พระวิษณุ

เทพผู้ปกป้องโลกในศาสนาฮินดู
บทความนี้เกี่ยวกับวิษณุ สำหรับวิษณุ (แก้ความกำกวม) ดูที่ วิษณุ

พระวิษณุ (/ˈvɪʃn/; แม่แบบ:IPA-sa; สันสกฤต: विष्णु, IAST: Viṣṇu) เป็นเทพเจ้าฮินดูผู้ปกปักรักษาโลก (preserver) เป็นหนึ่งในสามเทพเจ้าสูงสุด (ตรีมูรติ) และได้รับการเคารพบูชาในฐานะพระเป็นเจ้าสูงสุด (supreme being) ในลัทธิไวษณพ[5][6] ในลักษณะแนวคิดเดียวกันกับพรหมันหรืออาตมัน ในเชิงอภิปรัชญา พระองค์มีอวตารหลายปางที่เป็นที่รู้จัก (เช่น พระราม และพระกฤษณะ) เพื่อพิทักษ์และปกป้องธรรม ในโลกยามที่ถูกทำลาย[7] ในสายสมารตะของฮินดูมีพระวิษณุเป็นหนึ่งในเทพเจ้าสูงสุดห้าองค์ที่บูชาในปัญจายตนบูชา[6]

พระวิษณุ
พระเป็นเจ้า, ปรพรหมัน, การปกป้อง, ทำนุบำรุงความดี, ผู้ควบคุมจักทรวาลทั้งปวง, ผู้ล้างกรร, โมกษะ[1][2]
ส่วนหนึ่งของ ตรีมูรติ
Bhagavan Vishnu.jpg
ชื่ออื่นพระนารายณ์, พระชคันนาถ, ชคทีศวร (Jagadeeshwar), สุเรศ (Suresh), ปัทมนภ (Padmanabh), รามปตี (Ramapati), ลักษมีปตี (Laxmipati), กมลนยัน (Kamalnayan)
ชื่อในอักษรเทวนาครีविष्णु
ชื่อในการทับศัพท์ภาษาสันสกฤตViṣṇu
ส่วนเกี่ยวข้องทศาวตาร, ปรพรหมัน (ไวษณพ), ตรีมูรติ, ภควัน, พระอิศวร
วิมานไวกูณฐ์, เกษียรณสาคร
มนตร์ॐ नमो नारायणाय (โอม นะโม นารายะนาย)
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय (โอม ภควเต วาสุเทวาย)
อาวุธจักร (สุทรรศนะ จักร), กระบอง (เคาฑโมทกี คฑา), สังข์ (ปัญจชันยะ)[3], ธนู (Sharanga), ดาบ (Nandaka)
สัญลักษณ์ศาลีคราม, บัว
พาหนะเศษะ และ ครุฑ[3]
เทศกาลโหลี, รามนวมี, กฤษณะชันมาษตมี, นรสิงหชยันตี, ทีปาวลี, โอนาม, วิวาหะปัญจมี, วิชัยทัศมี, อนันตจตุรทศี, เทวศยนี เอกทศี, กรติกปุรณิมา, ตุลสีวิวาห์[4]
ข้อมูลส่วนบุคคล
คู่ครองพระลักษมี (ศรีเทวี, ภูเทวี, นิลเทวี, ตุลสี, ปัทมาวดี)
บุตร - ธิดาพระพรหม
พี่น้องอาทิปรศักติ, พระปารวตี (ในบางความเชื่อ)
พระวิษณุและชายา
South India, Tamil Nadu, probably Pudokkatai, early Chola Dynasty, 10th Cen - Vishnu with Shri, and Bhu - 1963.104 - Cleveland Museum of Art.tif
พระวิษณุและชายา คือ พระลักษมี และ พระภูเทวี ศิลปะโจฬะ จากรัฐทมิฬนาฑู ปัจจุบันจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ศิลปะแห่งคลีฟแลนด์. [8]
Vishnu p1070271.jpg
พระวิษณุและชายา คือ พระลักษมี และ พระสุรัสวดี ศิลปะปาละ จากรัฐเบงกอลตะวันตก ปัจจุบันจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิทัน.
Prasat Sa Kamphaeng Yai-pano-3.jpg
พระนารายณ์บรรทมสินธุ์และชายา คือ นางลักษมี และ นางธรณี และนิลเทวี ศิลปะบาปวน จากปราสาทสระกำแพงใหญ่[9][10]
Prasat Ban Prasat (Ban That)-011.jpg
พระนารายณ์บรรทมสินธุ์และชายา คือ นางลักษมี นางธรณี นิลเทวี และ นางอัณฑาลเทวี ในศิลปะบาปวน จากปราสาทบ้านปราสาท (ปราสาทห้วยทับทัน หรือ ปราสาทบ้านโนนธาตุ) อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดสุรินทร์
พระวิษณุและชายา

พระนามแก้ไข

 
พระวิษณุและอวตารของพระองค์ (ไวกูณฐจตุรมูรติ; Vaikuntha Chaturmurti): พระวิษณุหรือวสุเทวกฤษณะ (Vasudeva-Krishna) ปางมนุษย์, นรสิงห์ อวตารรูปสิงห์, พระวราหะ อวตารในรูปหมูป่า, ศิลปะมถุรา กลางศตวรรษที่ 5 พิพิธภัณฑ์บอสตัน[11]

พระนาม "วิษณุ" (Vishnu, Viṣṇu, เทวนาครี: विष्णु) แปลว่า 'แผ่ซ่านไปทั้งหมด' ('all pervasive')[12] หรือ 'ผู้ที่เป็นทุกสิ่งและสถิตอยู่ในทุกสิ่ง' (one who is everything and inside everything) ตามที่ Medhātith (ค.ศ. 1000) ระบุ[13] ผู้รู้เวทังคะ (Vedanga scholar) นามว่า ยักสะ (Yaska; 400 ปีก่อนคริสตกาล) ใน Nirukta ให้นิยามคำว่า "วิษณุ" ว่าเป็น "วิษณุ วิษวเตร์ วา วยาษโนเตร์" ('viṣṇur viṣvater vā vyaśnoter vā') อันแปลว่า 'ผู้ซึ่งเข้าไปในทุกที่' ('one who enters everywhere') และ "อถา ยท วิษิโต ภวตี ตท วิษณุรภวตี" ('atha yad viṣito bhavati tad viṣnurbhavati') แปลว่า '[ผู้]ที่เป็นอิสระจากตรวนและการฉุดรั้งทั้งปวงคือวิษณุ' ('that which is free from fetters and bondage is Vishnu')[14]

108 พระนามของพระวิษณุแก้ไข

ในส่วนที่สิบของปัทมปุราณะ (Padma Purana) พระเจ้าทันตะ (Danta) พระบุตรของภีมะ และกษัตริย์แห่งวิธรรภะ ได้ระบุรายพระนาม 108 พระนามของพระวิษณุไว้ (17.98-102)[15] ในจำนวนนี้ประกอบด้วยสิบอวตารหลัก (ทศาวตาร) พร้อมทั้งคำอธิบาย พระลักษณะ และมุมมองต่าง ๆ

1000 พระนามของพระวิษณุแก้ไข

ดูบทความหลักที่: วิษณุสหัสรนาม

ทั้งในอนุศาสนบรรพของมหาภารตะ และครุฑปุราณะ (บทที่ 15)[16] ได้ระบุพระนามของพระวิษณุไว้มากกว่า 1000 พระนาม พร้อมคำอธิบายพระลักษณะ และมุมมองต่าง ๆ อันเรียกว่า "วิษณุสหัสรนาม" (Vishnu Sahasranama) ซึ่งระบุว่าพระวิษณุทรงเป็น 'สัพพัญญู' ('the omnipresent') พระนามอื่น ๆ ที่เป็นที่รู้จักในรายพระนามนี้ เช่น หริ (Hari - ผู้ขจัดบาป), กาล (Kaala - เวลา), วาสุเทวะ (Vasudeva - พระบุตรของวสุเทพหรือพระกฤษณะ), อาตมัน (Atman - วิญญาณ), ปุรุษ (Purusha - สิ่งมีชีวิตที่สูงส่ง) และ ปรกฤติ (Prakriti - ธรรมชาติอันสูงส่ง)

ดูบทความหลักที่: อวตาร และ ทศาวตาร

แนวคิดเรื่องอวตารในศาสนาฮินดูนั้นมักเกี่ยวข้องกับพระวิษณุ อวตารของพระองค์นั้นเพื่อสร้างสรรค์ความดีและทำลายความไม่ดี ซึ่งจะช่วยทำนุบำรุงธรรม พระวิษณุถือเป็นเทพเจ้าที่มีพระอวตารหลากหลายทั้งในปางที่อวตารในรูปเพทเจ้า, มนุษย์ สัตว์ เป็นต้น

อวตารแก้ไข

ดูบทความหลักที่: อวตาร และ ทศาวตาร

ในมหาภารตะแก้ไข

ในมหาภารตะ พระวิษณุ (ในรูปอวตารเป็นพระนารายณ์) ได้ตรัสกับฤๅษีนารทมุนีว่าพระองค์จะปรากฏกายในอวตารหนึ่งในสิบอวตารนี้

ปรากฏกายเป็นหงส์ [Hamsa], เต่า [กูรมะ], ปลา [มัทสยา], โอ ที่สำคัญของผู้ซึ่งกำเนิดใหม่ ข้าจักปรากฏตนในรูปของหมูป่า [พระวราหะ], แล้วจักเป็นครึ่งบุรุษ-สิงห์ (นรสิงห์), จากนั้นจึงเป็นคนแคระ [วามนะ], แล้วจึงเป็นพระรามแห่งชนเผ่าของ Bhrigu, จากนั้นเป็นพระราม, พระบุตรของพระเจ้าทสรถ, แล้วจึงเป็นพระกฤษณะ แห่ง Sattwata, และท้ายที่สุดเป็น กัลกิ

ทศาวตารแก้ไข

 
พระวิษณุและอวตารของพระองค์
ดูบทความหลักที่: ทศาวตาร

ทศาวตารเป็นรายชื่อของ วิภาวะ (Vibhava) หรืออวตารหลัก 10 องค์ของพระวิษณุ อัคนีอุราณะ, วราหปุราณะ, ปัทมปุราณะ, ลึงคปุราณะ, นราทปุราณะ, ครุฑปุราณะ และสกนทปุราณะ ล้วนมีรายพระนามที่ตรงกัน[17][18]}}

พัฒนาการความเชื่อแก้ไข

ความเชื่อเรื่องพระวิษณุปรากฏมีพัฒนาการมายาวนาน ชาวทราวิฑเริ่มนับถือพระวิษณุก่อนในฐานะเป็นเทพเจ้าแห่งความอุดมสมบูรณทางการเกษตร[19] พอถึงสมัยพระเวท ชาวอารยันถือว่าพระวิษณุเป็นเทพชั้นรอง มีสถานะเป็นตัวแทนของพลังดวงอาทิตย์ เมื่อถึงสมัยพราหมณะพระวิษณุถูกยกย่องสูงขึ้นอีกในฐานะเทพผู้นำโชค แต่ยังไม่ถือเป็นมหาเทพ จนกระทั่งถึงสมัยปุราณะพระวิษณุจึงได้รับการยกย่องเป็นมหาเทพผู้รักษาคุ้มครองโลก และเชื่อว่าเป็นองค์เดียวกับพระนารายณ์ คัมภีร์วิษณุปุราณะและภาควตปุราณะซึ่งแต่งขึ้นราวคริสต์ศตวรรษที่ 9 ได้พัฒนาบทบาทของพระวิษณุโดยการเชื่อมโยงวีรบุรุษในตำนานของชาวอินเดียหลายคน เช่น พระราม พระกฤษณะ ว่าล้วนแต่เป็นปางอวตารของพระวิษณุเพื่อผดุงธรรมะบนโลก ในยุคนี้เองที่เกิดลัทธิไวษณพซึ่งถือว่าพระวิษณุคือพระเป็นเจ้าผู้ยิ่งใหญ่กว่ามหาเทพอื่น ๆ

อ้างอิงแก้ไข

เชิงอรรถ
  1. Wendy Doniger (1999). Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions. Merriam-Webster. p. 1134. ISBN 978-0-87779-044-0.
  2. Editors of Encyclopaedia Britannica (2008). Encyclopedia of World Religions. Encyclopaedia Britannica, Inc. pp. 445–448. ISBN 978-1-59339-491-2.CS1 maint: extra text: authors list (link)
  3. 3.0 3.1 Constance Jones; James D. Ryan (2006). Encyclopedia of Hinduism. Infobase Publishing. pp. 491–492. ISBN 978-0-8160-7564-5.
  4. Muriel Marion Underhill (1991). The Hindu Religious Year. Asian Educational Services. pp. 75–91. ISBN 978-81-206-0523-7.
  5. Orlando O. Espín; James B. Nickoloff (2007). An Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies. Liturgical Press. p. 539. ISBN 978-0-8146-5856-7.
  6. 6.0 6.1 Gavin Flood, An Introduction to Hinduism (1996), p. 17.
  7. Zimmer, Heinrich Robert (1972). Myths and Symbols in Indian Art and Civilization. Princeton University Press. p. 124. ISBN 978-0-691-01778-5.
  8. https://www.clevelandart.org/art/1963.104.2 .
  9. https://www.quora.com/Are-there-any-references-to-Neeladevi-who-is-Vishnus-third-wife-in-the-Hindu-Puranas-besides-the-Neela-Suktam-from-the-Vedas
  10. https://www.quora.com/Who-are-Lord-Vishnus-wives-Whom-does-he-love-the-most
  11. For English summary, see page 80 Schmid, Charlotte (1997). Les Vaikuṇṭha gupta de Mathura : Viṣṇu ou Kṛṣṇa?. pp. 60–88.
  12. Swami Chinmayananda's translation of Vishnu sahasranama pgs. 16–17, Central Chinmaya Mission Trust.
  13. Klaus K. Klostermaier (2000). Hinduism: A Short History. Oneworld. pp. 83–84. ISBN 978-1-85168-213-3.
  14. Adluri, Vishwa; Joydeep Bagchee (February 2012). "From Poetic Immortality to Salvation: Ruru and Orpheus in Indic and Greek Myth". History of Religions. 51 (3): 245–246. doi:10.1086/662191. JSTOR 10.1086/662191.
  15. N.A. (1956). THE PADMA-PURANA PART.10. MOTILAL BANARSIDASS PUBLISHERS PVT. DELHI. pp. 3471–3473.
  16. N.A. (1957). THE GARUDA-PURANA PART. 1. MOTILAL BANARSIDASS PUBLISHERS PVT. DELHI. pp. 44–71.
  17. Subrahmanyam, S. V. (1911). The Garuda Purana. pp. 62.
  18. "The Garuda Purana: Chapter VIII. An Account of the Gifts for the Dying". sacred-texts.com. สืบค้นเมื่อ 2019-10-31.
  19. ราชบัณฑิตยสถาน, 2552: หน้า 234
บรรณานุกรม
  • ราชบัณฑิตยสถาน (2552). พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล อังกฤษ-ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 3). ราชบัณฑิตยสถาน. ISBN 9786167073033. Check date values in: |year= (help)