วัดสรศักดิ์

วัดสรศักดิ์ เป็นโบราณสถานภายในกำแพงของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ใกล้กับประตูศาลหลวง ประตูเมืองด้านทิศเหนือ

วัดสรศักดิ์
201312161618b Sukothai, Wat Sorasan.jpg
เจดีย์ทรงกลมที่มีช้างล้อมรอบฐานของวัดสรศักดิ์
ที่ตั้งภายในกำแพงเมืองของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย, ประเทศไทย
พิกัด17°01′22.7″N 99°42′16.4″E / 17.022972°N 99.704556°E / 17.022972; 99.704556พิกัดภูมิศาสตร์: 17°01′22.7″N 99°42′16.4″E / 17.022972°N 99.704556°E / 17.022972; 99.704556
ประเภทโบราณสถาน
ส่วนหนึ่งของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย
ความเป็นมา
วัสดุอิฐ
สร้างพ.ศ. 1955–60
สมัยสุโขทัยตอนปลาย
สถาปัตยกรรม
รูปแบบสถาปัตยกรรมลังกา
Thailand Fine Arts Dept Seal.svgการขึ้นทะเบียนของกรมศิลปากร
ขึ้นทะเบียน8 มีนาคม พ.ศ. 2478
รายละเอียดประกาศกรมศิลปากร กำหนดจำนวนโบราณสถานสำหรับชาติ

ลักษณะทางกายภาพแก้ไข

โบราณสถานภายในวัดสรศักดิ์ ประกอบไปด้วยเจดีย์ประธาน และวิหาร

เจดีย์ประธาน เป็นเจดีย์ทรงลังกาแบบหนึ่งที่นิยมสร้างมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยแล้วคือ เจดีย์ทรงกลมที่มีช้างล้อมรอบฐาน ตามความเชื่อที่ว่าช้างเป็นสัตว์พาหนะของพระเจ้าจักรพรรดิ์ที่คู่ควรกับการเป็นพาหนะค้ำจุนพระพุทธศาสนาให้ยั่งยืนตลอด 5,000 ปี[1]:19

เดิมเจดีย์ได้หักพังลงหมดแล้ว เหลือเฉพาะส่วนฐานที่มีช้างล้อม ซึ่งตรงกับข้อความในจารึก อย่างไรก็ตาม รูปแบบที่ปรากฏในปัจจุบันสร้างต่อเติมขึ้นใหม่เมื่อครั้งกรมศิลปากรบูรณปฏิสังขรณ์เมื่อปี พ.ศ. 2546[2]:64

ด้านหน้าหรือด้านทิศตะวันออกของเจดีย์ประธานเป็นที่ตั้งของวิหาร จากฐานและตอเสาที่หลงเหลืออยู่ สันติ เล็กสุขุม สันนิษฐานว่าวิหารหลังนี้คงมีหลังคาทรงจั่วและมีเฉลียงโดยรอบ[3]:49

ศักดิ์ชัย สายสิงห์ กล่าวว่าข้อมูลจากจารึกชี้ให้เห็นถึงการสร้างวัดในสมัยนั้น น่าจะเป็นเรื่องของกษัตริย์และเจ้านาย ส่วนขุนนางที่จะสร้างวัดต้องขอพระราชานุญาตก่อน และเจดีย์ทรงระฆังที่ประดับด้วยประติมากรรมช้างล้อมรอบ น่าจะได้รับความนิยมมาถึงในช่วงเวลานี้[2]:64

จารึกแก้ไข

จารึกวัดสรศักดิ์แก้ไข

จารึกวัดสรศักดิ์
ด้านหน้า
ด้านหลัง
ศรีศุภมัสดุอาทิศักราชได ๑๓๓๔ มะโรงสัปตสัปตจัตวาริ ศกวันพฤหัสบดีเดือนห้า [...] จึงท่านผู้หนึ่งชื่อนายอินทรสรศักดิ์มีศรั-ทธาในพระพุทธศาสนาจึงขอที่อันอยู่นั้นหนขื่อ ได้สี่สิบห้าวาหนแป ได้สามสิบเก้าวานี้แก่พ่ออยู่หัวเจ้าธ ออกญาธรรมราชาองค์ทรงไตรปิฏกนั้นว่าจะสร้างอารามถวายพระราชกุศลแก่พ่ออยู่หัวเจ้าธ ...

— ส่วนเปิดของจารึกวัดสรศักดิ์เป็นคำปริวรรตโดยฉ่ำ ทองคำวรรณ กล่าวถึงนายอินทรสรศักดิ์ขอพระราชทานที่ดินจากพ่ออยู่หัว เพื่อสร้างพระอารามถวาย

จารึกวัดสรศักดิ์ หรือจารึกหลักที่ 49 เป็นแผ่นหินชนวนรูปทรงเสมา โดยมีขนาดกว้าง 96 เซนติเมตร สูง 144 เซนติเมตร หนา 19 เซนติเมตร โดยภายในจารึกมีหนึ่งด้าน โดยมีทั้งหมด 35 บรรทัด จารึกเป็นตัวอักษรไทยสุโขทัย เนื้อหาของจารึกกล่าวถึงนายอินทรศักดิ์ หรืออินทรสรศักดิ์ หรืออินทราสรศักดิ์ ขอพระราชทานที่ดินขนาด 15 x 30 วา จากเจ้าท่านออกญาธรรมราชา หรือพญาไสลือไท เพื่อสร้างพระอารามถวาย สร้างมหาเจดีย์มีช้างประกอบด้วยพระเจ้าหน่อยตีนและวิหารหอพระ สร้างในปี พ.ศ. 1955 และสร้างเสร็จในปี พ.ศ. 1960 ครั้นสร้างสำเร็จแล้วจึงให้นิมนต์พระมหาเถรธรรมไตรโลกฯ จากตำบลดาวขอน ผู้เป็นน้าของออกญาธรรมราชา เจ้าเมืองสุโขทัย ให้มาจำพรรษาที่วัดนี้ด้วย[4][1]:19[2]:63

ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 1959 สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 ขณะยังทรงพระเยาว์ได้เสด็จมาบำเพ็ญพระราชกุศล พร้อมพระราชมารดาและพระมาตุจฉาที่เมืองสุโขทัย การเสด็จคราวนี้พระมาตุจฉาได้เสด็จเข้าพำนักหัวสนามเก่าด้านทิศตะวันตกติดกับวัดสรศักดิ์ ความในจารึกวัดสรศักดิ์นี้เองที่ช่วยชี้ตำแหน่งของพระตำหนักหรือวังเจ้านาย ตลอดถึงกษัตริย์ของสุโขทัยว่าควรจะอยู่ตรงบริเวณทิศตะวันตกของวัดสรศักดิ์ เหนือศาลาตาผาแดง และที่ปัจจุบันเป็นถนนจากวัดมหาธาตุผ่านศาลตาผาแดง ผ่านวัดสรศักดิ์ และพระตำหนัก สู่ประตูศาลหลวงด้านทิศเหนือนี้คือ “สนาม” ที่กล่าวถึงในจารึกวัดสรศักดิ์[1]:19

นอกจากนี้ จารึกได้กล่าวถึงการสร้างพระเจ้าหย่อนตีน โดยที่อีกด้านหนึ่งของจารึกได้ปรากฏพระพุทธรูปสลักเป็นพระลีลาอยู่ด้วย ประเสริฐ ณ นคร ให้ข้อคิดเห็นว่าพระเจ้าหย่อนตีนในที่นี้อาจหมายถึงพระพุทธรูปลีลาก็ได้ จึงเป็นหลักฐานที่สำคัญอย่างหนึ่งที่แสดงให้เห็นว่าพระพุทธรูปลีลาสมัยสุโขทัยนั้น คงมีมาก่อนหรืออย่างน้อยในช่วงปี พ.ศ. 1960 ก็รู้จักกันดีแล้ว[2]:64

จารึกวัดสรศักดิ์พบที่มุมตะวันตกเฉียงเหนือของตระพังสอ เมื่อปี พ.ศ. 2498 โดยหน่วยขุดแต่งและบูรณะเมืองสุโขทัย กองโบราณคดี กรมศิลปากร

อ้างอิงแก้ไข

  1. 1.0 1.1 1.2 กรมศิลปากร, สำนักโบราณคดี. (2546). นำชมอุทยานประวัติศาสตร์ สุโขทัย ศรีสัชนาลัย กำแพงเพชร. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร. ISBN 9749128125.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2547). ศิลปะสุโขทัย: บทวิเคราะห์หลักฐานโบราณคดี จารึก และศิลปกรรม. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร, สถาบันวิจัยและพัฒนา. ISBN 9749624491
  3. สันติ เล็กสุขุม. (2551). โบราณสถานกับรูปแบบสันนิษฐาน มรดกโลก สุโขทัย ศรีสัชนาลัย กำแพงเพชร. กรุงเทพฯ: ทวีวัฒน์การพิมพ์. ISBN 9789749450000
  4. ฉ่ำ ทองคำวรรณ. ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 3 : ประมวลจารึกที่พบในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออก และภาคกลางของประเทศไทย อันจารึกด้วยอักษรและภาษาไทย, ขอม มอญ, บาลีสันสกฤต. 2508.[ระบุข้อมูลทางบรรณานุกรมไม่ครบ]

แหล่งข้อมูลอื่นแก้ไข