เปิดเมนูหลัก

ลัทธิอาณานิคม (อังกฤษ: colonialism) เป็นการสถาปนา แสวงหาประโยชน์จากพื้นที่อื่น ธำรงรักษา ได้มาซึ่งและขยายอาณานิคมในดินแดนหนึ่งจากประชากรอีกดินแดนหนึ่ง ลัทธิอาณานิคมเป็นชุดความสัมพันธ์ไม่เท่ากันระหว่างเจ้าอาณานิคมและอาณานิคม และมักระหว่างผู้อยู่ในนิคมและประชากรพื้นเมือง

สมัยอาณานิคมยุโรปอยู่ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เมื่อชาติยุโรปหลายชาติสถาปนาอาณานิคมในทวีปเอเชีย แอฟริกาและอเมริกา ทีแรก ประเทศต่าง ๆ ดำเนินนโยบายลัทธิพาณิชยนิยมซึ่งออกแบบมาเพื่อเสริมเศรษฐกิจของประเทศแม่โดยแลกกับเศรษฐกิจของคู่แข่ง ฉะนั้น ปกติอาณานิคมจึงได้รับอนุญาตให้ค้าขายเฉพาะกับประเทศแม่เท่านั้น ทว่า เมื่อถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 จักรวรรดิบริติชยกเลิกลัทธิพาณิชยนิยมและการจำกัดการค้า และเริ่มใช้หลักการค้าเสรี โดยมีการจำกัดหรือภาษีศุลกากรน้อย

เนื้อหา

ประวัติแก้ไข

ดูบทความหลักที่: ประวัติลัทธิอาณานิคม
 
แผนที่อาณานิคมในปี 1800
 
แผนที่อาณานิคมในปี 1914
 
แผนที่อาณานิคมในปี 1936
 
แผนที่อาณานิคมในปี 1945

กิจกรรมซึ่งเรียกได้ว่าลัทธิอาณานิคมนั้นมีประวัติศาสตร์ยาวนาน เริ่มจากจักวรรดิแอฟริกาก่อนสมัยอาณานิคมซึ่งนำให้ชาวอียิปต์ ฟินีเซีย กรีกและโรมันล้วนสร้างอาณานิคมในสมัยโบราณ

ลัทธิอาณานิคมสมัยใหม่เริ่มด้วยยุคแห่งการสำรวจ โปรตุเกสและสเปนค้นพบดินแดนใหม่ทั่วทั้งมหาสมุทรและสร้างสถานีการค้าหรือพิชิตดินแดนกว้างใหญ่ไพศาล บางคนถือว่าการสร้างอาณานิคมทั่วทั้งมหาสมุทรนี้เองที่แยกแยะลัทธิอาณานิคมจากลัทธิการขยายอาณาเขต (expansionism) แบบอื่น มีการแบ่งดินแดนใหม่เหล่านี้ระหว่างจักรวรรดิโปรตุเกสและสเปนครั้งแรกโดยสารตราพระสันตะปาปาอินเทอร์เซเทอรา และต่อมาโดยสนธิสัญญาทอร์เดสซิลลาสและสนธิสัญญาซาราโกซา (ค.ศ. 1529)

สมัยนี้ยังสัมพันธ์กับการปฏิวัติพาณิชย์ สมัยกลางตอนปลายมีการปฏิรูปการบัญชีและการธนาคารในอิตาลีและเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก ยุโรปตะวันตกรับและนำมาปรับใช้กับความเสี่ยงและรางวัลสูงที่เกี่ยวข้องกับการลงทุนอาณานิคม

ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 มีการสร้างจักรวรรดิอาณานิคมฝรั่งเศสและจักรวรรดิดัตช์ เช่นเดียวกับกรรมสิทธิ์โพ้นทะเลของอังกฤษ ซึ่งต่อมากลายเป็นจักรวรรดิบริติช นอกจากนี้ ยังมีการสถาปนาจักรวรรดิอาณานิคมเดนมาร์กและอาณานิคมโพ้นทะเลของสวีเดนบ้าง

การแพร่กระจายของจักรวรรดิอาณานิคมลดลงในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 และต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยสงครามปฏิวัติอเมริกาและสงครามประกาศอิสรภาพละตินอเมริกา อย่างไรก็ตาม มีการสถาปนาอาณานิคมใหม่จำนวนมากหลังช่วงนี้ รวมทั้งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิอาณานิคมเบลเยียม ในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 หลายชาติยุโรปเกี่ยวข้องในลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา

จักรวรรดิรัสเซีย จักรวรรดิออตโตมันและจักรวรรดิออสเตรียมีอยู่ในห้วงเวลาเดียวกันกับจักรวรรดิข้างต้น แต่มิได้แผ่ข้ามมหาสมุทร จักรวรรดิเหล่านี้ขยายผ่านช่องทางแต่เดิมโดยการพิชิตอาณาเขตเพื่อนบ้านแทน จักรวรรดิญี่ปุ่นจำลองตนเองตามจักรวรรดิอาณานิคมยุโรป สหรัฐได้ดินแดนโพ้นทะเล

หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ฝ่ายสัมพันธมิตรผู้คว้าชัยแบ่งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิออตโตมันส่วนใหญ่ระหว่างพวกตนในฐานะอาณัติสันนิบาตชาติ ดินแดนเหล่านี้ถูกแบ่งออกเป็นสามระดับตามความพร้อมได้รับเอกราช ทว่า การปลดปล่อยอาณานิคมนอกทวีปอเมริกาล่าไปจนหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ใน ค.ศ. 1972 สหประชาชาติตั้งคณะกรรมาธิการพิเศษการปลดปล่อยอาณานิคม หรือมักเรียกว่า คณะกรรมาธิการ 24 เพื่อส่งเสริมกระบวนการนี้

ยิ่งไปกว่านั้น มีขบวนการเอกราชและโครงการความเป็นปึกแผ่นการเมืองโลก เช่น ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด มีส่วนสำคัญในความพยายามปลดล่อยอาณานิคมในอดีตอาณานิคม

จักรวรรดิทวีปยุโรปในคริสต์ศตวรรษที่ 20แก้ไข

เป็นจักรวรรดิของประเทศต่างๆในทวีปยุโรป

อาณานิคมของสหราชอาณาจักรและรัฐในอารักขาแก้ไข

 
Colonial Governor of the Seychelles inspecting police guard of honour in 1972
 
The Battle of Isandlwana during the Anglo-Zulu War of 1879
 
Harbour Street, Kingston, Jamaica, c. 1820
 
The Delhi Durbar of 1877: the proclamation of Queen Victoria as Empress of India
 
The end result of the Boer Wars was the annexation of the Boer Republics to the British Empire in 1902
 
บรรดาร้านค่าต่างๆในมอลตาต่างพากันนำป้ายที่มีข้อความต่อต้านอังกฤษ เพื่อสนับสนุนการประกาศเอกราช ในปี 1960
 
Gibraltar National Day in British-controlled Gibraltar
 
1966 flag of the Anglo-French Condominium of the New Hebrides

อาณานิคมของฝรั่งเศสแก้ไข

 
Siege of Constantine (1836) during the French conquest of Algeria.
 
Contemporary illustration of Major Marchand's trek across Africa in 1898

อาณานิคมของรัสเซียและรัฐในอารักขาแก้ไข

 
สถานีการค้าของรัสเซียที่ท่าน้ำเซนต์พอลล์ ในดินแดนอเมริกาของรัสเซีย (ปัจจุบันคือเมืองโคดิแอก ในความปกครองของ รัฐอะแลสกา ประเทศสหรัฐอเมริกา) เมื่อปี 1814
 
การต่อต้านของชาวคอเคเซียนจากจักรวรรดิรัสเซียในคอเคซัส เมื่อปี ค.ศ.1840
 
Semirechye Cossack, Semirechye (present-day Kyrgyzstan and Kazakhstan), 1911

อาณานิคมของเยอรมนีแก้ไข

 
แคเมอรูนในอาณานิคมเยอรมนี เมื่อปี ค.ศ.1908 (วาดโดย R. Hellgrewe)

อาณานิคมของอิตาลีแก้ไข

อาณานิคมของเนเธอร์แลนด์แก้ไข

 
The submission of Diponegoro to General De Kock at the end of the Java War in 1830

อาณานิคมของโปรตุเกสแก้ไข

 
สตรีชาวโปรตุเกสในรัฐกัว ที่ปัจจุบันเป็นดินแดนส่วนหนึ่งของประเทศอินเดีย เมื่อคริสต์ศตวรรษที่16

อาณานิคมของสเปนแก้ไข

 
An 18th-century casta painting from New Spain shows a Spanish man and his indigenous wife.
 
Spanish General Arsenio Martínez Campos in Havana, Colonial Cuba, 1878

อาณานิคมของออสเตรีย-ฮังการีแก้ไข

 
Muslim Bosniak resistance during the battle of Sarajevo in 1878 against the Austro-Hungarian occupation

อาณานิคมของเดนมาร์กแก้ไข

 
Reykjavík in 1835

อาณานิคมของเบลเยียมแก้ไข

 
'La revue' of the Force Publique, Boma, capital city of the Congo Free State, 1899

อาณานิคมของสวีเดนแก้ไข

อาณานิคมของโปแลนด์-ลิทัวเนียแก้ไข

อาณานิคมและดินแดนที่ยึดครองของโรมาเนียแก้ไข

ดินแดนโพ้นทะเลของนอร์เวย์แก้ไข

จักรวรรดินอกทวีบยุโรปแก้ไข

เป็นจักรวรรดิของประเทศต่างๆนอกทวีปยุโรป

รัฐในอารักขาของออสเตรเลียแก้ไข

 
Members of the militia in Tasmania, c. 1913

เขตสังกัดของนิวซีแลนด์แก้ไข

 
Governor Lord Ranfurly reading the annexation proclamation to Queen Makea on 7 October 1900.

อาณานิคมของสหรัฐและรัฐในอารักขาแก้ไข

 
Governor General William Howard Taft addressing the audience at the Philippine Assembly in the Manila Grand Opera House

อาณานิคมของญี่ปุ่นแก้ไข

 
Three Koreans shot for pulling up rails as a protest against seizure of land without payment by the Japanese

อาณานิคมของจีนแก้ไข

 
Camp of the Qing Military in Khalkha in 1688.

อาณานิคมของโอมานแก้ไข

อาณานิคมของเม็กซิโกแก้ไข

 
Mexican survivors from Clipperton Island, 1917

อาณานิคมของเอกวาดอร์แก้ไข

อาณานิคมของโคลอมเบียแก้ไข

อาณานิคมของอาร์เจนตินาแก้ไข

 
Argentine C-130 and control tower, Marambio Airport

อาณานิคมของชิลีแก้ไข

อาณานิคมของปารากวัยแก้ไข

อาณานิคมของโบลิเวียแก้ไข

อาณานิคมของบราซิลแก้ไข

 
Brazilian troop in Montevideo in 1825.

อาณานิคมของเอธิโอเปียแก้ไข

อาณานิคมของโมร็อกโกแก้ไข

ดูเพิ่มแก้ไข

อ้างอิงแก้ไข