เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ (พร บุนนาค)

ขุนนางสยาม

มหาอำมาตย์เอก เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ นามเดิม พร ตระกูลบุนนาค (7 มกราคม พ.ศ. 2392 - 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2463) อดีตอธิบดีกรมพระคลังสวน อธิบดีจัดการกรมภาษีร้อยชักสาม (ปัจจุบันคือ กรมศุลกากร) เสนาบดีกระทรวงเกษตราธิการ และเสนาบดีกระทรวงธรรมการคนแรก (ปัจจุบันคือ กระทรวงศึกษาธิการ)

มหาอำมาตย์เอก
เจ้าพระยาภาสกรวงศ์
(พร บุนนาค)

ป.จ., ป.ช., ป.ม.
เสนาบดีกระทรวงเกษตราธิการ
ดำรงตำแหน่ง
พ.ศ. 2431 – พ.ศ. 2435
กษัตริย์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้า สถาปนาตำแหน่ง
ถัดไป พระยาสุรศักดิ์มนตรี
เสนาบดีกระทรวงธรรมการ
ดำรงตำแหน่ง
พ.ศ. 2435 – พ.ศ. 2445
กษัตริย์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้า สถาปนาตำแหน่ง
ถัดไป พระยาวุฒิการบดี
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด 7 มกราคม พ.ศ. 2392
เมืองชุมพร
เสียชีวิต 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2463 (70 ปี)
บิดา สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค)
มารดา หม่อมอิน
รูปล้อแบบคาริคาร์ตูร์ (caricature) ของเจ้าพระยาภาสกรวงศ์ (พร บุนนาค) เขียนโดยผู้ใช้นามแฝง "Spy" ตีพิมพ์ในนิตยสารฉบับของสหราชอาณาจักรชื่อ "Vanity Fair" เมื่อ ค.ศ. 1879 (พ.ศ. 2422)

ประวัติแก้ไข

เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ มีนามเดิมว่า พร เป็นบุตรคนเล็กของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) กับหม่อมอิน เกิดที่เมืองชุมพร ขณะนั้นบิดาดำรงตำแหน่งว่าที่สมุหกลาโหม ออกไปสักเลข (เกณฑ์ทหาร) ที่เมืองชุมพร จึงตั้งชื่อท่านว่า "พร"

การศึกษาแก้ไข

ท่านพรได้รับการศึกษาเบื้องต้นจากพระอาจารย์แก้ว ที่วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร เมื่ออายุได้ 15 ปี สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ซึ่งเป็นพี่ชายคนโตได้ส่งท่านไปศึกษาต่อที่กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ จากนั้นได้ไปเป็นล่ามประจำตัวของเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) ซึ่งได้รับแต่งตั้งให้เป็นทูตประจำทวีปยุโรป

การงานแก้ไข

ท่านเดินทางกลับประเทศไทยเมื่อ พ.ศ. 2410 ได้เข้ารับราชการในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตำแหน่งหุ้มแพรวิเศษในกรมพระอารักษ์ ทำหน้าที่ราชเลขานุการ เชิญกระแสรับสั่งไปเจรจากับชาวต่างประเทศ แทนหม่อมราโชทัย (หม่อมราชวงศ์กระต่าย อิศรางกูร) ที่ถึงแก่อนิจกรรม

ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ เป็นจมื่นศรีสรรักษ์ และเลื่อนขึ้นเป็นพระยาภาสกรวงศ์ วรราชาธาณัตินฤปรัตน สุปรีย์ราชไปเวต สีเกรตารี ว่าที่จางวางมหาดเล็ก และเป็นลุตเตอร์แนนท์ คอลอเนล (พันโท) ทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ เมื่อ พ.ศ. 2416 ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงเกษตรธิการ เมื่อ พ.ศ. 2431 และโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนขึ้นเป็นเจ้าพระยาภาสกรวงศ์ เสนาบดีกระทรวงธรรมการ เมื่อ พ.ศ. 2435[1]

เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ เป็นผู้มีความรู้ด้านการต่างประเทศ โปรดเกล้าฯ ให้เป็นราชทูตพิเศษไปเจรจากับประเทศอังกฤษ เมื่อ พ.ศ. 2422 นอกจากนั้นยังเป็นราชทูตพิเศษออกไปเจริญสัมพันธไมตรี กับประเทศเยอรมนีและประเทศอื่น ๆ ในยุโรป

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่5 ได้มีการก่อตั้ง "กระทรวงธรรมการ" ขึ้นเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2435 เพื่อทำหน้าที่ดูแลศาสนา การศึกษา การพยาบาล และพิพิธภัณฑ์ โดย เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ (พร บุนนาค) ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง เสนาบดีกระทรวงธรรมการคนแรก (ปัจจุบันคือ กระทรวงศึกษาธิการ)

ครอบครัวแก้ไข

เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ สมรสกับท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงศ์ ธิดานายสุดจินดา (พลอย ชูโต) มีบุตรธิดา 5 คน

ถึงแก่อสัญกรรมแก้ไข

เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ป่วยเป็นโรคธาตุพิการ แล้วภายหลังเป็นโรคหัวใจพิการ ถึงแก่อสัญกรรมในรัชกาลที่ 6 เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2463 เวลา 18:55 น. สิริอายุได้ 72 ปี สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช เสด็จแทนพระองค์มาพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ ได้รับพระราชทานโกศไม้สิบสอง ตั้งเหนือแว่นฟ้าสองชั้นเป็นเกียรติยศ[2]

เครื่องราชอิสริยาภรณ์แก้ไข

อ้างอิงแก้ไข

  1. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศกระทรวงมุรธาธร ว่าด้วยให้เรียกพระยาภาสกรวงษ์เป็นเจ้าพระยาภาสกรวงษ์, เล่ม ๙, ตอน ๔๐, ๑ มกราคม ค.ศ.๑๘๙๒, หน้า ๓๕๕
  2. ข่าวอสัญกรรม
  3. ราชกิจจานุเบกษา, ถวายบังคมพระบรมรูปและพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๓๔ หน้า ๓๖๗, ๑๙ พฤศจิกายน ๑๑๒
  4. ราชกิจจานุเบกษา, การพระราชพิธีฉัตรมงคลและพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า, เล่ม ๕ ตอนที่ ๓๖ หน้า ๓๑๐, ๑๔ มกราคม ๑๒๕๐
  5. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๔๒ หน้า ๔๗๐, ๑๔ มกราคม ๑๑๒
  6. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยยศ, เล่ม ๑ ตอนที่ ๖๐ หน้า ๕๒๙, ๘ มีนาคม ๑๒๔๖
  7. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๐ ตอนที่ ๓๗ หน้า ๔๐๗, ๑๐ ธันวาคม ๑๑๒
  8. ราชกิจจานุเบกษา, รายพระนามแลนามผู้ที่ได้รับพระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม ๑๒ ตอนที่ ๕๐ หน้า ๔๙๗, ๑๓ มีนาคม ๑๑๒
  9. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑ ตอนที่ ๓๒ หน้า ๕๖๖, ๖ พฤศจิกายน ๑๒๓
  10. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๒๐ ตอนที่ ๓๕ หน้า ๖๑๗, ๒๙ พฤศจิกายน ๑๒๒
  11. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์รัชกาลปัจจุบัน ฝ่ายหน้า, เล่ม ๒๗ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๔๑๒, ๑๑ มกราคม ๑๒๗
  12. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญราชินี, เล่ม ๑๕ ตอนที่ ๒๖ หน้า ๒๘๔, ๒๕ กันยายน ๑๑๗
  13. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มอักษรเสด็จพระราชดำเนินประพาสยุโรป, เล่ม ๒๔ ตอนที่ ๓๔ หน้า ๘๘๕, ๒๘ พฤศจิกายน ๑๒๖
  14. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเข็มพระชนมายุสมมงคล, เล่ม ๒๖ ตอนที่ ๐ ง หน้า ๒๖๔๐, ๖ มีนาคม ๑๒๘
ก่อนหน้า เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ (พร บุนนาค) ถัดไป
สถาปนาตำแหน่ง    
เสนาบดีกระทรวงเกษตราธิการ คนที่ 1
(พ.ศ. 2431 – พ.ศ. 2435)
  พระยาสุรศักดิ์มนตรี
(เจิม แสง-ชูโต)