ลูกเขยตายแม่ยายทำศพ

(เปลี่ยนทางจาก Euphorbia heterophylla)

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพ[2] เป็นชื่อไม้ล้มลุกชนิด Euphorbia cyathophora Murr. ในวงศ์ Euphorbiaceae[2] มีสรรพคุณเป็นยา ทั้งยารักษาโรคและยาเสพติด นอกจากนี้ ยังเป็นวัชพืชที่ทนสารกำจัดวัชพืช แต่สวยงาม จึงมักใช้ประดับถนนหนทาง

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพ
Euphorbia cyathophora.jpg
ลูกเขยตายแม่ยายทำศพกระถางหนึ่ง
ในนครเคียวโตะ ประเทศญี่ปุ่น
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ edit
อาณาจักร: พืช
เคลด: พืชมีท่อลำเลียง
เคลด: พืชดอก
เคลด: พืชใบเลี้ยงคู่แท้
เคลด: โรสิด
อันดับ: อันดับโนรา
วงศ์: วงศ์ยางพารา
เผ่า: Euphorbieae
เผ่าย่อย: Euphorbiinae
สกุล: Euphorbia
L.
สปีชีส์: Euphorbia heterophylla
ชื่อทวินาม
Euphorbia heterophylla
L.
ชื่อพ้อง[1]
  • Agaloma angustifolia Raf.
  • Cyathophora ciliata Raf.
  • Cyathophora heterophyla (L.) Raf.
  • Cyathophora picta Raf.
  • Euphorbia calyciflora Sessé & Moc.
  • Euphorbia elliptica Lam.
  • Euphorbia epilobiifolia W.T.Wang
  • Euphorbia frangulifolia Kunth
  • Euphorbia geniculata Ortega
  • Euphorbia havanensis Willd. ex Boiss. nom. illeg.
  • Euphorbia linifolia Vahl nom. illeg.
  • Euphorbia lockhartii Steud. nom. inval.
  • Euphorbia morisoniana Klotzsch
  • Euphorbia pandurata Huber
  • Euphorbia prunifolia Jacq.
  • Euphorbia taiwaniana S.S.Ying
  • Euphorbia trachyphylla A.Rich.
  • Poinsettia frangulifolia (Kunth) Klotzsch & Garcke
  • Poinsettia geniculata (Ortega) Klotzsch & Garcke
  • Poinsettia havanensis Small
  • Poinsettia heterophylla (L.) Klotzsch & Garcke
  • Poinsettia morisoniana (Klotzsch) Klotzsch & Garcke
  • Poinsettia prunifolia (Jacq.) Klotzsch & Garcke
  • Poinsettia ruiziana Klotzsch & Garcke
  • Tithymalus heterophyllus (L.) Haw.
  • Tithymalus prunifolius (Jacq.) Haw.
สำหรับพืชวงศ์ Rutaceae ดูที่ เขยตาย

ชื่อแก้ไข

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพยังมีชื่ออื่น ๆ อีก เช่น "ลูกเขยตายแม่ยายชักปรก"[2], "หญ้ายาง"[3], ตำรายาโบราณเรียก "พิษนาคราช"[4], ชาวเหนือเรียก "หญ้าน้ำหมึก"[5], ไทใหญ่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอนเรียก "หญ้าหลังอึ่ง"[5], และชาวสงขลาเรียก "ใบต่างดอก"[6]

ชาวลาวเรียก "ดอกบานบา"[6]

ส่วนชื่อชนิด Euphorbia cyathophora นั้น Euphorbia heterophylla หรือ Poinsettia cyathophora ก็ว่า[7]

อนึ่ง ชื่อสามัญในภาษาอังกฤษของลูกเขยตายแม่ยายทำศพ คือ fireplant, Mexican fireplant, painted euphorbia, desert poinsettia, wild poinsettia, fire on the mountain, paint leaf หรือ kaliko plant

ลักษณะแก้ไข

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพเป็นไม้ล้มลุก[2] มีลำต้นตั้งตรง อาจสูงได้ตั้งแต่หนึ่งเมตรถึงหกเมตร[4] และมียางสีขาวขุ่นทั้งลำ[3] ยางนั้นเป็นพิษ ทำให้ผิวหนังอักเสบ (dermatitis) และก่อแอนาฟิแล็กซิส (anaphylaxis) ได้

ใบนั้นเดี่ยว เป็นรูปรี หรือรูปแถบดังใบหอก กว้างราวหนึ่งถึงห้าเซนติเมตร ยาวได้ตั้งแต่ห้าถึงยี่สิบเซนติเมตร และเรียงเวียน ด้านบนสีเขียว และด้านล่างสีเขียวอ่อน[3][4] ผิวใบมีขน และก้านใบก็มีขน[5]

ขณะที่ดอกออกแต่ในฤดูฝน[4] เป็นช่อที่แต่ละยอด โดยแยกเพศแต่ก็รวมกันอยู่ในช่อหนึ่ง ๆ นั้น ดอกเมียมีสัณฐานกลม ส่วนดอกผู้อยู่เคียงดอกเมียและมีเกสรสีเหลือง ดอกแต่ละช่อมีใบกระจุกรองรับ[3]

ผลของลูกเขยตายแม่ยายทำศพมีลักษณะกลม เมื่อแห้งจะแตกกลางเป็นพูสามพู[3]

การแพร่พันธุ์แก้ไข

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพเป็นพืชประจำถิ่นในประเทศเม็กซิโก แต่อาจแพร่มาจากดินแดนแถวรัฐแคลิฟอร์เนียไปจนถึงทางตะวันออกของรัฐเท็กซัสหรือถึงอเมริกากลาง และแพร่เป็นอันมากในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะในประเทศอินเดียและประเทศไทย[8] ซึ่งน่าจะแพร่มานมนานถึงขนาดที่ปรากฏอยู่ในตำรายาไทยโบราณด้วย[4]

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพขึ้นได้ตามดินสวนทั่วไป[7] และรุกรานพืชอื่น[9] โดยจะดำรงอยู่เพียงหนึ่งปี[3][7]

สรรพคุณแก้ไข

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ว่า ลูกเขยตายแม่ยายทำศพใช้ทำยาได้ แต่ไม่ได้ระบุว่ายาอะไร[2] ตำรายาไทยโบราณว่า เปลือกลำต้นมีรสร้อน ใช้รักษาฝี ทั้งฝีภายนอก และฝีภายใน, รักษาพิษนาคราช และช่วยขับน้ำนมได้[4] แต่ฐานข้อมูลสมุนไพรไทยว่า ส่วนที่ใช้คือ ราก มิใช่เปลือกลำต้น[5] ขณะที่ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีกลางแห่งปารานา (Federal Technological University of Paraná) ประเทศบราซิล ว่า ใบยังใช้ทำยาเสพติดอย่างใบกัญชาหรือใบกระท่อมได้ด้วย[7]

นอกจากเป็นยา ทั้งยารักษาโรคและยาเสพติดแล้ว เพราะสีสันอันโดดเด่น หลาย ๆ เมืองจึงใช้ลูกเขยตายแม่ยายทำศพประดับหนทางเป็นทิวแถวเสมอ

อนึ่ง ลูกเขยตายแม่ยายทำศพทนสารกำจัดวัชพืช[7]

อ้างอิงแก้ไข

  1. "The Plant List: A Working List of All Plant Species".
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 "พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542". ราชบัณฑิตยสถาน. ม.ป.ป. คลังข้อมูลเก่า เก็บจาก แหล่งเดิม เมื่อ 2009-03-03. สืบค้นเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 "หญ้ายาง". Kanchanapisek.or.th. 2006. สืบค้นเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. Check date values in: |accessdate= (help)[ลิงก์เสีย]
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม (ม.ป.ป.). "พจนานุกรมสมุนไพรไทย". สืบค้นเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)[ลิงก์เสีย]
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 "ฐานข้อมูลสมุนไพร - หญ้ายาง". ม.ป.ป. สืบค้นเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)[ลิงก์เสีย]
  6. 6.0 6.1 "Euphorbia cyathophora Murr". สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน). 2009. สืบค้นเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. Check date values in: |accessdate= (help)[ลิงก์เสีย]
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 "Euphorbia cyathophora". Rob's plants. 2009, 28 August. สืบค้นเมื่อ 15 November 2011. Check date values in: |date= (help)
  8. A. K. Wilson (1981). "Euphorbia heterophylla: a Review of Distribution, Importance and Control". accessdate=15 November 2011. Missing pipe in: |publisher= (help)
  9. "หญ้ายาง Euphorbia heterophylla L." กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. 2553. คลังข้อมูลเก่า เก็บจาก แหล่งเดิม เมื่อ 2013-12-20. สืบค้นเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)

แหล่งข้อมูลอื่นแก้ไข

แม่แบบ:WestAfricanPlants