ระบบการถอดอักษรแบบไวลี

(เปลี่ยนทางจาก Wylie transliteration)

ระบบการถอดอักษรแบบไวลี (Wylie transliteration; 威利转写) เป็นหนึ่งในวิธีการถอดอักษรทิเบตเป็นอักษรโรมัน คิดค้นขึ้นโดยเทอเรล ไวลี (Turrell Wylie) ในปี ค.ศ. 1959 และได้กลายเป็นตัวช่วยสำคัญในการทับศัพท์ภาษาทิเบตแบบถอดตัวอักษรเพื่อการศึกษา

ภาพรวมแก้ไข

อักษรทิเบตเป็นอักษรแสดงเสียงซึ่งได้รับการคิดขึ้นมาในคริสต์ศตวรรษที่ 7 เพื่อแสดงเสียงภาษาทิเบตในสมัยนั้น แต่เสียงอ่านภาษาทิเบตในปัจจุบันได้เปลี่ยนแปลงจากเดิมไปมาก ในขณะที่อักษรยังเขียนเหมือนเดิมอยู่ ดังนั้นเมื่อพยายามเขียนภาษาทิเบตโดยใช้อักษรโรมันจึงมีความแตกต่างอย่างมากระหว่างการถอดอักษรกับการถอดตามเสียง ระบบการถอดอักษรไวลีนี้เป็นวิธีทับศัพท์โดยการถอดอักษรทิเบตโดยตรง เน้นการถอดอักษรให้เห็นรากศัพท์มากกว่าที่จะแสดงเสียงอ่านจริง ต่างจากระบบพินอินทิเบตที่ถอดตามเสียงโดยอิงสำเนียงลาซ่าเป็นมาตรฐาน

ประวัติศาสตร์แก้ไข

ในปี ค.ศ. 1959 เทอเรล ไวลี ได้ชี้ให้เห็นว่าระบบการทับศัพท์ทิเบตที่ใช้กันมาก่อนหน้านั้นมีปัญหา จึงได้เรียบเรียงระบบการถอดอักษรนี้ขึ้น โดยเขาไม่ได้คิดขึ้นเองใหม่ทั้งหมดแต่ปรับปรุงจากระบบที่มีการใช้อยู่ในมหาวิทยาลัยวอชิงตัน

พยัญชนะแก้ไข

อักษรพยัญชนะแต่ละตัวถอดเป็นอักษรโรมันตามระบบไวลีได้ดังนี้

ไวลี k kh g ng c ch j ny t th d n p ph b m
พินอินทิเบต g k k ng j q q ny d t t n b p p m
เสียงอ่าน
ไวลี ts tsh dz w zh z ' y r l sh s h
พินอินทิเบต z c c w x s y r l x s h
เสียงอ่าน

อักษรทิเบตตัวสุดท้ายคือ นั้นเป็นเสียง "อ" ซึ่งจะไม่แสดงในการเขียนระบบไวลี

สระแก้ไข

อักษรทิเบตมีรูปสระมีอยู่ 4 ตัวคือสระอี อู เอ โอ โดยสระอะจะไม่แสดงรูปในอักษรทิเบตแต่จะแทนด้วยตัว a ในระบบไวลี

ཨི ཨུ ཨེ ཨོ
a i u e o
อา อี อู เอ โอ

เพิ่มเติมแก้ไข

เครื่องหมาย () ที่วางต่อท้ายแต่ละพยางค์จะแทนด้วยการเว้นวรรค