เปิดเมนูหลัก

อำเภอปะคำ

อำเภอในจังหวัดบุรีรัมย์ ประเทศไทย

ปะคำ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดบุรีรัมย์

อำเภอปะคำ
แผนที่จังหวัดบุรีรัมย์ เน้นอำเภอปะคำ
คำขวัญ: เมืองปะ พระทองคำ ถ้ำจารึกพันปี ควาญดี ศรีปะคำ อารยธรรมรุ่งเรือง
พิกัดภูมิศาสตร์: 14°26′18″N 102°43′30″E / 14.43833°N 102.72500°E / 14.43833; 102.72500
อักษรไทยอำเภอปะคำ
อักษรโรมันAmphoe Pakham
จังหวัดบุรีรัมย์
พื้นที่
 • ทั้งหมด296.029 ตร.กม. (114.297 ตร.ไมล์)
ประชากร (2561)
 • ทั้งหมด45,697
 • ความหนาแน่น154.36 คน/ตร.กม. (399.8 คน/ตร.ไมล์)
รหัสไปรษณีย์31220
รหัสภูมิศาสตร์3112
ที่อยู่
ที่ว่าการ
ที่ว่าการอำเภอปะคำ หมู่ที่ 9 ตำบลปะคำ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ 31220
สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

ประวัติแก้ไข

บ้านปะคำ ไม่มีหลักฐานใดที่สามารถยืนยันได้แน่ชัดว่าตั้งขึ้น รู้แต่เพียงว่า “ บ้านปะคำ ” ได้รับการยกฐานะเป็นตำบลปะคำ ขึ้นกับอำเภอนางรอง โดยเดิม บ้านปะคำ ยังมีหมู่บ้านและชุมชนเก่าแก่ดั้งเดิมเพียงไม่กี่แห่งซึ่งสมัยนั้นมักเรียกกันติดปากว่า “ซุม” (ปัจจุบันเรียกว่า คุ้ม) เช่น ซุมมะเดื่อ , ซุมหัวนอน , ซุมปะตี๋น (ภาษาปะคำ) , ซุมป่ายาง , ซุมหนองบอน ซุมหนองกราด , ซุมโนนประดู่ , ซุมโคกกะโด๋น (ภาษาปะคำ) , ซุมหนองปะทราย (บ้านกองพระทรายในปัจจุบัน) และนอกจากนี้ยังมีหมู่บ้านเล็กๆที่อยู่รอบนอกอีกจำนวนหนึ่ง ซึ่งสมัยนั้นถือว่าอยู่ห่างไกลกันมากประกอบไปด้วย หมู่บ้านหินโคนดง หมู่บ้านโคกเขาหญ้าคา (บ้านโคกเขาในปัจจุบัน) หมู่บ้านโคกมะม่วง หมู่บ้านหนองน้ำขุ่น หมู่บ้านหนองไม้เสียบ หมู่บ้านส้มป่อย หมู่บ้านโนนดินแดง (อำเภอโนนดินแดง) เป็นต้น การสัญจรไปมาหาสู่กันค่อนข้างลำบาก ต้องใช้ระยะเวลาพอสมควร พาหนะสำคัญที่ใช้ได้แก่ ม้า , เกวียน และช้าง

ต่อมา “ บ้านปะคำ ” เริ่มมีประชากรหนาแน่นขึ้น จึงได้มีการขยับขยายเพื่อจับจองมองหาที่ทำกินแห่งใหม่สู่บริเวณรอบนอก โดยยึดเอาพื้นที่ที่มีแหล่งน้ำเป็นหลักสำคัญในการอยู่อาศัย เช่น บ้านถนนหัก , บ้านหนองต้อ , บ้านโคกงิ้ว , บ้านโคกตามะโน

  • พ.ศ. 2496 ทางรัฐบาลได้จัดให้มีการจัดสรรที่ทำกินให้แก่ราษฎรโดยทั่วไป โดยการออกเอกสารสิทธิที่ดิน (ส.ค.1) เพื่อให้ประชาชนทั่วไปได้มีที่ทำกินเป็นหลักแหล่งและถูกกฎหมาย

ต่อมา ไม่นานได้เกิดความแห่งแล้งขึ้นในหลายจังหวัดหลายพื้นที่ทางภาคอีสาน เป็นเหตุให้มีผู้คนจากหลายที่หลายแห่งและหลายจังหวัดต่างพากันอพยพเข้ามาจับจองที่ทำกินและที่อยู่อาศัยกันอย่างต่อเนื่อง สาเหตุหนึ่งเนื่องมาจากความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ “บ้านปะคำ”โดยเฉพาะอย่างยิ่ง บ้านปลื้ม (ตำบลโคกมะม่วง ในปัจจุบัน) ที่มีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยแหล่งน้ำธรรมชาติ พืชพันธุ์ธัญญาหาร และทรัพยากรธรรมชาติมากมายหลากหลายชนิด จึงทำให้มีการอพยพเข้ามาอยู่อาศัยของผู้คนจากต่างถิ่นมีมาอย่างต่อเนื่องจนทำให้มีหมู่บ้านใหม่ๆ เกิดขึ้นมากมายหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านไทยเจริญ บ้านถนนหัก บ้านโคกลอย บ้านโคกปราสาทบ้านโคกว่าน (ปัจจุบันชื่อบ้านสุขสำราญ) บ้านดอนนางดำ (ปัจจุบันชื่อบ้านดอนนางงาม) บ้านทุ่งไผ่ บ้านโคกประเดียบ บ้านปลื้ม บ้านเทพ บ้านโคกไม้แดง บ้านน้อย และอีกหลายต่อหลายหมู่บ้าน จวบจนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2555) รวมแล้วทั้งสิ้น 77 หมู่บ้าน

  • พ.ศ. 2504 ทางการได้แยก ตำบลละหานทราย และตำบลปะคำ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอ

นางรอง มาเป็น กิ่งอำเภอละหานทราย จังหวัดบุรีรัมย์

  • พ.ศ. 2506 กิ่งอำเภอละหานทรายได้รับการยกฐานะอีกครั้งเป็น “อำเภอละหานทราย” ปะคำ จึงเป็นอีกตำบลหนึ่งของอำเภอละหานทราย
  • พ.ศ. 2521 ตำบลปะคำ ได้รับการยกฐานะเป็น กิ่งอำเภอปะคำ โดยมีปลัดอำเภอผู้เป็นหัวหน้า กิ่งอำเภอปะคำคนแรก คือ “ ปลัดเฉลียว โพธิดารา ” โดยประกอบไปด้วย 3 ตำบล ได้แก่ ตำบล

ปะคำ , ตำบลไทยเจริญ และตำบลหนองบัว ส่วนหมู่บ้านส้มป่อยและหมู่บ้าน โนนดินแดง (อำเภอโนนดินแดง) ยังคงขึ้นอยู่กับอำเภอละหานทราย จังหวัดบุรีรัมย์

  • พ.ศ. 2526 กิ่งอำเภอปะคำ ได้รับการยกฐานะอีกครั้งเป็น อำเภอปะคำ โดยแบ่งการปกครองเพิ่มจาก 3 ตำบล เป็น 5 ตำบล โดยเพิ่ม ตำบลหูทำนบ และตำบลโคกมะม่วง ในเวลาต่อมา จวบจนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2555) แยกหมู่บ้านต่างๆ ใหญ่บ้าง เล็กบ้าง รวมแล้วทั้งสิ้น 77 หมู่บ้าน จากเดิมย้อนไปประมาณ 50 – 60 ปีก่อน “ ปะคำ ” มีเพียง 5 – 6 หมู่บ้านเท่านั้น โดยได้ขยายตัวอย่างรวดเร็วด้วยปัจจัยหลายประการดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้น

ประวัติการตั้งถิ่นฐานแก้ไข

การตั้งถิ่นฐานบ้านปะคำ ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่ามีการก่อตั้งขึ้นในยุคสมัยใดทุกสิ่งทุกอย่างจึงเป็นเพียงแค่การสันนิษฐานสืบต่อกันมาว่า น่าจะตั้งขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 15 -17 เพราะสังเกตเห็นได้จากการที่มีโบราณสถานและโบราณวัตถุต่างๆใหญ่บ้างเล็กบ้างรายล้อมอยู่โดยทั่วไป อย่างเช่น , พระพุทธรูปสัมฤทธิ์ , เทวรูปสัมฤทธิ์ , เครื่องปั้นดินเผาเครื่องประดับ , โครงกระดูก , อาวุธ เป็นต้น แต่ไม่ได้มีการเก็บรักษาให้ดีเท่าที่ควรเนื่องจากโดยส่วนใหญ่ เป็นการขุดค้นพบโดยนักค้าโบราณวัตถุมากกว่า จึงไม่ได้มีการศึกษาประวัติสิ่ง ของต่างๆเหล่านี้ดีเท่าที่ควร (ปัจจุบันยังพอมีให้เห็นอยู่บ้างที่ พิพิธภัณฑ์วัดโคกงิ้ว หมู่ที่ 3 ต.ปะคำ อ.ปะคำ จ.บุรีรัมย์) และโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่บริเวณรอยต่อชุมชนบ้านปะคำหมู่ที่ 1 และชุมชนบ้านปะคำหมู่ที่ 2 ตำบลปะคำ ลึกลงไปใต้ดินราว 1 – 5 เมตร จะพบว่ามีโครงกระดูกของคนในสมัยโบราณเรียงรายอยู่โดยทั่วไป นอกจากนี้ยังพบวัตถุสิ่งของต่างๆ เช่นหมวกโลหะ , อาวุธ , เครื่องใช้ต่างๆ ฯลฯ ดังนั้นจึงสันนิษฐานว่า บ้านปะคำ น่าจะเป็นหมู่บ้านและชุมชนโบราณที่มีความเก่ามากแห่งหนึ่ง

มีผู้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมเรื่องการตั้งหมู่บ้านปะคำที่พออ้างอิงได้ว่า เกิดจากหลวงแสง ที่ทำหน้าที่เป็นนายด่านปะคำ ช่วงก่อนเสียชีวิตได้ไปอยู่ที่เมืองประจิมปากน้ำ หลังจากเสียชีวิตลงบุตรของท่านมี นามว่า หลวงอุดมพนาเวช (ตระกูลอุดมพงษ์) ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งนายด่านปะคำต่อจากบิดา

อีกตระกูลหนึ่งคือ ขุนพิพิธ ซึ่งเป็นหลานของพระยานางรอง ได้มาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่บ้านปะคำมีบุตรชายหนึ่งคนชื่อ ถิน (ตระกูลศรีณรงค์) ซึ่งต่อมาได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง กำนันตำบลปะคำเป็นคนแรก โดยใช้นามว่า ขุนจงโยธา (ตระกูลจงโยธา)ทั้งสองตระกูลนี้มีความเกี่ยวข้องเป็นเครือญาติกัน โดยทั้งสองตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บริเวณ ด้านทิศตะวันออกของห้วยลำมาศ (บริเวณหมู่ที่ 1 ตำบลปะคำ ในปัจจุบัน)

อย่างไรก็ดี ทั้งหลายทั้งปวงที่กล่าวมาแล้วนี้ ล้วนเป็นเพียงแนวคิดและความเชื่อตามคำบอกเล่าที่มีสืบต่อกันมาจากรุ่นสู่รุ่นเท่านั้น หาได้มีพยานหลักฐานใดอ้างอิง หรือมีข้อเท็จ จริงใดๆที่สามารถ ยืนยันได้แน่ชัดว่า ข้อไหนคือเรื่องจริงและข้อไหนคือความเชื่อ ทุกอย่างจึงเป็นเพียง “ ตำนาน ” แนวคิด ความเชื่อ และคำบอกเล่า ที่มีสืบต่อกันมาจากรุ่นสู่รุ่นเท่านั้นหาได้มีข้อเท็จจริงใดที่สามารถ ยืนยันได้แต่ประการใดไม่

ที่ตั้งและอาณาเขตแก้ไข

ที่ตั้งแก้ไข

อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ ตั้งอยู่ หมู่ที่ 9 ตำบลปะคำ ห่างจากตัวจังหวัดบุรีรัมย์ ไปทางด้านทิศใต้ ประมาณ 75 กิโลเมตร ตามถนนทางหลวงหมายเลข 218 บุรีรัมย์ – นางรองทางหลวงหมายเลข 2073 นางรอง – ลำปลายมาศ , ทางหลวงหมายเลข 24 โชคชัย – เดชอุดม และทางหลวงหมายเลข 348 นางรอง – ปะคำ – อรัญ (นางรอง – อรัญ) มีเนื้อที่ประมาณ 336 ตารางกิโลเมตร (หรือราว 210,000 ไร่ เศษ)


อำเภอปะคำ มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอต่างๆ ดังนี้

  • ทิศเหนือ ติดกับ อำเภอโนนสุวรรณและอำเภอนางรอง บุรีรัมย์
  • ทิศใต้ ติดกับ อำเภอ โนนดินแดง บุรีรัมย์
  • ทิศตะวันออก ติดกับ อำเภอนางรอง อำเภอละหานทราย และอำเภอโนนดินแดง บุรีรัมย์
  • ทิศตะวันตก ติดกับ อำเภอ เสิงสาง นครราชสีมา

การแบ่งเขตการปกครองแก้ไข

การปกครองส่วนภูมิภาคแก้ไข

อำเภอปะคำแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 5 ตำบล 77 หมู่บ้าน ได้แก่

1. ปะคำ (Pakham) จำนวน 10 หมู่บ้าน
2. ไทยเจริญ (Thai Charoen) จำนวน 14 หมู่บ้าน
3. หนองบัว (Nong Bua) จำนวน 12 หมู่บ้าน
4. โคกมะม่วง (Khok Mamuang) จำนวน 22 หมู่บ้าน
5. หูทำนบ (Hu Thamnop) จำนวน 19 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่นแก้ไข

ท้องที่อำเภอปะคำประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลปะคำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปะคำทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลไทยเจริญ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไทยเจริญทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลโคกมะม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกมะม่วงทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหูทำนบ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหูทำนบทั้งตำบล

ข้อมูลทั่วไปแก้ไข

ประชากรของอำเภอปะคำคิดเป็น ร้อยละ 98 นับถือ “ ศาสนาพุทธ ” และอีกประมาณร้อยละ 2 นับถือ “ ศาสนาคริสต์ ” ภาษาที่ชาวอำเภอปะคำนิยมใช้โดยทั่วไป ได้แก่ ภาษาอีสาน , ภาษาไทยโคราช ส่วนอาชีพหลักที่สำคัญของอำเภอปะคำ ได้แก่ ทำนา ทำสวน ทำไร่ ค้าขาย รับราชการ รับจ้าง ตามลำดับ

พืชเศรษฐกิจที่สำคัญของอำเภอปะคำ ได้แก่ ข้าว , มันสำปะหลัง , พืชสวน นอกจากนี้ ยังมีสินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นชื่อติดระดับห้าดาว ได้แก่ น้ำพริกป้าเหลียม (ตำบลปะคำ) ซึ่งเป็นของฝากที่ขึ้นชื่อของอำเภอปะคำ รูปแกะสลักหินทรายบ้านสินพัฒนา (ตำบลไทยเจริญ)

การศึกษาแก้ไข

เขตการศึกษาแก้ไข

อำเภอปะคำ สังกัดเขตพื้นที่การศึกษาบุรีรัมย์ เขต 3 จังหวัดบุรีรัมย์

  • อำเภอปะคำ มีสถานศึกษาทั้งสิ้น 23 แห่ง ดังนี้
    • มหาวิทยาลัยราชภัฎเฉลิมพระเกียรติจังหวัดบุรีรัมย์ จำนวน 1 แห่ง
    • โรงเรียนมัธยมประจำอำเภอ จำนวน 2 แห่ง ได้แก่ ไทยเจริญวิทยา และโรงเรียนปะคำพิทยาคม
    • โรงเรียนประถมศึกษา จำนวน 20 แห่ง

ประเพณีสำคัญแก้ไข

อำเภอปะคำ มีประเพณีสำคัญๆต่างๆได้แก่ ประเพณีลอยกระทง ประเพณี แห่เทียนพรรษา ประเพณีบุญบั้งไฟ ประเพณีแข่งเรือ และประเพณีบุญหัวมันใหญ่

แต่ละตำบล ได้มีการจัดงานประเพณีสำคัญต่างๆ ในแต่ละตำบลตามความถนัด และความเหมาะสมในแต่ละพื้นที่ ดังนี้

  • ตำบลปะคำ ด้าน ประเพณีลอยกระทง งานศาลหลักเมืองปะคำ และแห่เทียนพรรษา
  • ตำบลหูทำนบ ด้าน ประเพณีแข่งเรือ และประเพณีบุญบั้งไฟ
  • ตำบลไทยเจริญ ด้าน ประเพณีบุญบั้งไฟ
  • ตำบลหนองบัว ด้าน ประเพณีแห่เทียนพรรษา
  • ตำบลโคกมะม่วง ด้าน ประเพณีบุญหัวมันใหญ่

แหล่งท่องเที่ยวแก้ไข

 
ปราสาทวัดโคกงิ้ว

โบราณสถานแก้ไข

  • โบราณสถานถ้ำเป็ดทอง (ตำบลโคกมะม่วง)
  • โบราณสถานปราสาทวัดโคกงิ้ว (ตำบลปะคำ)
  • โบราณสถานถ้ำหัวละเลิง (ตำบลหูทำนบ)
  • โบราณสถานปราสาทตาเสา (ตำบลปะคำ)
  • โบราณสถานปราสาทตาดำ (ตำบลไทยเจริญ)
  • โบราณสถานบ้านโคกปราสาท (ตำบลไทยเจริญ)
  • โบราณสถานวัดโพธิ์ย้อย (ตำบลปะคำ)

โบราณวัตถุแก้ไข

  • พิพิธภัณฑ์วัดโคกงิ้ว พระพุทธรูปเก่าแก่วัดโพธิ์ย้อย (ตำบลปะคำ)

แหล่งน้ำแก้ไข

  • แหล่งน้ำสายสำคัญของอำเภอปะคำ ได้แก่ ห้วยลำมาศ ซึ่งไหลผ่านอำเภอปะคำตลอดทั้ง

ปีและใช้หล่อเลี้ยงประชากรในอีก 2 อำเภอ ของจังหวัดบุรีรัมย์ ได้แก่อำเภอนางรอง และอำเภอลำ ปลายมาศ ฯลฯ และ

  • หน่วยส่งบำรุงและรักษาน้ำลำปลายมาศ (ฝายปะคำ)

อ้างอิงแก้ไข