เปิดเมนูหลัก

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช

(เปลี่ยนทางจาก เจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช)

มหาอำมาตย์เอก พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช เป็นเจ้าผู้ครองนครน่านองค์ที่ 63 ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสืบเชื้อสายมาจากพญาหลวงติ๋นมหาวงศ์ และได้รับพระราชทานนามสกุล ณ น่าน[1] พระเจ้าสุริยพงศ์ผริตเดช มีพระนามอย่างลำลองตามที่ชาวเมืองน่านเรียกว่า พระเจ้าน่าน

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช
พระเจ้าน่าน.jpg
เจ้าผู้ครองนครน่าน
ครองราชย์(เจ้านครเมืองน่าน)
พ.ศ. 2436 - พ.ศ. 2446
(พระเจ้านครเมืองน่าน)
พ.ศ. 2446 - พ.ศ. 2461
ก่อนหน้าเจ้าอนันตวรฤทธิเดช
ถัดไปเจ้ามหาพรหมสุรธาดา
ชายาแม่เจ้ายอดหล้า (ชายาเอก)
แม่เจ้าคำปลิว
แม่เจ้าจอมแปง
แม่เจ้าคำเกี้ยว
แม่เจ้ายอดหล้า
หม่อมศรีคำ
หม่อมบัว
พระราชบุตร41 องค์
ราชวงศ์ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์
พระราชบิดาเจ้าอนันตวรฤทธิเดช
พระราชมารดาแม่เจ้าสุนันทา
ประสูติ2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2374
พิราลัย5 เมษายน พ.ศ. 2461 (87 ปี)

พระประวัติแก้ไข

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชมีพระนามเดิมว่า "เจ้าสุริยะ ณ น่าน" ประสูติเมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2374 เป็นราชโอรสในเจ้าอนันตวรฤทธิเดช เจ้าผู้ครองนครน่านกับแม่เจ้าสุนันทา [2]

ในปี พ.ศ. 2398 และทรงได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นพระยาราชวงษ์ ต่อมา พ.ศ. 2431 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าอุปราชนครน่าน และวันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2448 โปรดให้ส่งสัญญาบัตรไปพระราชทานตั้งเป็นนายพันโทในกรมทหารบก[3] เมื่อราชบิดาถึงแก่พิราลัย จึงได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นเจ้านครน่านในปี พ.ศ. 2436 มีราชทินนามว่าเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช[4]

เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูหัวโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเลื่อนยศฐานันดรศักดิ์ขึ้นเป็นพระเจ้านครเมืองน่าน[5] มีนามตามจารึกสุพรรณบัฎว่า พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุระมหาราชวงษาธิบดี สุจริตจารีราชานุภาวรักษ์ วิบูลยศักดิกิตติไพศาล ภูบาลบพิตร์ สถิตย์ ณ นันทราชวงษ์ พระเจ้านครเมืองน่าน[6] นับเป็นพระเจ้านครน่านองค์แรกและองค์เดียวในประวัติศาสตร์น่าน[7] นอกจากนี้พระองค์ยังได้รับพระราชทานมหามงกุฎจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นเจ้าประเทศราชพระองค์เดียวที่ได้รับพระราชทานเกียรติยศนี้

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ถึงแก่พิราลัยด้วยโรคชรา ในวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2461 เวลา 4.00 น. ณ หอคำ (พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน) สิริอายุได้ 87 ปี[4]

พระกรณียกิจแก้ไข

ด้านการปกครองแก้ไข

  • กวาดต้อนและชักชวนให้ชุมชนไทลื้อในเมืองต่างๆ ของสิบสองปันนา ให้เข้ามาตั้งถิ่นฐานรกรากอยู่ในจังหวัดน่าน [8]
  • ยกเลิกอำนาจโทษประหารทางอาญา
  • จัดวางผังเมือง ขยายถนนให้กว้างขวาง สะดวกแก่การสัญจรไปมา

ด้านการทหารแก้ไข

  • ทรงนุบำรุงกิจการทหาร โดยการรวบรวมกำลังพลเข้าสังกัดมูลนาย ฝึกกำลังพลการรบ จัดตั้งยุ้งฉาง สะสมเสบียงอาหาร กระสุนดินดำ
  • โดยเมื่อปี พ.ศ. 2430 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้า ฯ ให้เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรียกทัพไปปราบฮ่อที่เมืองหลวงพระบาง ซึ่งพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ เมื่อครั้งดำรง ตำแหน่งที่เจ้าราชวงศ์นครน่าน ได้ทรงนำกำลังไปสมทบกับทัพหลวง
  • ครั้นปี พ.ศ. 2445 เกิดขบถเงี้ยวที่เมืองแพร่ โดยพวกขบถจะยกทัพมายึดนครน่าน พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ ได้ทรงยกกำลังทหารไปขัดตาทัพต่อสู้กับขบถเงี้ยว และได้ร่วมกับกองทัพหลวงตามตีจนได้รับชัยชนะ

ด้านการศึกษาแก้ไข

  • ทรงสละทุนทรัพย์ส่วนพระองค์จัดตั้งโรงเรียนสอนหนังสือภาษาไทยเป็นแห่งแรกในนครน่าน ให้ชื่อว่าโรงเรียนสุริยานุเคราะห์ ปฐมของโรงเรียนศรีสวัสดิ์วิทยาคารในปัจจุบัน

ด้านศาสนาแก้ไข

  • ทรงสละทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ บูรณปฏิสังขรณ์วัดและบูชนียวัตถุเป็นอันมาก และเป็นองค์ประธานในการจัดสร้างคัมภีร์ใบลาน จารึกพระธรรมคำสั่งสอนไว้เป็นจำนวนมาก โปรดให้สร้างหอพระไตรปิฏกหลังใหญ่ที่วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร บูรณะวัดพระบรมธาตุแช่แห้ง เป็นต้น

ราชโอรส ราชธิดาแก้ไข

พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ มีราชโอรสและราชธิดา รวม 41 พระองค์ อยู่ในสกุล ณ น่าน ได้แก่

  • ในแม่เจ้ายอดหล้า ชายาเอก มีราชโอรสธิดารวม 13 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้าคำบุ
  • เจ้าคำเครื่อง
  • เจ้ายศ
  • เจ้านางอัมรา
  • เจ้าน้อยรัตน ได้เป็นเจ้าราชวงษ์
  • เจ้าน้อยบริยศ
  • เจ้านางบัวเขียว ภายหลังได้สมรสกับเจ้าบุรีรัตน (บรม)
  • อำมาตย์ตรีเจ้าบุรีรัตน (สุทธิสาร)
  • เจ้าราชภาติกวงษ์ (จันทวงษ์)
  • เจ้าหนานบุญรังษี
  • เจ้าราชภาคินัย (น้อยมหาวงษ์)
  • เจ้าราชดนัย (น้อยยอดฟ้า) สมรสกับเจ้าหญิงสุพรรณวดี ราชธิดาเจ้าพิริยเทพวงษ์
  • เจ้านางสมุท
  • ในแม่เจ้าคำปลิว มีราชโอรสธิดา 4 พระองค์ ถึงแก่กรรมทั้งหมด ไม่ปรากฏนาม
  • ในแม่เจ้าจอมแฟง มีโอรสธิดารวม 3 พระองค์ได้แก่
  • แม่เจ้าบัวแว่น ภายหลังได้สมรสกับเจ้าราชบุตร (น้อยอนุรุท)
  • เจ้าแหว
  • เจ้าน้อยครุธ
  • ในแม่เจ้าคำเกี้ยว มีราชธิดา 2 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้านางเกี๋ยงคำ
  • เจ้านางคำอ่าง
  • ในแม่เจ้ายอดหล้า(คนละท่านกับชายาเอก) มีราชโอรสธิดารวม 7 พระองค์ ได้แก่
  • เจ้านางเทพมาลา
  • เจ้านางเทพเกสร
  • เจ้าน้อยอินแสงสี
  • เจ้านางจันทวดี
  • เจ้านางศรีสุภา
  • เจ้านางดวงมาลา
  • เจ้านางประภาวดี
  • ในหม่อมศรีคำ มีราชโอรสธิดารวม 5 พระองค์ ชาย 3 พระองค์ หญิง 2 พระองค์ ชายถึงแก่กรรมแต่เยาว์วัย ธิดาหญิงได้แก่
  • ในหม่อมบัว มีราชโอรสธิดา 7 พระองค์ ถึงแก่กรรมแต่เยาว์วัย 4 ปรากฏนามได้แก่
  • เจ้านางต่อมแก้ว
  • เจ้าก่ำ
  • เจ้านางเกียรทอง

เครื่องราชอิสริยาภรณ์แก้ไข

สถานที่อันเนื่องมาจากพระนามแก้ไข

ราชตระกูลแก้ไข

อ้างอิงแก้ไข

  1. "ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๑๔ (ลำดับที่ ๑๑๕๖ ถึงลำดับที่ ๑๑๘๒)" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 31 (0 ง): 72. 5 เมษายน 2557. สืบค้นเมื่อ 30 พฤษภาคม 2561.
  2. http://www.chiangmainews.co.th/viewnews.php?id=20970&lyo=1
  3. "ส่งสัญญาบัตรทหารบกไปพระราชทาน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 22 (12 ง): 246. 18 มิถุนายน ร.ศ. 124. สืบค้นเมื่อ 12 กันยายน พ.ศ. 2561.
  4. 4.0 4.1 "ข่าวพิลาไลย" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 35 (ง): 72. 14 เมษายน 2561. สืบค้นเมื่อ 30 พฤษภาคม 2561.
  5. "การตั้งพระเจ้านครเมืองน่าน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 20 (35): 609. 29 พฤศจิกายน 2446.
  6. "พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งพระเจ้านครเมืองน่าน" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 20 (35): 610. 29 พฤศจิกายน 2446.
  7. http://www.tv5.co.th/service/mod/heritage/nation/oldcity/nan5.htm
  8. http://www.lannacorner.net/weblanna/article/article.php?type=A&ID=482
  9. พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายหน้าราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๒๐ ตอนที่ ๓๕ วันที่ ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๖ หน้า ๖๑๖
  10. พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์

ดูเพิ่มแก้ไข

ก่อนหน้า พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช ถัดไป
เจ้าอนันตวรฤทธิเดช   เจ้าผู้ครองนครน่าน
((เจ้านครเมืองน่าน)
21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2436 - 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446
(พระเจ้านครเมืองน่าน)
18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 - 5 เมษายน พ.ศ. 2461)
  เจ้ามหาพรหมสุรธาดา