เจ้าฟ้าหลวงอัตถวรปัญโญ

สมเด็จเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ หรือ เจ้าฟ้าน้อยอัตถะ[1] (พ.ศ. 2334 - 2359) เป็นพญาหลวงเจ้าเมืองน่าน[2] องค์ที่ 58 เป็นราชบุตรของพ่อเจ้าสุทธะและแม่เจ้ากรรณิกา และเป็นพระปนัดดาของพญาหลวงติ๋นมหาวงศ์ ได้ครองเมืองน่านสืบต่อจากพระยามงคลวรยศ ผู้เป็นพระมาตุลา (น้าชาย) และในปี พ.ศ. 2331 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชพระราชทานเลื่อนยศเป็นสมเด็จเจ้าฟ้าเมืองน่าน

สมเด็จเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ
เจ้าผู้ครองนครน่าน
ราชาภิเษก29 สิงหาคม พ.ศ. 2331
ครองราชย์พ.ศ. 2329 - พ.ศ. 2353 (25 ปี)
ก่อนหน้าพระยามงคลยศประเทศราช
ถัดไปพระยาสุมนเทวราช
พระชายาเจ้านางคำน้อยราชเทวี
ชายาจำนวน 3 องค์
  1. แม่เจ้าแว่น
  2. แม่เจ้าขอดแก้ว
  3. แม่เจ้าขันแก้ว
พระราชบุตร14 พระองค์
ราชวงศ์ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์
พระบิดาพ่อเจ้าสุทธะ
พระมารดาแม่เจ้ากรรณิกา
พิราลัยพ.ศ. 2353
กรุงเทพมหหานคร

พระประวัติแก้ไข

เจ้าฟ้าหลวงอัตถวรปัญโญ เป็นโอรสองค์เดียของเจ้าสุทธะกับนางกรรณิกา จากตระกูลเล้ม[3]

เจ้าฟ้าหลวงอัตถวรปัญโญ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 58 และในปี พ.ศ. 2331 เดือน 9 ลง 13 ค่ำ เจ้าหลวงอัตถวรปัญโญ พระองค์ได้พา เจ้านาย ท้าว ขุนนาง ในราชสำนักนครน่าน ลงไปกราบทูล พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ขอเป็นข้าขอบขัณฑสีมา ก็ทรงมีพระมหากรุณาโปรดฯ แต่งตั้ง เจ้าอัตถวรปัญโญให้เป็นเจ้าพระยาน่าน และในปี พ.ศ. 2347 ได้รับพระราชทานเลื่อนยศ ขึ้นเป็นสมเด็จเจ้าฟ้าเมืองน่าน ท่านได้เป็นสมเด็จเจ้าฟ้าเมืองน่านได้ 5 ปี สมเด็จเจ้าฟ้าท่านได้เสวยราชสมบัติเมืองน่าน 22 ปี ได้เป็นเจ้าเมืองน่าน ขึ้นกับพม่า อยู่เมืองเทิง 3 ปี และเป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน ขึ้นกับกรุงรัตนโกสินทร์ 22 ปี รวมท่านได้เป็นเจ้าเมืองเทิง (เขตเมืองน่านในอดีต) และเจ้าผู้ครองนครน่าน 25 ปี

พระชายา พระโอรส/ธิดาแก้ไข

เจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญมีพระโอรสิดาดังนี้[4]

ชายาองค์ที่ 1 เจ้านางคำน้อยเทวี ประสูติพระโอรส/ธิดา 5 พระองค์

  1. เจ้ามหายศ ภายหลังได้เป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 59
  2. ถึงแก่กรรม
  3. แม่เจ้าประภาวดี
  4. แม่เจ้ามี
  5. แม่เจ้าหล้า

ชายาองค์ที่ 2 แม่เจ้าแว่น ประสูติพระโอรส/ธิดา 7 พระองค์

  1. แม่เจ้าศรีวรรณา
  2. เจ้าถงแก้ว
  3. เจ้าแสงเมือง
  4. เจ้าคำฦๅ
  5. เจ้าหนานมหาวงษ์ ภายหลังได้เป็น เจ้าอุปราช ถึงแก่กรรม ที่นครสวรรค์
  6. เจ้าสุริยไฮ้
  7. เจ้าหนานไชยา

ชายาองค์ที่ 3 แม่เจ้าขอดแก้ว ไม่มีประสูติพระโอรส/ธิดา

ชายาองค์ที่ 4 แม่เจ้าขันแก้ว ประสูติพระโอรส/ธิดา 2 พระองค์

  1. เจ้าอนันตยศ ภายหลังได้เป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 62 ปรากฏพระนามว่าเจ้าอนันตวรฤทธิเดช
  2. แม่เจ้าต่อม

พระกรณียกิจแก้ไข

ด้านบ้านเมืองแก้ไข

  1. พ.ศ. 2343 นอกจากนี้ยังให้ขุดเหมืองฝายสมุนขึ้น เพื่อชักน้ำจากลำน้ำสมุน ทางด้านทิศตะวันตกของเมืองน่านมาใช้ ที่บริเวณชานเมือง ทำให้เมืองน่านมีน้ำใช้ตลอดปี
  2. พ.ศ. 2343 - 2344 ให้มีการบูรณะซ่อมแซมกำแพงเมือง และตัวเมืองน่านขึ้นใหม่ และกลับเข้ามาอยู่ในเมืองน่านเดิม เมื่อปี พ.ศ. 2344

อ้างอิงแก้ไข

เชิงอรรถ
  1. พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ ๔ : ๑๔. ตำนานเมืองน่าน
  2. https://db.sac.or.th/inscriptions/uploads/file/929_1.pdf
  3. ประชุมพงษาวดารภาคที่ 10 เรื่องราชวงษปกรณ์ พงษาวดารเมืองน่าน, หน้า 111
  4. ประชุมพงษาวดารภาคที่ 10 เรื่องราชวงษปกรณ์ พงษาวดารเมืองน่าน, หน้า 112
บรรณานุกรม
  • ประชุมพงษาวดารภาคที่ 10 เรื่องราชวงษปกรณ์ พงษาวดารเมืองน่าน. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, 2461. 210 หน้า.
  • ทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา (2477). "พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ ๔". ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2561. Check date values in: |accessdate=, |date= (help) [ที่ระลึก ในงานพระราชทานเพลิงศพ คุณหญิงธรรมสารเนติ (อบ บุนนาค)
ก่อนหน้า เจ้าฟ้าหลวงอัตถวรปัญโญ ถัดไป
พระยามงคลยศประเทศราช   เจ้าผู้ครองนครน่าน
(พ.ศ. 2353 - พ.ศ. 2368)
  พระยาสุมนเทวราช