พระยาอนุชิตชาญไชย (สาย สิงหเสนี)

พระตำรวจเอก พระยาอนุชิตชาญไชย นามเดิม สาย สกุลสิงหเสนี เป็นขุนนางชาวสยาม ได้ดำรงตำแหน่งสำคัญ เช่น องคมนตรี รัฐมนตรี[1]และสมุหพระตำรวจในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระตำรวจเอก
พระยาอนุชิตชาญไชย
(สาย สิงหเสนี)

ป.ช., ป.ม., ท.จ.ว., จ.ป.ร.2, ว.ป.ร.3
สมุหพระตำรวจ
ดำรงตำแหน่ง
27 ธันวาคม พ.ศ. 2453 – 1 เมษายน พ.ศ. 2456
กษัตริย์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
ก่อนหน้า ไม่มี
ถัดไป เจ้าพระยาราชศุภมิตร (อ๊อด ศุภมิตร)
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2398
เสียชีวิต 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2463 (64 ปี)
บิดา พระยาเพ็ชรชฎา (ดิศ สิงหเสนี)
มารดา คุณหญิงนุ่ม
คู่สมรส คุณหญิงเชย อนุชิตชาญไชย
ศาสนา พุทธ

ประวัติแก้ไข

พระยาอนุชิตชาญไชย มีนามเดิมว่า สาย เกิดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2398 ปีเถาะ เป็นบุตรชายคนที่ 2 ของพระยาเพ็ชรชฎา (ดิศ สิงหเสนี) กับคุณหญิงนุ่ม ต.จ.[2][3] ได้ศึกษาเล่าเรียนจากบิดา ต่อมาบรรพชาในสำนักสมเด็จพระวันรัตน์ (ทับ พุทฺธสิริ) วัดโสมนัสราชวรวิหาร หลังจากลาสิกขาบท ได้เข้ารับราชการเป็นทหารมหาดเล็กในปี พ.ศ. 2413

ในปี พ.ศ. 2419 ได้สมรสกับนางสาวเชย (บุตรีพระยาอนุชิตชาญไชย (พึ่ง สุวรรณทัต) และคุณหญิงเกสร)

พ.ศ. 2445 ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นผู้บัญชาการกองทัพไปปราบกบฏเงี้ยวเมืองแพร่ที่นครลำปาง

เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้ท่านได้เข้าพิธีถือน้ำและรับแต่งตั้งเป็นองคมนตรี ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2453[4] ต่อมาในวันที่ 27 ธันวาคม โปรดให้ยกกรมพระตำรวจรวมเข้าอยู่ในกระทรวงวัง[5] แล้วโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งท่านซึ่งเป็นจางวางกรมพระตำรวจขวาให้เป็นสมุหพระตำรวจเป็นคนแรก[6]

พระยาอนุชิตชาญไชย ถึงแก่อนิจกรรมด้วยอหิวาตกโรค เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2463 ได้รับพระราชทานโกศแปดเหลี่ยมประกอบศพ ตั้งบนแว่นฟ้า 2 ฟ้า ฉัตรเบญจา 4 คัน[7] แล้วรับพระราชทานเพลิงศพพร้อมกับคุณหญิงเชย อนุชิตชาญไชย เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2465 ณ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร[8]

ลำดับบรรดาศักดิ์แก้ไข

  • พ.ศ. 2416 เป็นนายสรพลเรืองเดช จ่านายสิบทหารราบ กองร้อยที่ 4
  • พ.ศ. 2426 เลื่อนเป็นจมื่นไชยาภรณ์ ปลัดกรมพระตำรวจใหญ่ขวา ถือศักดินา 800[9]
  • 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2432 เลื่อนเป็นพระราชวรินทร์ เจ้ากรมพระตำรวจนอกขวา ถือ ศักดินา 1600 (ในการนี้โปรดเกล้าฯ พระราชทาน คนโททองคำ และ กาทองคำ เป็นเครื่องยศ)[10]
  • 20 เมษายน พ.ศ. 2436 เลื่อนเป็นพระพิเรนทรเทพ เจ้ากรมพระตำรวจใหญ่ซ้าย ถือศักดินา 2,000[11]
  • 18 ตุลาคม พ.ศ. 2437 เลื่อนเป็นพระยามหามนตรีศรีองครักษสมุห เจ้ากรมพระตำรวจในขวา ถือศักดินา 2,000[12]
  • 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443 เลื่อนเป็นพระยาอนุชิตชาญไชย จางวางกรมพระตำรวจขวา ถือศักดินา 3,000[13]

ยศแก้ไข

นายพลตรี นายหมวดตรี
พระยาอนุชิตชาญไชย
รับใช้กองทัพบสยาม
กองเสือป่า
ชั้นยศ  พลตรี
  นายหมวดตรี

ยศตำรวจแก้ไข

  • พระตำรวจเอก

ยศทหารแก้ไข

  • นายพันตรี[14]
  • นายพันโท[15]
  • นายพันเอก
  • นายพลจัตวา
  • นายพลตรี[16]

ยศเสือป่าแก้ไข

  • นายหมวดตรี

ครอบครัวแก้ไข

พระยาอนุชิตชาญไชยมีบุตรธิดารวม 10 คน[17] โดยมีบุตรธิดากับคุณหญิงเชยรวม 3 คน ได้แก่

  1. คุณหญิงสำลี ยมาภัยพงศ์พิพัฒน์ ภริยาพระยายมาภัยพงศ์พิพัฒน์ (เชย ยมาภัย)
  2. นางสาวสำรวล สิงหเสนี
  3. จางวางโท พระยาบุรีนวราษฐ์ (ชวน สิงหเสนี) (3 สิงหาคม 2428 - 7 กุมภาพันธ์ 2468)[18]

มีบุตรธิดากับนางน้อม (สกุลเดิม สุวรรณทัต) 4 คน ได้แก่[19]

  1. นายชิต สิงหเสนี สมรสกับนางชูเชื้อ (นามเดิม วลี กฤษณามระ)
  2. คุณหญิงอนงค์ สิริราชไมตรี ภริยาหลวงสิริราชไมตรี (จรูญ สิงหเสนี)
  3. นายสนาน สิงหเสนี สมรสกับนางไพจิตร
  4. นางเสนาะ สิงหเสนี สมรสกับนายอาชว กุญชร ณ อยุธยา

มีบุตรกับหม่อมราชวงศ์จิ๋ว ทินกร 2 คน ได้แก่

  1. นายอรุณ สิงหเสนี
  2. นายสมุน สิงหเสนี สมรสกับ นางอรุณ (สกุลเดิม วิระพานิช)

มีบุตรกับหม่อมหลวงเจิม พนมวัน 1 คน คือ

  1. นาวาอากาศตรี หลวงถกลนภากาศ (มนต์ สิงหเสนี) สมรสกับหม่อมหลวงสอิ้ง (สกุลเดิม นพวงศ์)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์แก้ไข

อ้างอิงแก้ไข

เชิงอรรถ
  1. พระบรมราชโองการ พระราชดำรัสในการเปิดประชุมรัฐมนตรีสภา (หน้า 372)
  2. "พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 30 (35): 379. 26 พฤศจิกายน ร.ศ. 112. สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม พ.ศ. 2562. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  3. ลำดับสายสกุลสิงหเสนี
  4. ราชกิจจานุเบกษา, บัญชีพระนามและนามองคมนตรี ที่พระราชทานสัญญาบัตรแล้ว, เล่ม 27, ตอน 0 ง, 1 มกราคม ร.ศ. 129, หน้า 2,273-4
  5. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ยกกรมพระตำรวจรวมเข้าอยู่ในกระทรวงวัง" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 27 (ก): 94–95. 1 มกราคม ร.ศ. 129. สืบค้นเมื่อ 24 พฤษภาคม 2561. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  6. "ตั้งตำแหน่งสมุหพระตำรวจ" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 27: 2272. 1 มกราคม ร.ศ. 129. สืบค้นเมื่อ 25 พฤษภาคม 2561. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  7. ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวตาย, เล่ม 37, 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2463, หน้า 355
  8. ราชกิจจานุเบกษา, เสด็จพระราชดำเนิรพระราชทานเพลิงศพ พระตำรวจเอก นายพลตรี พระยาอนุชิตชาญไชย และคุณหญิง (เชย) อนุชิตชาญไชย ณ เมรุ วัดเทพศิรินทราวาส, เล่ม 39, 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2465, หน้า 2583
  9. พระราชทานสัญญาบัตร ตั้งตำแหน่ง (หน้า 245 ลำดับที่ 158)
  10. พระราชทานสัญญาบัตรไปเมืองนครเชียงใหม่
  11. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตร, เล่ม 10, ตอน 4, 23 เมษายน ร.ศ. 112, หน้า 26
  12. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตร, เล่ม 11, ตอน 30, 21 ตุลาคม ร.ศ. 113, หน้า 229
  13. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานสัญญาบัตรขุนนาง, เล่ม 17, 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443, หน้า 502
  14. พระราชทานสัญญาบัตรทหาร
  15. พระราชทานสัญญาบัตรทหาร
  16. พระราชทานสัญญาบัตรทหาร
  17. ประชุมพงศาวดารภาคที่ 67 จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ 3 ตอนที่ 1, 29 เมษายน พ.ศ. 2502, หน้า (1). [พิมพ์เป็นที่ระลึกในงานพระราชทานเพลิงศพ คุณหญิงสำลี ยมาภัยพงศ์พิพัฒน์]
  18. "ข่าวตาย" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 42 (0 ง): 3530. 21 กุมภาพันธ์ 2468. สืบค้นเมื่อ 28 พฤษภาคม 2561. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  19. วิถีแห่งเต๋า : ที่ระลึกงานพระราชทานเพลิงศพคุณหญิงสิริราชไมตรี จ.จ. (อนงค์ สิงหเสนี)
  20. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ฝ่ายน่า แล ฝ่ายใน, เล่ม 18, 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443, หน้า 500
  21. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์, เล่ม 18, 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2444, หน้า 873
  22. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญปราบฮ่อ, เล่ม 15, ตอน 26, 25 กันยายน พ.ศ. 2441, หน้า 282
  23. พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์
  24. พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์
  25. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม 27, หน้า 2418
  26. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม 18, 29 กันยายน พ.ศ. 2444, หน้า 437
  27. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม 20, 4 ตุลาคม พ.ศ. 2446, หน้า 445
  28. พระราชทานบำเหน็จความชอบแม่ทัพนายกอง และเจ้านครหลวงพระบางทูลลา (หน้า 263)
บรรณานุกรม


ก่อนหน้า พระยาอนุชิตชาญไชย (สาย สิงหเสนี) ถัดไป
ไม่มี   สมุหพระตำรวจ
(27 ธันวาคม พ.ศ. 2453 – 1 เมษายน พ.ศ. 2456)
  เจ้าพระยาราชศุภมิตร (อ๊อด ศุภมิตร)