พุดซ้อน

สปีชีส์ของพืช
พุดซ้อน
Gardenia jasminoides cv1.jpg
Gardenia jasminoides
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร: Plantae
ไม่ได้จัดลำดับ: Angiosperms
ไม่ได้จัดลำดับ: Eudicots
ไม่ได้จัดลำดับ: Asterids
อันดับ: Gentianales
วงศ์: Rubiaceae
สกุล: Gardenia
Species: G.  jasminoides
ชื่อทวินาม
Gardenia jasminoides
J.Ellis
ชื่อพ้อง

Gardenia augusta (L.) Merr. (nom. illeg.)
Genipa florida (L.) Baill.
Genipa grandiflora (Lour.) Baill.
Genipa radicans (Thunb.) Baill.

พุดซ้อนเป็นพันธุ์ไม้วงศ์เดียวกับเข็มพวงขาว กระทุ่ม และกาแฟ ถิ่นกำเนิดเดิมของพุดซ้อนเข้าใจว่าอยู่ทางตอนใต้ของจีน โดยยังสามารถพบกระจายพันธุ์ในธรรมชาติอย่างแพร่หลายในบังกลาเทศ, อินเดีย, ญี่ปุ่น, เกาหลี, พม่า, และเวียดนาม มีชื่อพื้นเมืองอื่น ๆ คือ พุดจีน, พุดใหญ่, เก็ดถะหวา (ภาคเหนือ), และอินถะหวา (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของพุดซ้อนแก้ไข

พุดซ้อนเป็นไม้พุ่มสูงประมาณ 1-2 เมตร แตกกิ่งแขนงมาก ลำต้นเรียวเป็นรูปกรวย ใบเดี่ยว รูปหอก ปลายใบและโคนใบแหลม ใบมีสีเขียวมน ดอกเดี่ยวสีขาวออกตามซอกใบและปลายกิ่ง มีกลีบเลี้ยงหนาเป็นสัน มีทั้งชนิดดอกลา คือกลีบดอกชั้นเดียว และชนิดดอกซ้อน มีกลีบดอกจำนวนมากเรียงซ้อนกัน เมื่อดอกบานมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 7-8 เซนติเมตร กลิ่นหอมแรง ออกดอกตลอดปี

การปลูกเลี้ยงแก้ไข

พุดซ้อนเป็นไม้กลางแจ้ง ต้องการแสงแดดจัด ชอบดินร่วนที่มีความอุดมสมบูรณ์เพียงพอ ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ดและตอนกิ่ง

ประโยชน์แก้ไข

นิยมนำไปร้อยพวงมาลัยบูชาพระ เมล็ดสีเหลืองทอง ใช้แต่งสีอาหารและทำสีย้อม ส่วนดอกใช้สกัดน้ำมันหอมระเหย ใช้ทำน้ำหอมและแต่งกลิ่นเครื่องสำอาง ในตำรายาจีนเรียกจือจื่อ (ภาษาจีนกลาง) หรือกี้จือ (ภาษาจีนแต้จิ๋ว) ผลสดหรือผลที่เผาจนเป็นเถ้าใช้เป็นยาระบายความร้อนและขับสารพิษ[1]

ในวรรณคดีแก้ไข

มีบทโครงที่กล่าวถึง พุดซ้อน ใน

ช่อตะแบกสัตตบุษย์พุดซ้อน
จำปีมลุลีมะลิลา
กลิ่นขจรฟุ้งจับนาสา
พิกุลกรรณิการ์สารภี
(รามเกียรติ์ - พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 1)
เจ้าโมรากรีดเล็บเก็บจำปี
ให้ประภาวดีศรีสมร
เจ้าวิเชียรเก็บกระถินกลิ่นขจร
กับพุดซ้อนตามส่งให้จงกล
(พระอภัยมณี - สุนทรภู่)

อ้างอิงแก้ไข

  1. ศุภนิมิต ทีฆชุณหเสถียร. ยาจีนปรับสมดุลเลือด. กทม. ซีเอ็ดยูเคชัน. 2554