เปิดเมนูหลัก

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค)

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ มีนามเดิมว่า เทศ เกิดเมื่อ พ.ศ. 2384 ในสกุลบุนนาค ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นบุตรสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) กับหม่อมหรุ่น เข้ารับราชการในรัชกาลที่ 4 เป็นนายรองไชยขรรค์มหาดเล็ก แล้วเป็นนายสรรพวิชัยหุ้มแพรมหาดเล็ก จากนั้นเป็นพระเพชรพิไสยศรีสวัสดิ์ ปลัดเมืองเพชรบุรี

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์
(เทศ บุนนาค)
เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค).jpg
เกิดพ.ศ. 2384
เสียชีวิตพ.ศ. 2450 (66 ปี)
คู่สมรสท่านผู้หญิงอู่ (ภรรยาเอก)
หม่อมทรัพย์
บิดามารดาสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค)
หม่อมหรุ่น

ในรัชกาลที่ 5 ได้เลื่อนเป็นพระยาสุรินทรฦๅชัย ผู้ว่าราชการเมืองเพชรบุรี และราชการจรในเมืองราชบุรี ดูแลการทำโทรเลขทางเมืองทวายและตัดทาง ได้รับความลำบากตรากตรำเป็นอันมาก รับราชการได้เลื่อนตำแหน่งเป็นข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี เป็นผู้ที่มีความวิริยอุตสาหะ และมีความจงรักภักดียิ่ง ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2440 จึงโปรดฯ ให้สถาปนาเป็นเจ้าพระยา มีสมญาตามจารึกในหิรัญบัฏว่า เจ้าพระยาสุรพันธพิสุทธิ์ ชนุตมราชภักดี สกลเทพมนตรีมิตรจิตร สุจริตวราธยาไศรย เสนานุวัตรสมัยสมันตโกศล ยุติธรรมวิมลสัตยารักษ์ สุนทรศักดิ์วัฒนไวย อภัยพิริยพาหุ ดำรงศักดินา 10,000[1] ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นปฐมจุลจอมเกล้า

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ) สมรสกับท่านผู้หญิงอู่ ธิดาพระยาภักดีนฤบดินทร์ (กุ้ง วงศาโรจน์) หลานเจ้าพระยาวงศาสุรศักดิ์ (แสง วงศาโรจน์) เหลนของเจ้าพระยาราชบุรี (เสม วงศาโรจน์) ซึ่งเป็นราชินิกุลสืบเชื้อสายมาจากท่านยายเจ้าเมือง พระปิตุจฉาพระองค์โตของสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินีในรัชกาลที่1

ท่านมีบุตรธิดากับท่านผู้หญิงอู่ 14 คน ที่สำคัญได้แก่

  • พระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทียน บุนนาค)
  • พระยาสุรินทรฤๅชัย (เทียม บุนนาค)
  • พระสัจจาภิรมย์ (แถบ บุนนาค)

ธิดาอีก 5 คน ได้เป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเรียกกันโดยทั่วไปว่า "เจ้าจอมก๊กออ" คือ เจ้าจอมมารดาอ่อน มีพระเจ้าลูกเธอ 2 พระองค์ คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอรประพันธ์รำไพ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอดิสัยสุริยาภา และน้องสาวของเจ้าจอมมารดาอ่อน ได้แก่ เจ้าจอมเอี่ยม เจ้าจอมเอิบ เจ้าจอมอาบ และเจ้าจอมเอื้อน ส่วนธิดาอีก 3 คน ได้สมรสกับพี่น้องในตระกูลบุนนาคสายเดียวกันคือ คุณหญิงอิ่ม เป็นภรรยาพระยาศรีสัชนาลัย (เจิม บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) คุณหญิงอบ เป็นภรรยาพระยาธรรมสารเนติ (ถึก บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาภาณุวงศ์มหาโกษาธิบดี (ท้วม บุนนาค) และคุณหญิงอาย เป็นภรรยาพระยานิพัทธสุริยานุวงศ์ (เหม บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค)

นอกจากนี้เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ ยังมีบุตรธิดาอีกหลายคนกับภรรยาอื่น โดยบุตรที่มีบรรดาศักดิ์เป็นชั้นพระยา ได้แก่

  • พระยามหานุภาพ (ไท บุนนาค)
  • พระยาสุรพันธเสนี (อิ้น บุนนาค) ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบุรี
  • พระยาพิชัยชาญฤทธิ์ (ฮก บุนนาค)

และบุตรบางคนยังได้รับบรรดาศักดิ์เป็นพระ จมื่น และหลวง เช่น

  • พระราชวิสูตรวิสุทธิรักษ์ (เชย บุนนาค)
  • พระภิรมย์เสนารักษ์ (โพล้ง บุนนาค)
  • พระสุรพันธาทิตย์ (ฮัก)
  • จมื่นมณเฑียรพิทักษ์ (เจิม บุนนาค)
  • หลวงภักดีบริรักษ์ (ชวน บุนนาค) ผู้ช่วยราชการจังหวัดเพชรบุรี
  • หลวงนาสาลี (เนียม บุนนาค) ข้าราชการเมืองเพชรบุรี
  • หลวงไอศูรย์สุทธิวิไชย (อิศร์ บุนนาค)
  • หลวงวิจิตรสุรพันธ์ (อุ่น บุนนาค)
  • หลวงสมานนันทพรรค (คลุ้ย บุนนาค)
  • หลวงวิจารณ์ภัณฑกิจ (แจ๋ว บุนนาค)
  • หลวงวิสูตรอัศดร (คลาย บุนนาค)

ส่วนธิดาที่เกิดแต่ภรรยาอื่น และได้เข้าถวายตัวเป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 5 ได้แก่ เจ้าจอมแก้ว ในรัชกาลที่ 5 และ เจ้าจอมแส ในรัชกาลที่ 5 ธิดาชื่อ หวน ได้เป็น หม่อมห้ามในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ ธิดาชื่อ คุณหญิงกุ่ม เป็นภรรยาพระยาชัยสุรินทร์ (ตาล บุนนาค) และธิดาชื่อ คุณหญิงขลิบ เป็นภรรยาพระยาวันพฤกษ์พิจารณ์ (ทองคำ เศวตศิลา)

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) มีบุตรธิดารวม 62 คน บุตรหลายคนรับราชการปฏิบัติหน้าที่ตามหัวเมืองโดยเฉพาะจังหวัดเพชรบุรี ซึ่งเป็นจังหวัดที่บิดาเคยรับราชการมาก่อน เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ) ถึงแก่อสัญกรรม ในปี พ.ศ. 2450 อายุ 66 ปี

บุตรธิดาแก้ไข

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) มีบุตรธิดา ดังนี้
1. ท่านผู้หญิงอู่ ธิดาพระยาภักดีนฤบดินทร์ (กุ้ง วงศาโรจน์) มีบุตรธิดา 14 คน ได้แก่


2. ลำภู มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • ขุนตำรวจเอกพระยามหานุภาพ (ไท บุนนาค)


3. ใย มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • นางสาวเทียบ บุนนาค


4. พวง ธิดาพระยาสมุทสงคราม (โนรี วงศาโรจน์) มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่

  • นายพุ่ม มหาดเล็ก
  • นายพ่วง มหาดเล็ก
  • เจ้าจอมแก้ว ในรัชกาลที่ 5


5. แจ้ง มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • พระราชวิสูตรวิสุทธิรักษ์ (เชย บุนนาค)


6. สุด ธิดาพระยาราชบุรี (กลั่น วงศาโรจน์) มีบุตร 2 คน ได้แก่

  • หลวงภักดีบริรักษ์ (ชวน บุนนาค)
  • หลวงมหาดไทย (เล็ก บุนนาค)


7. บาง มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • พระภิรมย์เสนารักษ์ (โพล้ง บุนนาค)


8. จัน มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • จอน ภรรยาขุนปฏิภาคพิมพ์ลิขิต (เปล่ง ไตรปิ่น)


9. นวม มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • นางสาวสั้น บุนนาค


10. จอน มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • จมื่นมณเฑียรพิทักษ์ (เจิม บุนนาค)


11. บางเล็ก มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่

  • นางสาวเหลี่ยม บุนนาค
  • นายอ่อง มหาดเล็ก
  • หลวงวิจิตรสุรพันธ์ (อุ่น บุนนาค)


12. ปริก มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • นางสาวอ้อน บุนนาค


13. หรั่ง มีบุตรธิดา 4 คน ได้แก่

  • นางสาวหริ่ง บุนนาค
  • หริ่ม ภรรยาพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทียน บุนนาค)
  • นางสาวหรุ่ม บุนนาค
  • นายเหลี่ยม มหาดเล็ก


14. น่วม มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • หลวงนาสาลี (เนียม บุนนาค)


15. เป๋า ธิดาพระยาประสิทธิสงคราม (โป วงศาโรจน์) มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • นายหาด มหาดเล็ก


16. เหม จากสกุลมหานนท์ มีบุตรธิดา 2 คน ได้แก่


17. อ้น มีบุตร 5 คน ได้แก่

  • นายอั้ง มหาดเล็ก
  • นายอุ้ง มหาดเล็ก
  • พระยาสุรพันธเสนี (อิ้น บุนนาค)
  • หลวงไอศูรย์สุทธิวิไชย (อิศร์ บุนนาค)
  • นายอัด มหาดเล็ก


18. เม้า หลานปู่พระยาราชบุรี (กลั่น วงศาโรจน์) มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่

  • พระยาพิชัยชาญฤทธิ์ (ฮก บุนนาค)
  • พระสุรพันธาทิตย์ (ฮัก)
  • นางสาวเหล็ง บุนนาค


19. คล้อย จากสกุลวัชโรบล มีบุตรธิดา 5 คน ได้แก่


20. ตลับ มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • คุณหญิงไลย ภรรยาพระยาศรีสัชนาลัย (เจิม บุนนาค)


21. เลี่ยม มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • นางสาวเมี้ยน บุนนาค


22. กิม มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • คุณหญิงกุ่ม ภรรยาพระชัยสุรินทร์ (ตาล บุนนาค)


23. ทรัพย์ มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • เจ้าจอมแส ในรัชกาลที่ 5


24. มอญ มีบุตร 1 คน ได้แก่


25. กล่อม มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • กลม ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น "สุพรรณ" ภรรยาพระมิตรกรรมรักษา (นัดดา บุรณศิริ)


26. ชัง มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • นายชิน มหาดเล็ก


27. เมือง มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • หลวงไอศูรย์สรรพการี (มิ่ง บุนนาค)


28. ย้อย มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่

  • นายหยัด มหาดเล็ก
  • นายหยด มหาดเล็ก
  • นางสาวหยุด บุนนาค


29. ทิพย์ มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • นายทุ้ย มหาดเล็ก


30. ผาด มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • นางสาวผุด บุนนาค


31. เผื่อน มีบุตร 1 คน และธิดา 2 คน แต่ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเยาว์
32. ขลิบ มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • นายคลอบ มหาดเล็ก


33. ทิม มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • นางสาวทับ บุนนาค


34. แปลก มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • นายศรี มหาดเล็ก


35. แก้ว มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • นายเกี้ยว มหาดเล็ก


36. หลี มีธิดา 1 คน ได้แก่

  • นางสาวหลิน บุนนาค


37. สุด มีธิดา 1 คน แต่ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเยาว์


38. พ่วง มีบุตร 1 คน ได้แก่

  • นายเพ่ง มหาดเล็ก

เครื่องราชอิสริยาภรณ์แก้ไข

อ้างอิงแก้ไข

  1. ราชกิจจานุเบกษา, [1], เล่ม 14, หน้า 702-3
  2. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4, เล่ม 21, ตอน 32, 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2447, หน้า 564