พระเจ้าดวงทิพย์

พระเจ้าดวงทิพย์ (ไทยถิ่นเหนือ: ; พ.ศ. 2291 - 2369) เจ้าผู้ครองนครลำปาง[1] สืบต่อจากพระเจ้าคำโสมผู้เป็นพระเชษฐา ครองราชย์ในระหว่างปี พ.ศ.2337 - 2369 ซึ่งพระองค์ทรงเป็นเจ้าราชบุตรองค์ที่ 4 ของเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว และทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครที่ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาเลื่อนพระเกียรติยศขึ้นเป็น "พระเจ้าประเทศราช" องค์ที่ 2 (13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2366 - 30 มีนาคม พ.ศ. 2369) ในสมัยรัชกาลที่ 3

พระเจ้าดวงทิพย์
พระเจ้าหอคำดวงทิพย์
เจ้าผู้ครองนครลำปาง
ครองราชย์พ.ศ. 2337 - 2369
รัชสมัย31 ปี
ก่อนหน้าพระยาคำโสม
ถัดไปพระยาไชยวงศ์
กษัตริย์พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
อุปราชพระยาอุปราชหมูล่า
พระยาอุปราชนครลำปาง
ดำรงพระยศพ.ศ. 2329 - 2337
ถัดไปพระยาอุปราชหมูล่า
เจ้าหลวงพระยาคำโสม
ประสูติพ.ศ. 2291
พิราลัยพ.ศ. 2369 (78 ปี)
ราชเทวี
  • แม่เจ้าสุวัณณเกี๋ยงคำ
  • แม่เจ้าสะหลีบุญนำ
  • แม่เจ้าบัวแก้ว
พระบุตร
ราชวงศ์ราชวงศ์ทิพย์จักร
ราชสกุลณ ลำปาง
พระบิดาเจ้าฟ้าสิงหาราชธานีเจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว
พระมารดาแม่เจ้าจันทาราชเทวี
ศาสนาเถรวาท

พระเจ้าดวงทิพย์ หรือ "พระเจ้านครลำปางดวงทิพ" ได้รับพระราชทานสถาปนาเป็นพระเจ้าประเทศราช พระองค์ที่ 2 ถัดจากพระบรมราชาธิบดีฯ[2]

พระประวัติ แก้

พระเจ้าดวงทิพย์ เป็นพระอนุชาของพระเจ้ากาวิละ มีพระเชษฐา พระอนุชา และพระขนิษฐา รวม 10 พระองค์ โดยเจ้าชายทั้ง 7 พระองค์ได้ทรงช่วยกันต่อสู้อริราชศัตรูขยายขอบขัณฑสีมาล้านนาออกไปอย่างเกรียงไกร เป็นเหตุให้มีพระสมัญญาว่า "เจ้าเจ็ดตน" มีพระนามตามลำดับ ดังนี้[3]

  1. พระเจ้ากาวิละ พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 1 (นับเป็น "พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 3" ใน "ราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์ (เจ้าเจ็ดตน) ")
  2. พระยาคำโสม พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 4
  3. พระยาธรรมลังกา พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 2
  4. พระเจ้าดวงทิพย์ พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 5
  5. เจ้าศรีอโนชาในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
  6. เจ้าหญิงสรีวัณณา (ถึงแก่พิราลัยแต่เยาว์)
  7. พระยาอุปราชหมูล่า พระราชมหาอุปราชานราธิบดีศรีสุวรรณฝ่ายหน้าหอคำนครลำปาง
  8. พระยาคำฟั่น เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 3 และ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1
  9. เจ้าหญิงสรีบุญทัน (พิราลัยแต่เยาว์)
  10. พระเจ้าบุญมาเมือง พระเจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 2

ในปี พ.ศ. 2317 พระยาดวงทิพย์ ได้รับพระราชทานอาชญาสิทธิ์เป็นพระยาราชวงศ์นครลำปาง[4]

พระราชกรณียกิจ แก้

พระเจ้าดวงทิพย์ เมื่อครั้งยังดำรงอิสริยยศเป็น "พระยาอุปราช" ได้ร่วมกับพระยาคำโสม พระเจ้ากาวิละ และเจ้าพี่น้อง 7 พระองค์ (เจ้าเจ็ดตน) คุมไพร่พลสมทบในราชการสงครามตีเมืองเชียงแสน ในปี พ.ศ. 2336

พ.ศ. 2337 พระยาคำโสม ป่วยถึงแก่พิราลัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงสถาปนาให้พระยาอุปราชดวงทิพย์ ขึ้นครองนครลำปาง เป็น "พระยานครลำปาง” และได้รับพระราชทานเครื่องยศเป็น "เจ้านครลำปาง" ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2366[5] จนถึงแก่พิราลัยในปี พ.ศ. 2369 พระชนมายุ 78 พรรษา

ราชโอรส ราชธิดา แก้

พระเจ้าดวงทิพย์ มีพระอัครชายาคือ แม่เจ้าสุวัณณเกี๋ยงคำ ราชธิดาเจ้าฟ้าชายสามจุฬามณีสิริเมฆภูมินทร์ เจ้าฟ้านครเชียงตุง พระเจ้าดวงทิพย์ยังมีราชเทวีอีกคือ แม่เจ้าสะหลีบุญนำ ธิดาเจ้าพระยาสะหลี และแม่เจ้าบัวแก้ว ราชธิดาพระยามงคลยศประเทศราช เจ้าผู้ครองนครน่าน มีราชบุตร-ราชธิดา ดังนี้

  • เจ้าน้อยมหาพรหม เป็นเจ้าอุปราชนครลำปาง พิราลัยปี พ.ศ. 2406 มีโอรสคือ
    • เจ้าแก้วเมืองมา เป็นเจ้าราชวงศ์นครลำปาง
  • เจ้าหน่อเมือง เป็นเจ้าราชวงศ์นครลำพูน
  • เจ้าวงศ์ หรือเจ้าพรหมวงศ์ ต่อมาขึ้นครองนครลำปางเป็นที่ เจ้าพรหมาภิพงษธาดา
  • พระยาฤทธิภิญโญยศ เจ้าหลวงเมืองงาว (เจ้าหนานมหาวงศ์) เสกสมรสกับธิดาเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 8 พระยาน้อยอินท์
  • เจ้าคำหล้า พระมารดาในพระเจ้าอินทวิชยานนท์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 7

ราชตระกูล แก้

อ้างอิง แก้

  1. หนานอินแปง. พระราชชายา เจ้าดารารัศมี. กรุงเทพฯ : บางกอกบุ๊ค, 2546
  2. วรชาติ มีชูบท. เจ้านายฝ่ายเหนือ และตำนานรักมะเมียะ. กรุงเทพฯ : สร้างสรรค์บุ๊ค. 2556
  3. คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. [1] เก็บถาวร 2021-05-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
  4. วรชาติ มีชูบท (2556) เจ้านายฝ่ายเหนือ และตำนานรักมะเมียะ กรุงเทพฯ : สร้างสรรค์บุ๊ค หน้า 4
  5. มงคล ถูกนึก. ไทยวน คนเมือง แห่งลุ่มแม่น้ำวัง. ลำปาง : ลำปางบรรณกิจ. 2555

แหล่งข้อมูลอื่น แก้

  • ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
  • สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
  • ศักดิ์ รัตนชัย. พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง) .
  • เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
  • คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456. พะเยา :บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546
  • นงเยาว์ กาญจนจารี. ดารารัศมี : พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี. เชียงใหม่ :สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539.
ก่อนหน้า พระเจ้าดวงทิพย์ ถัดไป
พระเจ้าคำโสม   เจ้าผู้ครองนครลำปาง
(2337 - 2369)
  พระเจ้าไชยวงศ์