สมเด็จพระรัษฎาธิราช

สมเด็จพระรัษฎาธิราช[1] เป็นพระมหากษัตริย์ไทยรัชกาลที่ 12 แห่งอาณาจักรอยุธยา[2] เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 (สมเด็จพระบรมราชาหน่อพุทธางกูร) แต่ครองราชย์ได้เพียง 5 เดือน ตรงกับ พ.ศ. 2077[3] พระไชยราชาก็ชิงราชสมบัติแล้วนำพระองค์ไปสำเร็จโทษ[2]

สมเด็จพระรัษฎาธิราช
พระเจ้ากรุงศรีอยุธยา
ครองราชย์พ.ศ. 2076 - 2077 (5 เดือน)
ก่อนหน้าสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4
ถัดไปสมเด็จพระไชยราชาธิราช
พระนามเต็ม
สมเด็จพระรัษฎาธิราชกุมาร
ราชวงศ์ราชวงศ์สุพรรณภูมิ
พระราชบิดาสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4
พระราชมารดาไม่ปรากฏพระนาม
ประสูติพ.ศ. 2072
สวรรคตพ.ศ. 2077 (5 พรรษา)วัดโคกพระยา​กรุงศรี​อยุธยา

พระราชประวัติแก้ไข

สมเด็จพระรัษฎาธิราช เสด็จพระราชสมภพปี พ.ศ. 2072 เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4 เมื่อพระราชบิดาเสด็จสวรรคตในปี พ.ศ. 2076 จึงขึ้นครองราชสมบัติแทน พงศาวดารไทยและต่างประเทศทั้งหมดกล่าวว่า รัษฎาธิราชเป็นโอรสของบรมราชาธิราชที่ 4 กษัตริย์องค์ที่ 11 แห่งอาณาจักรอยุธยาและรัษฎาธิราชมีพระชนมายุเพียง 5 พรรษาเมื่อขึ้นครองราชย์ในปี พ.ศ. 2076 (จ.ศ. 1533/34)[4] พระเจ้ารัษฎาธิราชอาจประสูติเมื่อ พ.ศ. 2071 (จ.ศ. 1528/29). นักวิชาการสมัยใหม่เสนอว่าแม่ของเขาเป็นลูกสาวของขุนนางที่มีอำนาจซึ่งต้องการมีความสัมพันธ์กับราชวงศ์ผ่านการแต่งงาน เนื่องจากการขึ้นครองราชย์ของรัษฎาธิราชดูเหมือนจะได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มขุนนางแม้ว่าเขาจะเป็นคนส่วนน้อยก็ตาม[5]

การขึ้นครองราชย์และการสวรรคตแก้ไข

ใน พ.ศ. 2076 (จ.ศ. 1533/34) พระบรมราชาธิราชที่ 4 เสด็จสวรรคตด้วยโรคไข้ทรพิษและพระราชโอรสคือ พระเจ้ารัษฎาธิราช สืบราชสมบัติเป็นกษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา[4] ในปี พ.ศ. 2077 (จ.ศ. 1534/35) หลังจากที่พระเจ้ารัษฎาธิราชครองราชสมบัติได้ห้าเดือน สมเด็จพระไชยราชาธิราชทรงยึดราชบัลลังก์และประหารชีวิตรัษฎาธิราช[4] การประหารชีวิตเป็นไปตามกฎ ของราชสำนัก กล่าวคือ เอากระสอบสีแดงคลุมกษัตริย์องค์เล็กก่อนฟาดคอด้วยกระบองไม้จันทน์[5]

ความสัมพันธ์กับไชยราชาธิราชแก้ไข

พงศาวดารไทยและต่างประเทศระบุว่ารัษฎาธิราชและไชยราชาธิราชเป็นญาติกัน แต่ไม่มีเอกสารใดที่ให้ข้อมูลเพียงพอที่ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองชัดเจน[4] พุทธสภาพงศาวดารกล่าวว่าไชยราชาธิราชเป็นหลานชายของรามาธิบดีที่ 2 ซึ่งเป็นบิดาของบรมราชาธิราชที่ 4 [4] พงศาวดารลายเซ็นของราชวงศ์และฉบับที่แตกต่างกันกล่าวเพียงว่าไชยราชาธิราชเป็นญาติของรามาธิบดีที่ 2 บิดาของบรมราชาธิราชที่ 4 [6] พงศาวดาร Van Vliet กล่าวว่าไชยราชาธิราชเป็นญาติห่างๆ ของรัษฎาธิราชและเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในรัชกาลหลัง[7]

นักประวัติศาสตร์สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้เสนอว่าพระไชยราชาธิราชเป็นอุปราชของอยธยา (โดยตำแหน่งเจ้าเมืองพิษณุโลก) ในรัชสมัยของบรมราชาธิราชที่ 4 และรัษฎาธิราช ด้วยเหตุนี้พระไชยราชาธิราชจึงใช้เวลาถึงห้าเดือนจึงมาถึงกรุงศรีอยุธยาและยึดราชสมบัติได้[8] นักวิชาการสมัยใหม่เสนอว่าเหตุผลอีกประการหนึ่งที่ไชยราชาธิราชต้องรอถึงห้าเดือนก่อนทำรัฐประหารคือต้องตรวจสอบท่าทีของแต่ละฝ่ายทางการเมืองและรอ "โอกาสที่ดี" เพราะรัษฎาธิราชยังคงได้รับการสนับสนุนจากกลุ่ม ของขุนนางนำโดยขุนนางผู้มีอำนาจซึ่งดูเหมือนจะเป็นปู่ของรัษฎาธิราช (บิดาของมารดาของรัษฎาธิราช)[5]

นอกจากนี้ การขึ้นครองราชย์ของรัษฎาธิราชยังขัดต่อประเพณีนิยม เพราะพระมหาอุปราชเป็นลำดับต้นๆ ในการสืบราชบัลลังก์เสมอมา ด้วยเหตุผลดังกล่าว นักวิชาการสมัยใหม่จึงมีความเห็นว่าการขึ้นครองราชย์ของรัษฎาธิราชทำให้ไชยราชาธิราชเดือดดาลและการรัฐประหารจึงส่งผลให้เกิด การรัฐประหารยังทำให้กษัตริย์รัษฎาธิราชองค์ที่สองจากราชวงศ์สุพรรณภูมิ ถูกประหารชีวิต[5]

พงศาวลีแก้ไข

พระราชตระกูลในพระรัษฎาธิราช

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ไม่ปรากฏพระนาม
(พระราชธิดาในพระมหาธรรมราชาที่ 3)
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ไม่ปรากฏพระนาม
(พระอัครมเหสีที่มีเชื้อสายราชวงศ์พระร่วง)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
พระรัษฎาธิราช
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

อ้างอิงแก้ไข

  1. นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย, หน้า 89
  2. 2.0 2.1 นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย, หน้า 89
  3. พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหลวงประเสริฐ, หน้า 404
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 Princess Maha Chakri Sirindhorn Foundation, 2011: 89.
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Khruea-thong, 2012: online.
  6. Phra Ratchaphongsawadan..., 1991: 258.
  7. Van Vliet, 2003: 56.
  8. Phra Ratchaphongsawadan..., 1991: 258/259.

บรรณานุกรมแก้ไข

  • มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา. นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย. กรุงเทพฯ : มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา, 2554. 264 หน้า. ISBN 978-616-7308-25-8
  • พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น. นนทบุรี : ศรีปัญญา, 2553. 800 หน้า. ISBN 978-616-7146-08-9
  • Chula Chakrabongse (1960). Lords of Life: A History of the Kings of Thailand. London: Alvin Redman.
  • Khruea-thong, Pramin (2012-01-22). "Krung si patiwat: nueng roi pi haeng khwam ngiap rai 'patiwat' nai ratchawong suphannaphum" กรุงศรีปฏิวัติ: ๑๐๐ ปีแห่งความเงียบ ไร้ 'ปฏิวัติ' ในราชวงศ์สุพรรณภูมิ [Ayutthayan coups: a hundred years of silence - no 'coup' in Suphannaphum Dynasty]. Archdiocese of Bangkok. Matichon. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-05-19. สืบค้นเมื่อ 2015-05-19.
  • Phra Ratchaphongsawadan Chabap Phra Ratchahatthalekha Lem Nueng พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 1 [Royal Chronicle of Siam: Royal Autograph Version, Volume 1] (8th ed.). Bangkok: Fine Arts Department of Thailand. 1991. ISBN 9744171448.
  • Prachum Phongsawadan Chabap Kanchanaphisek Lem Nueng ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 1 [Golden Jubilee Collection of Historical Archives, Volume 1]. Bangkok: Fine Arts Department of Thailand. 1999. ISBN 9744192151.
  • Princess Maha Chakri Sirindhorn Foundation (2011). Namanukrom Phra Mahakasat Thai นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย [Directory of Thai Kings]. Bangkok: Princess Maha Chakri Sirindhorn Foundation. ISBN 9786167308258.
  • Van Vliet, Jeremias (2003). Wyatt, David K. (บ.ก.). Phongsawadan Krung Si Ayutthaya Chabap Wan Walit Phutthasakkarat Song Phan Nueng Roi Paet Sip Song พงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับวันวลิต พ.ศ. 2182 [1640 Chronicle of Ayutthaya: Van Vliet Version] (2nd ed.). Bangkok: Matichon. ISBN 9743229221.

ดูเพิ่มแก้ไข

ก่อนหน้า สมเด็จพระรัษฎาธิราช ถัดไป
สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 4
(พ.ศ. 2072 - พ.ศ. 2076)
   
พระเจ้ากรุงศรีอยุธยา
ราชวงศ์สุพรรณภูมิ

(พ.ศ. 2076 - พ.ศ. 2077)
  สมเด็จพระไชยราชาธิราช
(พ.ศ. 2077 - พ.ศ. 2089)