรายการโทรทัศน์รายการ The Weakest Link กำจัดจุดอ่อน[10] ทางสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 และรายการฝ่าวิกฤตกับกฤษติกา ทางช่อง PPTV พลเอก อภิรัชต์ มีบุตร 2 คน คือ พันตรี พิระพงศ์ คงสมพงษ์ และ ร้อยเอก แพทย์หญิง อมรัชต์ คงสมพงษ์

บทบาทการเมืองแก้ไข

ตำแหน่งทางการเมืองแก้ไข

หลังจากการรัฐประหารในปี 2557 พลเอก อภิรัชต์ ได้รับการแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ โดยรับตำแหน่งในคณะกรรมาธิการการต่างประเทศ และคณะกรรมาธิการการปกครองท้องถิ่น เมื่อ พลเอก อภิรัชต์ ขึ้นเป็นผู้บัญชาการทหารบกในปี 2561 ทำให้ได้รับตำแหน่งเลขาธิการคณะรักษาความสงบแห่งชาติในวาระเดียวกัน และหลังจากการเลือกตั้งในปี 2562 พลเอก อภิรัชต์ ได้รับการแต่งตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภา ชุดที่ 12 โดยตำแหน่งผู้บัญชาการทหารบกตามที่รัฐธรรมนูญกำหนดซึ่งหมดวาระเมื่อพ้นจากตำแหน่งผู้บัญชาการทหารบก

ตำแหน่งในรัฐวิสาหกิจ และภาคเอกชนแก้ไข

นอกเหนือจากตำแหน่งทางทหาร และการเมือง พล.อ.อภิรัชต์ คงสมพงษ์ ยังได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งที่สำคัญในรัฐวิสาหกิจ และภาคเอกชนที่สำคัญต่างๆ เมื่อ 21 มีนาคม 2543 พล.อ.อภิรัชต์ ได้รับแต่งตั้งให้เป็นกรรมการองค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์ และได้รับแต่งตั้งให้เป็นกรรมการการทางพิเศษแห่งประเทศไทย เมื่อ 14 ตุลาคม 2543 หลังจากนั้นในปี 2545 พล.อ.อภิรัชต์ ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งกรรมการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ในปี 2557 พล.อ.อภิรัชต์ คงสมพงษ์ ได้รับการแต่งตั้งเป็นกรรมการอิสระและกรรมการผู้มีอำนาจลงนาม บริษัท บางจากปิโตรเลียม จำกัด (มหาชน) และเมื่อ 1 พฤษภาคม 2558 พล.อ.อภิรัชต์ ได้รับการแต่งตั้งเป็นประธานคณะกรรมการในคณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาลเพื่อให้มาแก้ไขปัญหาการจำหน่ายสลากเกินราคา นอกจากนี้ พล.อ.อภิรัชต์ ยังได้รับการแต่งตั้งเป็นที่ปรึกษาสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) ในปีเดียวกัน และเมื่อ 14 พฤศจิกายน 2561 พล.อ.อภิรัชต์ รับการแต่งตั้งเป็นกรรมการธนาคาร ธนาคารทหารไทย จำกัด (มหาชน)

ตำแหน่งหลังจากผู้บัญชาการทหารบกแก้ไข

พลเอก อภิรัชต์ คงสมพงษ์ เกษียณอายุราชการเมื่อ 30 กันยายน 2563 ซึ่งก่อนหน้านั้นพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุมัติรับโอน พลเอก อภิรัชต์ มาบรรจุเป็นข้าราชการในพระองค์ฝ่ายพลเรือนในตำแหน่งรองเลขาธิการพระราชวัง สำนักพระราชวัง เมื่อ 12 กันยายน 2563 และเมื่อ 18 พฤศจิกายน 2563 พระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง พลเอก อภิรัชต์ เป็น รองผู้อำนวยการทรัพย์สินพระมหากษัตริย์

แผนปฏิรูปกองทัพแก้ไข

หลังเหตุการณ์กราดยิงหมู่ที่นครราชสีมาเมื่อปี 2563 ซึ่งมีผู้ก่อเหตุเป็นนายทหารและมีมูลเหตุจูงใจความเครียดในการถูกหลอกซื้อบ้านที่ใช้เงินกู้จากกรมสวัสดิการกองทัพบก พล.อ. อภิรัชต์ ในฐานะผู้บังคับบัญชาทหารบกในขณะนั้นได้ออกโครงการปฏิรูปกองทัพโดยมีโครงการสำคัญหนึ่งคือการเปิด “สายด่วนรับฟังข้อร้องเรียนจากนายทหารชั้นผู้น้อย ที่พบเรื่องผิดปกติแต่ไม่กล้ารายงานขึ้นมาแต่ผ่านมาแล้วครึ่งปี” และในการร้องเรียนนั้น “ข้อมูลจะถูกปกปิดเป็นความลับ” ในวันที่ 17 กุมภาพันธ์[11] อย่างไรก็ตามได้ถูกวิจารณ์อย่างหนักว่า “ความสำเร็จเป็นรูปธรรมไม่เห็น”[12] ต่อมาในช่วงเดือนเมษายน 2563 สิบเอกณรงค์ชัย อินทรกวี ซึ่งในขณะนั้นสังกัดศูนย์ซ่อมสร้างสิ่งอุปกรณ์สายสรรพาวุธ กรมสรรพาวุธทหารบก ได้เข้าร้องเรียนต่อกมธ.ป้องกันและปราบปรามการทุจริตและประพฤติมิชอบ สภาผู้แทนราษฎร ร้องเรียนกรณีทหารชั้นผู้น้อยถูกโกงเบี้ยเลี้ยง โดยมีหลักฐานที่ชัดเจนและพบว่ามีการทุจริตเกิดขึ้นจริง แรกเริ่มนั้นหมู่อาร์มได้ร้องเรียนกับศูนย์คอลเซ็นเตอร์ซึ่งอภิรัชต์ได้ตั้งขึ้นก่อนหน้า แต่ข้อมูลไม่ได้ถูกปกปิดเป็นความลับตามที่อภิรัชต์ได้ให้คำมั่นสัญญาไว้ในครั้งเปิดโครงการ และตัวเขาเองมิได้ออกมาชี้แจง[13][14][15] หลังจากนั้นในวันที่ 12 มีนาคม 2564 พลเอก ณรงค์พันธ์ จิตต์แก้วแท้ ผู้บัญชาการทหารบกที่ดำรงตำแหน่งต่อจากเขา เผยได้สั่งการให้ฝ่ายเทคโนโลยีกองทัพบกจัดทำแอปพลิเคชันหรือระบบรับเรื่องร้องทุกข์และประชาสัมพันธ์ข่าวสารผ่านแอปพลิเคชันให้ใช้งานได้ง่าย เพื่อปิดช่องว่างไม่ให้กำลังพลชั้นผู้น้อยเกิดปัญหาเดือดร้อนจนนำไปสู่ความขัดแย้งภายในหน่วย และอาจขยายลุกลามบานปลายไปถึงสังคมภายนอกซ้ำรอยเหตุการณ์กราดยิงที่โคราชที่นำความสูญเสียให้กับทุกฝ่าย[16]

บทบาทหลังพ้นตำแหน่งผู้บัญชาการทหารบกแก้ไข

วันที่ 8 ตุลาคม บวชเป็นภิกษุที่วัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร ได้รับฉายา "อภิรัชตโน" แปลว่า "ผู้มีพระรัตนตรัยเป็นที่ตั้ง"[17] และในวันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2564 ได้รับโปรดเกล้าแต่งตั้งเป็นรองประธาน​กรรมการ โครงการราชทัณฑ์​ปันสุข ทำความดี เพื่อชาติ ศาสน์ กษัตริย์​[18]

รางวัลที่ได้รับแก้ไข

  • รางวัลเกียรติยศจักรดาว ปี 2562[19]

เครื่องราชอิสริยาภรณ์แก้ไข

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยแก้ไข

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศแก้ไข

อ้างอิงแก้ไข

  1. "ผบ.ทบ.เยือนอินโดฯ ชู "อาเจะห์โมเดล" ดับไฟใต้ "สร้างความเข้าใจ ไม่แยกดินแดน"". สำนักข่าวอิศรา. January 15, 2020. เก็บ จากแหล่งเดิมเมื่อ September 6, 2021. สืบค้นเมื่อ September 6, 2021.
  2. 2.0 2.1 2.2 คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (เฉพาะ) ที่ 1/2558 เรื่อง แต่งตั้งประธานกรรมการในคณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาล โดยมีเนื้อหาระบุว่า ตามที่ได้มีคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 11/2558 เรื่องมาตรการแก้ไขปัญหาที่เกิดจากการจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาล ลงวันที่ 1 พ.ค. 2558 นั้น กำหนดให้หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ แต่งตั้งบุคคลมาเป็นประธานกรรมการในคณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาล นั้น อาศัยอำนาจตามความในข้อ 3 (1)ของคำสั่งดังกล่าว หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ จึงแต่งตั้ง พล.ต.อภิรัชต์ คงสมพงษ์ ให้เป็นประธานกรรมการในคณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาล
  3. โปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง 250 ส.ว. มาจากทหาร-ตำรวจ รวม 104 คน
  4. “บิ๊กตู่” ตั้งสมาชิกคสช.ใหม่ ให้ “อภิรัชต์ คงสมพงษ์” เป็นเลขาฯคสช. มีผล 1ต.ค.
  5. โปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง 250 ส.ว. มาจากทหาร-ตำรวจ รวม 104 คน
  6. "โปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง อภิรัชต์ คงสมพงษ์ เป็นรองผู้อำนวยการทรัพย์สินพระมหากษัตริย์". BBC News ไทย. สืบค้นเมื่อ 1 December 2021.
  7. คำต่อคำ! 'อภิรัชต์' ฉะ 'ซ้ายดัดจริต-นักวิชาเกิน' ใช้โซเชียลปั่นแตกแยก
  8. "โปรดเกล้าฯโยกย้าย203นายทหารแล้ว". bangkokbiznews. 2014-03-31.
  9. "Associate Professor Kritika Kongsompong, Ph.D., CMC | Sasin School of Management". www.sasin.edu (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 1 December 2021.
  10. "รายการกำจัดจุดอ่อน สมัยออนแอร์ช่อง 3 กระแส ความดังเป็นอย่างไรบ้าง เล่าให้ฟังหน่อยค่ะ". Pantip. สืบค้นเมื่อ 1 December 2021.
  11. ผวาทั้งบาง!‘บิ๊กแดง’ประกาศเอาจริง ลุย‘ปฏิรูปกองทัพ’เต็มสูบ เดี๋ยวมีเลย์ออฟ
  12. เปิดไทม์ไลน์ “หมู่อาร์ม” บทพิสูจน์ปฏิรูปกองทัพ หลังออกมาแฉอมเบี้ยเลี้ยง กลับถูกสอบผิดหนีทหาร บิ๊กแดงยันทำตามขั้นตอน
  13. จาก'จ่าคลั่ง'สู่'หมู่อาร์ม' กับคำสัญญา'ปฏิรูปกองทัพ' ไทยโพสต์.
  14. เปิดคำให้การหมู่อาร์ม แฉอมเบี้ยเลี้ยงในกองทัพ กลับโดน-คดีหนีทหาร พิสูจน์ปฏิรูปยุคบิ๊กแดง
  15. "หมู่อาร์ม" ลั่นพร้อมขึ้นศาล ถาม "บิ๊กแดง" คืนความยุติธรรมให้ได้หรือไม่
  16. จากสายตรง ผบ.ทบ.สู่ แอปพลิเคชัน "S.M.A.R.T SOLDIERS"
  17. ""บิ๊กแดง" โกนหัวบวชแล้ว จัดงานเรียบง่าย มีเพียงญาติ คนสนิท ร่วมพิธี". ไทยรัฐ. 8 October 2020. สืบค้นเมื่อ 8 October 2020.
  18. แต่งตั้งคณะกรรมการ​โครงการราชทัณฑ์​ปันสุข เพื่อชาติ ศาสน์ กษัตริย์
  19. ทำเนียบประธานกรรมการมูลนิธิศิษย์เก่าโรงเรียนเตรียมทหาร
  20. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๓๐ ข หน้า ๒, ๘ มิถุนายน ๒๕๖๔
  21. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือกและเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ประจำปี ๒๕๖๐, เล่ม ๑๓๔ ตอนที่ ๔๗ ข หน้า ๑๗, ๒๘ กันยายน ๒๕๖๐
  22. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า, เล่ม ๑๓๘ ตอนที่ ๒๒ ข หน้า ๑, ๓๑ มีนาคม ๒๕๖๔
  23. ราชกิจจานุเบกษา,ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญจักรมาลาและเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๑๑๓ ตอนที่ ๔ ข หน้า ๓๓, ๑๕ มีนาคม ๒๕๓๙
  24. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๑๓๗ ตอนที่ ๓๓ ข หน้า ๓, ๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๖๓
  25. "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่า เก็บจาก แหล่งเดิม เมื่อ 2020-08-08. สืบค้นเมื่อ 2020-05-27.
  26. "สำเนาที่เก็บถาวร". คลังข้อมูลเก่า เก็บจาก แหล่งเดิม เมื่อ 2020-08-08. สืบค้นเมื่อ 2020-05-27.

แหล่งข้อมูลอื่นแก้ไข