พระเจ้าหลวง

พระเจ้าหลวง หมายถึง พระเจ้าแผ่นดินที่สละราชสมบัติให้รัชทายาทเป็นพระเจ้าแผ่นดินแทน[1] และเป็นพระนามที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงบัญญัติไว้สำหรับพระเจ้าแผ่นดินที่สละราชสมบัติและยังดำรงพระชนม์อยู่ว่าพระเจ้าหลวง[2]

เมื่อคราวพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระประชวร รวมทั้งทรงเครียดและเหน็ดเหนื่อยกับสนธิสัญญาสยาม-ฝรั่งเศส ร.ศ. 112 จนถึงกับประชวรพระวาโยไป พระยาบุรุษรัตนราชพัลลภ (นพ ไกรฤกษ์) เคยได้ยินว่าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริเรื่องสละราชสมบัติขณะยังมีพระชนม์ชีพ เพราะทรงคาดการณ์ไว้แล้วว่าพระองค์มิอาจทรงงานหนักได้อีกต่อไปเพราะทรงทุพพลภาพมากขึ้น ดังปรากฏความว่า[2]

"ในปี พ.ศ. 2453 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเจริญพระชนมายุ 58 พรรษา ทรงพระราชปรารภว่า เมื่อพระชนมายุครบ 60 พรรษาแล้วจะทรงสละราชสมบัติพระราชทานแก่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ รับราชภาระสืบสนองพระองค์เป็นพระเจ้าแผ่นดิน ส่วนพระองค์ท่านจะเสด็จออกจากราชสมบัติเป็นพระเจ้าหลวง..."

พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุแห่งกัมพูชา ทรงได้รับการขนานพระนามว่า พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ พระมหาวีรกษัตริย์ พระวรราชบิดา หลังทรงสละราชสมบัติแก่พระราชโอรส[3] หลังจากที่สมเด็จพระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2 แห่งเบลเยียมทรงประกาศสละราชสมบัติเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม ค.ศ. 2013 พระองค์ยังคงพระราชอิสริยยศเป็น "สมเด็จพระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2" อยู่ (ซึ่งเหมือนกับในสมัยของพระราชบิดาของพระองค์ภายหลังจากทรงสละราชสมบัติ ซึ่งยังคงเป็น สมเด็จพระราชาธิบดีเลโอโปลด์ที่ 3 แห่งเบลเยียม)

"พระเจ้าหลวง" จึงเป็นบทบาทและสถานะมากกว่าจะเป็นส่วนหนึ่งในพระนาม

ประเทศไทยแก้ไข

สยามแก้ไข

พระนาม ราชวงศ์ รัชกาล สวรรคต หมายเหตุ
สมเด็จพระราเมศวร ราชวงศ์อู่ทอง พ.ศ. 1912–1913 พ.ศ. 1938 (53 พรรษา)​ ถวายราชสมบัติแด่สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1, ทรงครองราชสมบัติเป็นครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 1931
สมเด็จพระเจ้าอุทุมพร ราชวงศ์บ้านพลูหลวง พ.ศ. 2301 พ.ศ. 2339 (74 พรรษา)​ ถวายราชสมบัติแด่กรมขุนอนุรักษ์มนตรี
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ราชวงศ์จักรี พ.ศ. 2468–2477 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2484 (47 พรรษา)​ ทรงสละราชสมบัติขณะประทับอยู่ ณ ประเทศอังกฤษ

หัวเมืองเหนือแก้ไข

พระนาม ราชวงศ์ ดินแดน รัชกาล สวรรคต หมายเหตุ
พระนางจามเทวี ราชวงศ์หริภุญชัย อาณาจักรหริภุญชัย พ.ศ. 1205–1212 พ.ศ. 1258 (92 พรรษา)​ สละราชสมบัติให้พระเจ้ามหันตยศ
พระราเมศวร ราชวงศ์สุพรรณภูมิ แคว้นสุโขทัย พ.ศ. 1981–1991 พ.ศ. 2031 (57 พรรษา)​ กลับไปครองราชย์ ณ กรุงศรีอยุธยา
พระนางจิรประภาเทวี ราชวงศ์มังราย อาณาจักรล้านนา พ.ศ. 2088–2089 ​ไม่ปรากฏ สละราชสมบัติให้พระไชยเชษฐา
พระไชยเชษฐา ราชวงศ์ล้านช้าง อาณาจักรล้านนา พ.ศ. 2089–2090 พ.ศ. 2114 (37 พรรษา)​ สละราชสมบัติให้เพื่อกลับไปครองราชย์ ณ อาณาจักรล้านช้าง

พระเจ้าหลวงที่ยังมีพระชนม์ชีพแก้ไข

รัฐเอกราชแก้ไข

พระนาม พระฉายาลักษณ์ ประเทศ รัชกาล พระราชสมภพ หมายเหตุ
สมเด็จพระเจ้าซาร์ซีเมออนที่ 2     ราชอาณาจักรบัลแกเรีย พ.ศ. 2486–2489 16 มิถุนายน พ.ศ. 2480 (83 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
แตนจิน กยาโช     ราชอาณาจักรทิเบต พ.ศ. 2480–2494 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2478 (85 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระเจ้าฟูอัดที่ 2     ราชอาณาจักรอียิปต์ พ.ศ. 2495–2496 16 มกราคม พ.ศ. 2495 (68 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระราชาธิบดีชญาเนนทรวีรวิกรมศาหเทวะ     ราชอาณาจักรเนปาล พ.ศ. 2493–2498 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2490 (73 ปี) ถวายราชสมบัติแด่สมเด็จพระเจ้าตริภูวนพีรพิกรมศาหเทวะ, ทรงครองราชสมบัติเป็นครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2544
ซัยยิดจามชิด บิน อับดุลเลาห์     รัฐสุลต่านแซนซิบาร์ พ.ศ. 2506–2507 16 กันยายน พ.ศ. 2472 (91 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระราชาธิบดีคอนสแตนตินที่ 2     ราชอาณาจักรกรีซ พ.ศ. 2507–2516 2 มิถุนายน พ.ศ. 2483 (80 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระราชาธิบดีจิกมี ซิงเย วังชุก     ราชอาณาจักรภูฏาน พ.ศ. 2515–2549 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2498 (65 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายจิกมี เคเซอร์ นัมเกล วังชุก มกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระราชาธิบดีชญาเนนทรวีรวิกรมศาหเทวะ     ราชอาณาจักรเนปาล พ.ศ. 2544–2551 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2490 (73 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระสันตะปาปาเบเนดิกต์ที่ 16     นครรัฐวาติกัน พ.ศ. 2548–2556 16 เมษายน พ.ศ. 2470 (93 ปี) สละสมณศักดิ์
สมเด็จพระราชินีนาถเบียทริกซ์     ราชอาณาจักรเนเธอร์แลนด์ พ.ศ. 2523–2556 31 มกราคม พ.ศ. 2481 (82 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายวิลเลิม-อเล็กซานเดอร์ เจ้าชายแห่งออเรนจ์
เชคฮะมัด บิน เคาะลีฟะฮ์ อัษษานี     รัฐกาตาร์ พ.ศ. 2538–2556 1 มกราคม พ.ศ. 2495 (68 ปี) สละราชสมบัติให้เชคตะมีม บิน ฮะมัด อัษษานี มกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2     ราชอาณาจักรเบลเยียม พ.ศ. 2536–2556 6 มิถุนายน พ.ศ. 2477 (86 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายฟีลิป ดยุกแห่งบราบันต์
สมเด็จพระราชาธิบดีฆวน การ์โลสที่ 1     ราชอาณาจักรสเปน พ.ศ. 2518–2557 5 มกราคม พ.ศ. 2481 (82 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายเฟลิเป เจ้าชายแห่งอัสตูเรียส
สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ     ประเทศญี่ปุ่น พ.ศ. 2532–2562 23 ธันวาคม พ.ศ. 2476 (86 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายนารูฮิโตะ มกุฎราชกุมาร

ราชวงศ์วินด์เซอร์แก้ไข

พระนาม พระฉายาลักษณ์ ประเทศ รัชกาล พระราชสมภพ หมายเหตุ
สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2     ประเทศปากีสถาน พ.ศ. 2495–2499 21 เมษายน พ.ศ. 2469 (94 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศกานา พ.ศ. 2500–2503 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  สหภาพแอฟริกาใต้ พ.ศ. 2495–2504 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศแทนกันยีกา พ.ศ. 2504–2505 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  สหพันธรัฐไนจีเรีย พ.ศ. 2503–2506 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศยูกันดา พ.ศ. 2505–2506 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศเคนยา พ.ศ. 2506–2507 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศมาลาวี พ.ศ. 2507–2509 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศแกมเบีย พ.ศ. 2508–2513 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศกายอานา พ.ศ. 2509–2513 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศเซียร์ราลีโอน พ.ศ. 2504–2514 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศซีลอน พ.ศ. 2495–2515 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  รัฐมอลตา พ.ศ. 2507–2517 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศตรินิแดดและโตเบโก พ.ศ. 2505–2519 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศฟีจีในเครือจักรภพ พ.ศ. 2513–2530 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
  ประเทศมอริเชียส พ.ศ. 2511–2535 ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก

ยังดีเปอร์ตวนอากง​แห่งมาเลเซียแก้ไข

พระนาม พระฉายาลักษณ์ รัชกาล พระราชสมภพ หมายเหตุ
สมเด็จพระราชาธิบดีซัยยิด ซีรอญุดดีน   พ.ศ. 2544–2549 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2486 (77 ปี) ครบวาระ
สมเด็จพระราชาธิบดีมีซัน ไซนัล อาบีดิน   พ.ศ. 2549–2554 22 มกราคม พ.ศ. 2505 (58 ปี) ครบวาระ
สมเด็จพระราชาธิบดีมูฮัมมัดที่ 5   พ.ศ. 2559–2562 6 ตุลาคม พ.ศ. 2512 (51 ปี) สละราชสมบัติ

ผู้ปกครองร่วมแห่ง​อันดอร์ราแก้ไข

ชื่อ ภาพ ฝ่าย รัชกาล เกิด หมายเหตุ
วาเลรี ฌิสการ์ แด็สแต็ง     สาธารณรัฐฝรั่งเศส พ.ศ. 2517–2524 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2469 (94 ปี) ครบวาระ
นีกอลา ซาร์กอซี     สาธารณรัฐฝรั่งเศส พ.ศ. 2550–2555 28 มกราคม พ.ศ. 2498 (65 ปี) ครบวาระ
ฟร็องซัว ออล็องด์     สาธารณรัฐฝรั่งเศส พ.ศ. 2555–2560 12 สิงหาคม พ.ศ. 2497 (66 ปี) ครบวาระ

รัฐอื่น ๆแก้ไข

พระนาม พระรูป รัฐ ประเทศ รัชกาล ประสูติ หมายเหตุ
สุลต่านกาลิบที่ 2 อัล คูไอติ     รัฐคูไอติ   รัฐอารักขาแห่งอาระเบียใต้ พ.ศ. 2509–2510 7 มกราคม พ.ศ. 2491 (72 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก

อ้างอิงแก้ไข

  1. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒
  2. 2.0 2.1 ไกรฤกษ์ นานา. ค้นหารัตนโกสินทร์ 3 : สิ่งที่เรารู้ อาจไม่ใช่ทั้งหมด. สมุทรปราการ : ออฟเซ็ทพลัส, 2553, หน้า 217-227
  3. http://news.yahoo.com/cambodia-mourns-king-father-sihanouk-cremated-065408963.html