ผลต่างระหว่างรุ่นของ "ภาษาเปอร์เซีย"

ไม่มีคำอธิบายอย่างย่อ
| lc10 = phv|ld10=ปาห์ลาวานี|ll10=ภาษาปาห์ลาวานี}}
'''ภาษาเปอร์เซีย''' ({{lang-fa|فارسی}}) หรือ '''ฟาร์ซี''' ({{lang-en|'''Farsi'''}} ชื่อท้องถิ่นใน [[ประเทศอิหร่าน]] และ[[ประเทศอัฟกานิสถาน]]) , '''[[ภาษาทาจิก|ทาจิก]]''' ('''Tajik''', ภาษาย่อยใน[[เอเชียกลาง]]) หรือ '''[[ภาษาดารีเปอร์เซีย|ดารี]]''' ('''Dari''' ชื่อท้องถิ่นใน[[ประเทศอัฟกานิสถาน]]) เป็นภาษาที่พูดใน [[ประเทศอิหร่าน]] [[ประเทศอัฟกานิสถาน]] [[ประเทศทาจิกิสถาน]] [[ประเทศบาห์เรน]] และ[[ประเทศอุซเบกิสถาน]] เป็น[[ภาษาทางการ]]ใน 3 ประเทศแรกที่กล่าวไว้ คนที่พูดเป็นภาษาแม่มีอยู่ประมาณ 75 ล้านคน <ref>http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=1000</ref> เป็นสมาชิกของ[[ภาษากลุ่มอินโด-ยูโรเปียน]] เป็นชนิด[[ประธาน กรรม กริยา]]
 
== การจัดจำแนก ==
ภาษาเปอร์เซียอยู่ในกลุ่มตะวันตกของภาษากลุ่มอิหร่านในตระกูลภาษาอินโด-ยุโรเปียน เรียงประโยคแบบประธาน-กรรม-กริยา ในกลุ่มตะวันตกนี้ นอกจากภาษาเปอร์เซียแล้วยังมีภาษาเคิร์ด ภาษามาซันดารานี [[ภาษาคิเลกิ]] ภาษาทาเลียสและ[[ภาษาบาโลชิ]] โดยภาษาเปอร์เซียอยู่ในกลุ่มย่อยตะวันตกเฉียงใต้<ref name="windfuhr1987">{{Cite book|title=The World's Major Languages |year=1987 |last=Windfuhr |first=Gernot |editor=Berard Comrie |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-506511-4 |pages=523–546 }}</ref>
* ภาษาฟาร์ซี/ปาร์ซี (فارسی / پارسی‎)<ref>Or ({{lang-fa|زبان فارسی}} {{transl|fa|''zabān-e fārsi''}}</ref> เป็นชื่อท้องถิ่นในอิหร่าน
* ภาษาทาจิกี (тоҷикӣ)<ref>Or ({{lang-fa|забони тоҷикӣ}} / {{lang-fa|فارسی تاجیکی}} ''{{transl|fa|zabon-i tojiki}}''</ref> เป็นชื่อท้องถิ่นของภาษานี้ในเอเชียกลาง โดยเฉพาะในทาจิกิสถาน
[[ไฟล์:Persian Language Location Map.svg|thumbnail|default|บริเวณที่มีการพูดภาษาเปอร์เซียสำเนียงหลักทั้งสามสำเนียง ]]
=== ชื่อในภาษาอังกฤษ ===
ในภาษาอังกฤษเรียกชื่อภาษานี้ว่าภาษาเปอร์เซียซึ่งเป็นการออกเสียงแบบอังกฤษของคำที่มาจาก[[ภาษาละติน]] Persianus < ละติน Persia < กรีก Πέρσις Pérsis ซึ่งมีต้นกำเนิกจากคำในภาษาเปอร์เซียโบราณ Parsa คำว่าเปอร์เซียมีใช้ในภาษาอังกฤษครั้งแรกเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 21<ref>''[[Oxford English Dictionary]] online,'' s.v. "Persian", draft revision June 2007.</ref> ผู้พูดภาษาเปอร์เซียเป็นภาษาแม่จะเรียกตนเองว่าปาร์ซี หรือ ฟาร์ซี โดยที่ฟาร์ซีนั้นเป็นรูปที่ถูกทำให้เป็น[[ภาษาอาหรับ]]ของคำว่าปาร์ซี เพราะภาษาอาหรับไม่มีเสียง /ป/<ref>Cannon, Garland Hampton and Kaye, Alan S. (1994) ''The Arabic contributions to the English language: an historical dictionary'' Harrassowitz Verlag, Wiesbaden, Germany, page 106, ISBN 3-447-03491-2</ref><ref>Odisho, Edward Y. (2005) ''Techniques of teaching comparative pronunciation in Arabic and English'' Gorgias Press, Piscataway, New Jersey, [http://books.google.com/books?id=ySsxpOtM26gC&pg=PA23 page 23] ISBN 1-59333-272-6</ref> เมื่อมีผู้พูดภาษาเปอร์เซียอพยพไปตะวันตกจึงมีการใช้คำว่าภาษาฟาร์ซีใช้เรียกภาษาของตนและเริ่มใช้ในภาษาอังกฤษเมื่อพุทธศตวรรษที่ 25 สมาคมวิชาการทางด้านภาษาและวรรณกรรมเปอร์เซียได้ประกาศว่าคำว่าภาษาเปอร์เซียนั้นเหมาะสมกว่าฟาร์ซี<ref>{{cite web |url=http://heritage.chn.ir/en/Article/?id=88 |title=Pronouncement of the Academy of Persian Language and Literature |publisher=Heritage.chn.ir |date=2005-11-19 |accessdate=2010-07-13}}</ref> และนักวิชาการทางด้านภาษาเปอร์เซียบางคนได้ปฏิเสธการใช้คำว่าภาษาฟาร์ซี<ref>{{cite web|url=http://www.iranian.com/Features/Dec97/Persian/|title=Persian or Farsi?|publisher=Iranian.com |date=1997-11-16 |accessdate=2010-09-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.persiandirect.com/articles/2004/july/id_00003.htm|title=Fársi: "recently appeared language!"|publisher=PersianDirect.com |date=2005-02-15 |accessdate=2010-09-23}}</ref>
[[ไฟล์:Farsi vowel chart.svg|thumb|right|300px|หน่วยเสียงสระของภาษาเปอร์เซียสมัยใหม่สำเนียงเตหะราน]]
ภาษาเปอร์เซียมีพยัญชนะ 23 เสียง สระ 6 เสียง ในอดีต ภาษาเปอร์เซียมีเสียงสระ 8 เสียงคือมีเสียงยาว 5 เสียง (/iː/, /uː/, /ɒː/, /oː/ และ /eː/) และเสียงสั้น 3 เสียง (/æ/, /i/ และ /u/)จนเมื่อราวก่อนพุทธศตวรรษที่ 21 มีการรวมกันของเสียงสระบางเสียง จึงเหลือเพียง 6 เสียงในปัจจุบัน
===พยัญชนะ===
{| class="wikitable"
|-
!
! [[Labial consonant|Labial]]
! [[Alveolar consonant|Alveolar]]
! [[Palatal consonant|Postalveolar]]
! [[Palatal consonant|Palatal]]
! [[Velar consonant|Velar]]
! [[Uvular consonant|Uvular]]
! [[Glottal consonant|Glottal]]
|- style="text-align:center;"
![[Nasal stop|Nasal]]
| {{IPA|m}} || {{IPA|n}} || || || {{IPA|(ŋ)}} || ||
|- style="text-align:center;"
![[Plosive consonant|Plosive]]
| {{IPA|p b}} || {{IPA|t d}} || || || {{IPA|k ɡ}} || {{IPA|(q ɢ)}} ||
|- style="text-align:center;"
![[Affricate consonant|Affricate]]
| || || {{IPA|tʃ dʒ}} || || || ||
|- style="text-align:center;"
![[Fricative consonant|Fricative]]
| {{IPA|f v}} || {{IPA|s z}} || {{IPA|ʃ ʒ}} || || {{IPA|x ɣ}} || || {{IPA|h}}
|- style="text-align:center;"
![[Tap consonant|Tap]]
| || {{IPA|ɾ}} || || || || ||
|- style="text-align:center;"
![[Trill consonant|Trill]]
| || {{IPA|(r)}} || || || || ||
|- style="text-align:center;"
![[Approximant consonant|Approximant]]
| || {{IPA|l}} || || {{IPA|j}} || || ||
|}
== ไวยากรณ์ ==
{{บทความหลัก|ไวยากรณ์ภาษาเปอร์เซีย}}
 
=== ภาษาเปอร์เซียคลาสสิก ===
[[File:Kalila wa Dimna 001.jpg|right|265px|thumb|[[ปัญจตันตระ]]หรือกาลิละห์ วา ดิมนา วรรณคดีเปอร์เซียที่มีอิทธิพลมากเรื่องหนึ่ง]]
การแพร่เข้ามาของศาสนาอิสลามกลายเป็นจุดเริ่มต้นของยุคใหม่ของภาษาเปอร์เซียและวรรณกรรม ภาษานี้เป็นภาษากลางของโลกอิสลามฝั่งตะวันออกและอินเดีย เป็นภาษากลางและภาษาทางวัฒนธรรมของราชวงศ์ที่นับถือศาสนาอิสลามหลายราชวงศ์ เช่นซามานิดส์ บูยิดส์ ตาฮิริดส์ จักรวรรดิโมกุล ติมูริดส์ คาชนาวิดส์ เซลจุก ความเรชมิดส์ ซาฟาวิด อัฟชาริดส์ จักรวรรดิออตโตมานและอื่นๆ
 
ภาษาเปอร์เซียเป็นภาษาเดียวในตะวันออกที่มาร์โคโปโลรู้จัก อิทธิพลของภาษาเปอร์เซียต่อภาษาอื่นๆในโลกอิสลามปรากฏชัดมาก หลังจากที่[[ชาวอาหรับ]]รุกรานเปอร์เซีย ภาษาเปอร์เซียได้ปรับปรุงคำศัพท์จาก[[ภาษาอาหรับ]]มาใช้เป็นจำนวนมาก ในขณะที่บางคำมาจาก[[ตระกูลภาษาอัลไตอิก]]ระหว่างที่ถูกปกครองภายใต้[[จักรวรรดิมองโกล]]
=== ภาษาเปอร์เซียกับการปกครองในอินเดีย ===
[[File:Agra India persian poem.jpg|thumb|บทกวีภาษาเปอร์เซียที่อินเดียราวพุทธศตวรรษที่ 23 ]]
[[File:Agra castle India persian poem.jpg|thumb|บทกวีภาษาเปอร์เซีย Takht-e Shah Jahan, ที่อินเดีย]]
ในช่วง 500 ปีก่อนที่อังกฤษจะเข้าปกครอง[[อินเดีย]]เป็นอาณานิคม ภาษาเปอร์เซียเป็นภาษาที่สองที่สำคัญในอินเดียทั้งทางด้านการเรียนการสอนและทางวัฒนธรรม ในยุด[[จักรวรรดิโมกุล]] ภาษาเปอร์เซียเป็นภาษาราชการ เมื่ออังกฤษเข้ามาปกครองอินเดีย [[ภาษาอังกฤษ]]จึงเข้ามาเป็นภาษากลางแทนที่ภาษาเปอร์เซีย
=== ภาษาเปอร์เซียในปัจจุบัน ===
ตังแต่พุทธศตวรรษที่ 24 เป็นต้นมา ภาษาอังกฤษ [[ภาษารัสเซีย]]และ[[ภาษาฝรั่งเศส]]ได้เข้ามาเป็นศัพท์เทคนิคในภาษาเปอร์เซีย สมาคมวิชาการภาษาเปอร์เซียแห่งชาติในอิหร่านเป็นองค์กรที่รับผิดชอบในการสร้างคำใหม่จากรากศัพท์ภาษาเปอร์เซียให้เทียบเท่าคำยืมจากภาษาอื่น
== การเขียน ==
ภาษาเปอร์เซียสมัยใหม่ในอิหร่านและอัฟกานิสถานเขียนด้วยอักษรอาหรับดัดแปลง ภาษาทาจิกที่ถือเป็นสำเนียงหนึ่งของภาษาเปอร์เซียซึ่งได้รับอิทธิพลจากภาษารัสเซียและกลุ่มภาษาเตอร์กิกในเอเชียกลาง เขียนด้วยอักษรซีริลลิก
=== อักษรเปอร์เซีย ===
ภาษาเปอร์เซียและภาษาดารีเปอร์เซียสมันใหม่ เขียนด้วยอักษรอาหรับดัดแปลงซึ่งมีการออกเสียงที่ต่างไปและเพิ่มอักษรเข้ามา ในขณะที่ภาษาทาจิกเขียนด้วยอักษรซีริลลิก หลังจากที่ชาวเปอร์เซียหันไปนับถือศาสนาอิสลามใช้เวลาถึง 150 ปีที่ชาวเปอร์เซียได้ประยุกต์นำอักษรอาหรับเข้าไปแทนที่อักษรที่เคยใช้อยู่เดิมคือ[[อักษรปะห์ลาวี]]สำหรับภาษาเปอร์เซียยุคกลางและ[[อักษรอเวสตะ]]ที่ใช้สำหรับงานเขียนทางศาสนา อักษรนี้เคยใช้เขียน[[ภาษาอเวสตะ]]มาก่อน
 
== ความผันแปรและสำเนียง ==
ภาษาเปอร์เซียยุคใหม่มีสำเนียงที่สำคัญสามสำเนียงคือ
* [[ภาษาตัต]] ใช้พูดในบางส่วนของ[[อาเซอร์ไบจาน]] และ[[รัสเซีย]]รวมทั้งภาษาตัตของชาวคริสต์และ[[ภาษายูฮูรี]]
* [[ภาษาลาริ]]ทางภาคใต้ของอิหร่าน
== คำศัพท์ ==
=== การสร้างคำดั้งเดิมในภาษา ===
การสร้างคำในภาษาเปอร์เซียจะประกอบด้วยการเติมอุปสรรคปัจจัยเข้าที่รากศัพท์ และมีการสร้างคำแบบรูปคำติดต่อด้วย รวมทั้งการสร้างคำแบบประสมที่รวมคำสองคำเข้าด้วยกัน
=== อิทธิพล ===
ภาษาเปอร์เซียยุคกลางเป็นภาษาที่ได้รับอิทธิพลจากภาษาอาหรับน้อย และได้รับอิทธิพลด้านคำศัพท์จากภาษาโบราณใน[[เมโสโปเตเมีย]] แต่ในภาษาเปอร์เซียสมัยใหม่ได้รับอิทธิพลจากรากศัพท์ภาษาอาหรับมาก โดยรากศัพท์เหล่านี้จะถูกทำให้เป็นเปอร์เซีย คำศัพท์ภาษาอาหรับที่พบในภาษาที่ใช้พูดใน[[ประเทศอินเดีย]]และ[[กลุ่มภาษาเตอร์กิก]]นั้นจะยืมต่อไปจากภาษาเปอร์เซียอีกต่อหนึ่ง การรวมหน่วยทางภาษาจาก[[ภาษามองโกเลีย]]และกลุ่มภาษาเตอร์กิกเข้าในภาษาเปอร์เซีย<ref>e.g. The role of Azeri-Turkish in Iranian Persian, on which see John Perry, "The Historical Role of Turkish in Relation to Persian of Iran", ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), pp. 193–200.</ref> เกิดจากการที่ชาวเติร์กเคยมีอำนาจปกครองอิหร่าน คำศัพท์กลุ่มนี้มักเป็นคำศัพท์ทางการเมือง
 
มีคำยืมจาก[[ภาษาฝรั่งเศส]]และ[[ภาษารัสเซีย]]ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 24 – 25 ในปัจจุบันมีคำยืมจากภาษาอังกฤษในภาษาเปอร์เซียมากยิ่งขึ้น และสมาคมวิชาการเปอร์เซียพยายามบัญญัติศัพท์ภาษาเปอร์เซียขึ้นใช้แทน อย่างไรก็ตาม มีคำยืมจากภาษาฝรั่งเศสมากกว่าภาษาอังกฤษ เพราะผู้พูดภาษาเปอร์เซียจะออกเสียงภาษาฝรั่งเศสได้ง่ายกว่า
 
นอกจากนี้ ภาษาเปอร์เซียยังมีอิทธิพลต่อคำศัพท์ในภาษาอื่นโดยเฉพาะ[[กลุ่มภาษาอินโด-อิหร่าน]] ตัวอย่างของภาษาเหล่านี้ได้แก่ [[ภาษาอูรดู]] [[ภาษาฮินดี]] และ[[กลุ่มภาษาเตอร์กิก]] เช่น [[ภาษาตุรกีออตโตมาน]] [[ภาษาชะกะไต]] [[ภาษาตาตาร์]] [[ภาษาตุรกี]]<ref>Andreas Tietze, Persian loanwords in Anatolian Turkish, Oriens, 20 (1967) pp- 125–168. [http://web.archive.org/web/20070911213846/http://www.azargoshnasp.net/languages/Persian/persianloanwordsistanbulturkish.pdf Archive.org]</ref> [[ภาษาเติร์กเมน]] [[ภาษาอาเซอรี]]<ref>L. Johanson, "Azerbaijan: Iranian Elements in Azeri Turkish" in [[Encyclopedia Iranica]] [http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v3f2/v3f2a088.html Iranica.com]</ref> [[ภาษาอุซเบก]] [[ตระกูลภาษาแอฟโฟร-เอเชียติก]] เช่น[[ภาษาอราเมอิกใหม่อัสซีเรีย]] ภาษาอาหรับ<ref>{{cite web|author=Pasad |url=http://www.bashgah.net/modules.php?name=News&file=article&sid=23845 |title=Bashgah.net |publisher=Bashgah.net |date= |accessdate=2010-07-13}}</ref> [[ตระกูลภาษาดราวิเดียน]] เช่น [[ภาษาเตลูกู]] และ[[ภาษาบราฮุย]] ภาษาในเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ เช่น [[ภาษาอาร์เมเนีย]] [[ภาษาจอร์เจีย]] ภาษาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เช่น [[ภาษามาเลย์ และภาษาใน[[ทวีปแอฟริกา]] เช่น [[ภาษาสวาฮิลี]] นอกจากนั้น ภาษาเปอร์เซียยังส่งอิทธิพลต่อภาษาใน[[ยุโรปตะวันออก]]ผ่านทางภาษาตุรกี เช่น [[ภาษาเซอร์เบีย]] [[ภาษาโครเอเชีย]] [[ภาษาบอสเนีย]] โดยเฉพาะที่ใช้พูดใน[[บอสเนีย-เฮอร์เซโกวีนา]]
 
== การเขียน ==
[[File:Nastaliq-proportions.jpg|thumb|right|200px|ตัวอย่างการเขียนภาษาเปอร์เซียแบบนัสตาลิก {{ref label | Smith1989 | 1 | a}}]]
[[File:Dehkhoda note.jpg|thumb|right|ลายมือเขียนของอักษรเปอร์เซีย]]
ภาษาเปอร์เซียสมัยใหม่ในอิหร่านและอัฟกานิสถานเขียนด้วยอักษรอาหรับดัดแปลง ภาษาทาจิกที่ถือเป็นสำเนียงหนึ่งของภาษาเปอร์เซียซึ่งได้รับอิทธิพลจากภาษารัสเซียและกลุ่มภาษาเตอร์กิกในเอเชียกลาง เขียนด้วยอักษรซีริลลิก
=== อักษรเปอร์เซีย ===
ภาษาเปอร์เซียและภาษาดารีเปอร์เซียสมันใหม่ เขียนด้วยอักษรอาหรับดัดแปลงซึ่งมีการออกเสียงที่ต่างไปและเพิ่มอักษรเข้ามา ในขณะที่ภาษาทาจิกเขียนด้วยอักษรซีริลลิก หลังจากที่ชาวเปอร์เซียหันไปนับถือศาสนาอิสลามใช้เวลาถึง 150 ปีที่ชาวเปอร์เซียได้ประยุกต์นำอักษรอาหรับเข้าไปแทนที่อักษรที่เคยใช้อยู่เดิมคือ[[อักษรปะห์ลาวี]]สำหรับภาษาเปอร์เซียยุคกลางและ[[อักษรอเวสตะ]]ที่ใช้สำหรับงานเขียนทางศาสนา อักษรนี้เคยใช้เขียน[[ภาษาอเวสตะ]]มาก่อน
ในอักษรเปอร์เซียสมัยใหม่สระที่ใช้แทนสระเสียงสั้น (a, e, o) จะไม่แสดง แสดงเฉพาะสระเสียงยาว (i, u, â) ซึ่งจะทำทำให้เกิดความสับสนได้ เช่นเมื่อสะกดว่า "krm" อาจหมายถึง kerm "หนอน", karam "ใจกว้าง", kerem "ครีม" หรือ krom "สี" ผู้อ่านต้องตัดสินใจเอาเองจากบริบท ระบบเครื่องหมายการออกเสียงภาษาอาหรับที่เรียกฮารากัตมีใช้ในภาษาเปอร์เซียด้วย แม้จะออกเสียงต่างจากภาษาอาหรับ เช่น ฎ็อมมะห์ ในภาษาอาหรับใช้แทนเสียง [ʊ] ส่วนภาษาเปอร์เซียใช้แทน [o] แต่การแสดงเครื่องหมายนี้จะไม่ใช้ในการเขียนภาษาเปอร์เซียตามปกติ จะใช้สำหรับการสอนและพจนานุกรมบางเล่ม
ตัวอักษรบางตัวจะใช้เฉพาะคำยืมจากภาษาอาหรับ แต่จะออกเสียงแบบภาษาเปอร์เซีย เช่น มีอักษร 4 ตัวแทนเสียง 'z' อักษรแทนเสียง 's' 3 ตัวและแทนเสียง 't' อีก 2 ตัว
==== อักษรเพิ่ม ====
อักษรเปอร์เซียมีเพิ่มจากอักษรอาหรับ 4 ตัวคือ
{| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center;"
|-
| '''Sound'''
| '''Isolated form'''
| '''Name'''
|-
| [p]
|style="font-size: larger"| پ
| ''pe''
|-
| {{IPA|[tʃ]}} (ch)
|style="font-size: larger"| چ
| ''če''
|-
| {{IPA|[ʒ]}} (zh)
|style="font-size: larger"| ژ
| ''že''
|-
| [ɡ]
|style="font-size: larger"| گ
| ''gāf''
|}
==== การเปลี่ยนแปลง ====
อักษรเปอร์เซียมีการเปลี่ยนแปลงตัวอักษรจากภาษาอาหรับ เช่นอลิฟที่มีฮัมซะหฺอยู่ข้างล่าง ( إ ) เปลี่ยนเป็น ( ا ) คำที่เขียนด้วยฮัมซะหฺจะเขียนต่างไป เช่น مسؤول เป็น مسئول และ ة เปลี่ยนเป็น ه หรือ ت อักษรที่เปลี่ยนรูปร่างไป แสดงในตารางข้างล่าง การเขียนตามรูปแบบเดิมในภาษาอาหรับไม่ถือว่าผิดแต่ไม่นิยม
 
{| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center;"
|-
| '''Sound'''
| '''original Arabic letter'''
| '''modified Persian letter'''
| '''name'''
|-
| [k]
|style="font-size: larger"| ك
|style="font-size: larger"| ک
| ''kāf''
|-
|vowel {{IPA|[i]}} consonant {{IPA|[j]}}
|style="font-size: larger"| ي
|style="font-size: larger"| ى
| ''ye''
|}
[[File:Persian keyboard layout, unshifted.gif|thumb|225px|right|รูปแบบของคีย์บอร์ดมาตรฐาน[http://www.farsiweb.ir/wiki/Free_Products#ISIRI_9147 ISIRI 9147] สำหรับภาษาเปอร์เซีย]]
 
=== อักษรละติน ===
องค์กรนานาชาติสำหรับการจัดมาตรฐานได้เสนอการปริวรรตภาษาเปอร์เซียเป็นอักษรละตินแต่ไม่เป็นที่นิยม อีกรูปแบบหนึ่งมาจากอักษรละตินมาตรฐานสำหรับกลุ่มภาษาเตอร์กิกที่นำไปใช้ในทาจิกิสถานเมื่อราว พ.ศ. 2463 ก่อนจะเปลี่ยนไปใช้อักษรซีริลลิกในอีกทศวรรษต่อมา นอกจากนั้นยังมีระบบของ Universal Persian Alphabet ใช้ในหนังสือตำราหรือคู่มือการท่องเที่ยว และ International Persian Alphabet ซึ่งประดิษฐ์ขึ้นโดย A. Moslehi นักภาษาศาสตร์เปรียบเทียบ
=== อักษรทาจิก ===
อักษรซีริลลิกถูกนำมาใช้เขียนภาษาทาจิกในสมัยสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตทาจิก โดยนำมาใช้แทนอักษรละตินที่เริ่มใช้หลังการปฏวัติบอลเชวิกในราว พ.ศ. 2473 หลัง พ.ศ. 2482 การเขียนด้วยอักษรเปอร์เซียในประเทศถูกสั่งห้าม
==ตัวอย่าง==
 
{|
|-
!อักษรเปอร์เซีย !! [[Universal Persian Alphabet|UniPers]] !! [[IPA]] !! อักษรทาจิก(Tajiki) !! แปลเป็นภาษาอังกฤษ
|-
|dir="rtl"|همهٔ افراد بشر آزاد به دنیا می‌آیند و حیثیت و حقوقشان با هم برابر است، همهٔ‌شان اندیشه و وجدان دارند و باید در برابر یکدیگر با روح برادری رفتار کنند.
|Hameye afrâde bašar âzâd be donyâ miâyando heysiyato hoquqešan bâ ham barâbar ast, hame andiševo vejdân dârando bâyad dar barâbare yekdigar bâ ruhe barâdari raftâr konand.
|{{IPA|[hæmeje æfrɒd bæʃær ɒzɒd be donjɒ miɒjænd o hejsijæt o hoɢuɢ ʃɒn bɒ hæm bærɒbær æst hæme ʃɒn ændiʃe o vedʒdɒn dɒrænd o bɒjæd dær bærɒbære jekdiɡær bɒ ruhe bærɒdæri ræftɒr konænd]}}
|Тамоми одамон озод ба дунё меоянд ва аз лиҳози манзилату ҳуқуқ бо ҳам баробаранд. Ҳама соҳиби ақлу виҷдонанд, бояд нисбат ба якдигар бародарвор муносабат намоянд.
|All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
|}
== อ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง}}
==อ่านเพิ่มเติม==
'''ภาษาอังกฤษ'''
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=7hZHFh_nVEMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A vocabulary, Persian, Arabic, and English: abridged from the quarto edition of Richardson's dictionary|author=John Richardson|editor=Sir Charles Wilkins, David Hopkins|year=1810|publisher=Printed for F. and C. Rivingson|edition=|location=|isbn=|page=643|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=Ru1ncSqiRXkC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language|author=Muḥammad Ibrâhîm|editor=|year=1841|publisher=|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=Nz9bAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A concise dictionary, English-Persian; together with a simplified grammar of the Persian language. Completed and ed. by G. Le Strange|author=Edward Henry Palmer|editor=Guy Le Strange|year=1883|publisher=|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=hKUfAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A concise dictionary, English-Persian: together with a simplified grammar of the Persian language|author=Edward Henry Palmer|editor=Guy Le Strange|year=1883|publisher=Trübner|edition=|location=|isbn=|page=42|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=eBgYAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=An English-Persian dictionary|author=Arthur Naylor Wollaston|editor=|year=1882|publisher=W.H. Allen|edition=|location=|isbn=|page=462|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=F6UCAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=An English-Persian dictionary|author=Arthur Naylor Wollaston (sir.)|editor=|year=1882|publisher=W.H. Allen|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=F11AAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A pocket dictionary of English and Persian|author=William Thornhill Tucker|editor=|year=1850|publisher=J. Madden|edition=|location=|isbn=|page=145|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=wT5bAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A pocket dictionary of English and Persian|author=William Thornhill Tucker|editor=|year=1801|publisher=|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=3ppxqpkEHVoC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A pocket dictionary of English and Persian|author=William Thornhill Tucker|editor=|year=1850|publisher=J. Madden|edition=|location=|isbn=|page=145|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=pxKkZZgJxcwC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language ...|author=John Thompson Platts|editor=|year=1894|publisher=Williams and Norgate|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=Exb_NBfBuZkC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Modern Persian colloquial grammar: containing a short grammar, dialogues and extracts from Nasir-Eddin shah's diaries, tales, etc., and a vocabulary|author=Friedrich Rosen, Nāṣir al-Dīn Shāh (Shah of Iran)|editor=|year=1898|publisher=Luzac & C.̊|edition=|location=|isbn=|page=400|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=O3lHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=The Persian interpreter: in three parts: A grammar of the Persian language. Persian extracts, in prose and verse. A vocabulary: Persian and English|author=Edward Moises|editor=|year=1792|publisher=Printed by L. Hodgson|edition=|location=|isbn=|page=143|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=MsAUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A concise grammar of the Persian language|author=Arthur Henry Bleeck|editor=|year=1857|publisher=|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=CiBgAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A concise grammar of the Persian language: containing dialogues, reading lessons, and a vocabulary: together with a new plan for facilitating the study of languages|author=Arthur Henry Bleeck|editor=|year=1857|publisher=B. Quaritch|edition=|location=|isbn=|page=206|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=vroOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A concise grammar of the Persian language|author=Arthur Henry Bleeck|editor=|year=1857|publisher=|edition=Oxford University|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=bFcOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language: To which is added, a selection of easy extracts for reading, together with a copious vocabulary|author=Duncan Forbes|editor=|year=1844|publisher=Printed for the author, sold by Allen & co.|edition=2|location=|isbn=|page=158|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=DwQtAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language: To which is added, a selection of easy extracts for reading, together with a copious vocabulary|author=Duncan Forbes|editor=|year=1844|publisher=Printed for the author, sold by Allen & co.|edition=2|location=|isbn=|page=114|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=DoRQAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language: to which is added, a selection of easy extracts for reading, together with a vocabulary, and translations|author=Duncan Forbes|editor=|year=1876|publisher=W.H. Allen|edition=|location=|isbn=|page=238|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=BDoMAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language: to which is added, a selection of easy extracts for reading, together with a vocabulary, and translations|author=Duncan Forbes|editor=|year=1869|publisher=W.H. Allen & co.|edition=4|location=|isbn=|page=238|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=a7dIAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language; comprising a portion of the elements of Arabic inflexion etc|author=Matthew Lumsden|editor=|year=1810|publisher=Watley|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=g5ZHAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language: comprising a portion of the elements of Arabic inflexion, Volume 1|author=Matthew Lumsden|editor=|year=1810|publisher=Printed by T. Watley|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=I0MOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=The student's Persian and English dictionary, pronouncing, etymological, & explanatory|author=Sorabshaw Byramji Doctor|editor=|year=1880|publisher=Irish Presbyterian Mission Press|edition=|location=|isbn=|page=558|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=xUUOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Second book of Persian, to which are added the Pandnámah of Shaikh Saádi and the Gulistán, chapter 1, together with vocabulary and short notes|author=Sorabshaw Byramji Doctor, Saʻdī|editor=|year=1880|publisher=Irish Presbyterian Mission Press|edition=2|location=|isbn=|page=120|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=NEMOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=The Persian primer, being an elementary treatise on grammar, with exercises|author=Sorabshaw Byramji Doctor|editor=|year=1879|publisher=Irish Presbyterian Mission Press|edition=|location=|isbn=|page=94|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=NEMOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=The Persian primer, being an elementary treatise on grammar, with exercises|author=Sorabshaw Byramji Doctor|editor=|year=1879|publisher=Irish Presbyterian Mission Press|edition=|location=|isbn=|page=94|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=M0MOAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A new grammar of the Persian tongue for the use of schools and colleges|author=Sorabshaw Byramji Doctor|editor=|year=1875|publisher=Irish Presbyterian Mission Press|edition=|location=|isbn=|page=84|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=9I4PAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A primer of Persian: containing selections for reading and composition with the elements of syntax|author=George Speirs Alexander Ranking|editor=|year=1907|publisher=The Claredon Press|edition=|location=|isbn=|page=72|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=Fz9bAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A primer of Persian: containing selections for reading and composition with the elements of syntax|author=George Speirs Alexander Ranking|editor=|year=1907|publisher=The Claredon Press|edition=|location=|isbn=|page=72|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=p4dBAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language|author=Sir William Jones, Samuel Lee|editor=|year=1823|publisher=Printed by W. Nicol, for Parbury, Allen, and co.|edition=8|location=|isbn=|page=230|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=p1fRAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language|author=Sir William Jones, Samuel Lee|editor=|year=1823|publisher=Printed by W. Nicol, for Parbury, Allen, and co.|edition=8|location=|isbn=|page=230|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=gqIIAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language|author=Sir William Jones|editor=Samuel Lee|year=1828|publisher=Printed by W. Nicol, for Parbury, Allen, and Co.|edition=9|location=|isbn=|page=283|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=YkBbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language|author=Sir William Jones|editor=|year=1783|publisher=|edition=3|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=IEhFAQAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language|author=Sir William Jones|editor=|year=1801|publisher=Murray and Highley, J. Sewell|edition=5|location=|isbn=|page=194|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=3T9bAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A grammar of the Persian language|author=Sir William Jones|editor=|year=1797|publisher=|edition=4|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=3T1bAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A dictionary in Persian and English, with pronunciation (ed. by M.C. Sen).|author=Ramdhun Sen|editor=Madhub Chunder Sen|year=1841|publisher=|edition=2|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=RJAvAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A dictionary in Persian and English|author=Ramdhun Sen|editor=|year=1829|publisher=Printed for the author at the Baptist Mission Press|edition=|location=|isbn=|page=226|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=sk4OAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A dictionary in English and Persian|author=Ramdhun Sen|editor=|year=1833|publisher=Printed at the Baptist Mission Press|edition=|location=|isbn=|page=276|volume=|accessdate=2011-07-06}}
* {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=6j1bAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A dictionary in English and Persian|author=Ramdhun Sen|editor=|year=1833|publisher=|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=|accessdate=2011-07-06}}
#{{Cite book
| edition = 3rd Rev
| publisher = Ibex Publishers
| isbn = 0936347295
| last = Thackston
| first = W. M.
| title = An Introduction to Persian
| date = 1993-05-01
}}
#{{Cite book
| publisher = Teach Yourself
| isbn = 0844238155
| last = Mace
| first = John
| title = Modern Persian (Teach Yourself)
| date = 1993-03
}}
#{{Cite book
| edition = illustrated
| publisher = RoutledgeCurzon
| isbn = 0700716955
| last = Mace
| first = John
| title = Persian Grammar: For Reference and Revision
| date = 2002-10-18
}}
#{{Cite book
| publisher = L. Reichert
| isbn = 3882264136
| title = Compendium linguarum Iranicarum
| year = 1989
| first = Rüdiger
| last = Schmitt
}}
#{{Cite book
| edition = 2
| publisher = Routledge
| isbn = 0415353394
| editors = Bernard Comrie (ed.)
| last = Windfuhr
| first = Gernot L.
| title = The World's Major Languages
| chapter = Persian
| date = 2009-01-15
}}
# {{Cite encyclopedia
|title=Iran, vi. Iranian languages and scripts
|first=Prods Oktor
|last=Skjærvø
|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica
|year=2006
|volume=13
|ref=Skjaervo2006
}}
#{{Cite book
|last = Asatrian
|first = Garnik
|title = Etymological Dictionary of Persian
|publisher = [[Brill Publishers|Brill Academic Publishers]]
|series = [[Indo-European Etymological Dictionary|Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series, 12]]
|year = Expected November 2010
|isbn = 978-90-04-15496-4
|url= http://www.brill.nl/default.aspx?partid=227&pid=23589}}
'''ภาษาอื่นๆ'''
#{{Cite book
|last = Lazard
|first = Gilbert
|title = Grammaire du persan contemporain
|publisher = Institut Français de Recherche en Iran
|year = January 2006
|isbn = 978-2909961378
|url= http://www.peeters-leuven.be/boekoverz.asp?nr=8392}}
#{{Cite book
|last = Dahlén
|first = Ashk
|title = Modern persisk grammatik
|publisher = Ferdosi International Publication
|year = October 2010
|isbn = 9789197724180
|url= http://www.ashkdahlen.com/index.php?id=152}}
 
==แหล่งข้อมูลอื่น==
{{commons category|Persian language}}
{{Wikivoyage|Farsi}}
*[http://www.vajje.com/ Modern Persian to Persian dictionary]
*[http://www.persianacademy.ir/ Academy of Persian Language and Literature official website] {{fa icon}}
*[http://www.persian-language.org/ Assembly for the Expansion of the Persian Language official website] {{fa icon}}
*[http://persianlanguage.ir/ Persian language Resources] {{fa icon}}
*[http://www.wiki-babel.org/en/Portal:Persian Persian audio lessons at WikiBabel]
*Hayyim, Sulayman. [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/hayyim/ New Persian–English dictionary]. Teheran: Librairie-imprimerie Beroukhim, 1934–1936. uchicago.edu
*[[Steingass, Francis Joseph]]. [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/steingass/ A Comprehensive Persian–English dictionary]. London: Routledge & K. Paul, 1892. uchicago.edu
*[http://laits.utexas.edu/sites/persian_online_resources/ Persian language department at University of Texas at Austin], utexas.edu
*[http://www.choone.com/perkey.html Virtual Persian Keyboard], choone.com
*[http://www.lmp.ucla.edu/ UCLA Language Materials Project: ] [http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=63&menu=004 Persian], ucla.edu
*[http://www.parstimes.com/language/ Persian Language Resources], parstimes.com
*[http://persian-farsi.ucoz.ru Persian-Farsi – site for studying persian], Persian-farsi.ucoz.ru {{ru icon}}
*[http://ili.ir Iran language Institute], ili.ir
*[http://www.GlobalDic.com GlobalDic.Com the only dynamic Persian to English and German Dictionary]
*[http://persian.free-dict.de German Persian Dictionary with 120,000 entries], Persian.free-dict.de
*[http://www.jahanshiri.ir/pvc/pvc.php A Persian Verb calculator], jahanshiri.ir
*[http://sartre2.byu.edu/persian/pvc/pvc.php Persian Verb Conjugator], sartre2.byu.edu
{{วิกิภาษาอื่น|fa}}
{{อินโด-อิหร่าน}}
 
[[หมวดหมู่:ภาษาเปอร์เซีย]]
{{โครงภาษา}}