ผลต่างระหว่างรุ่นของ "สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา"

ไม่มีคำอธิบายอย่างย่อ
ป้ายระบุ: ทำกลับ
 
| title =
| image = PrincessPiyamawadiSriPatcharinMataPiam.jpg
| caption =
| succession =
| reign-type=
| reign =
| coronation =
| predecessor =
| birth_date = {{วันเกิด|2381|3|5}}
| birth_place =
}}
 
'''สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา''' พระนามเดิมคือ '''เจ้าจอมมารดาเปี่ยม''' (สกุลเดิม: สุจริตกุล; 5 มีนาคม พ.ศ. 2381 – 13 เมษายน พ.ศ. 2447) เป็นพระสนมเอก<ref name="ราชสกุลวงศ์">{{cite book | author = กรมศิลปากร. สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ | title = ราชสกุลวงศ์ | url = http://bcnnon.ac.th/webnon/Load/2013/01/king22.pdf | publisher = สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร | location = กรุงเทพฯ | year = 2554 | page = 60}}</ref>ใน[[พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]] เป็นพระราชชนนีของพระอัครมเหสีในรัชกาลที่ 5 ถึงสามพระองค์คือ [[สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี]] [[สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า]] และ[[สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง]] เป็นพระอัยยิกาฝ่ายพระชนนีใน[[พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว]]และ[[พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว]] และเป็นพระปัยยิกาใน[[พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร]]และ[[พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร]]<ref>{{cite book | author =| title = อภิธัมมัตถสังคหะและอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา (บาลี-ไทย) ภาค 1 | url = http://bhumibalo.org/wp-content/uploads/2018/06/ABHIDHAMMATTHASANGAHA-and-PALI-THAI-PART-I-1-3.pdf | publisher = มูลนิธิภูมิพโลภิกขุ | location = กรุงเทพฯ | year = 2546 | page = 39-40}}</ref>
 
เจ้าจอมมารดาเปี่ยม ได้รับการสถาปนาเป็น เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยม เจ้าคุณพระอัยยิกาเปี่ยม และหลังจากพิราลัยได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น[[เจ้า]] ทรงพระนามว่า ''สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา''<ref>{{cite book | author = คุณหญิงกุลทรัพย์ เกษแม่นกิจ และสายไหม จบกลศึก (บรรณาธิการ) | title = ราชาศัพท์ | url = http://www.identity.opm.go.th/identity/doc/nis05223.PDF | publisher = สำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี | location = กรุงเทพฯ | year = 2555 | page = 20}}</ref> โดยสร้อยพระนาม "ศรีพัชรินทรมาตา" มีความหมายว่า เป็นพระมารดาของ[[สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง]]
 
=== สิ้นพระชนม์ ===
เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยมถึงแก่พิราลัยเมื่อวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2447 พระอัฐิถูกบรรจุไว้ ณ ศาลาพระอัยกาใน[[วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร]]<ref>วรชาติ มีชูบท. "เมื่อรัชกาลที่ 6 ทรงถูกเกณฑ์ให้เลือกคู่". ''ศิลปวัฒนธรรม''. 37 : 1 พฤศจิกายน 2558, หน้า 79</ref> ต่อมาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาพระอัฐิขึ้นเป็นเจ้านายในราชวงศ์จักรี ถวายพระนามาภิไธยว่า '''สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา''' เนื่องด้วยในรัชกาลนั้นมีพระฐานะเป็นสมเด็จพระอัยยิกาเจ้า (ยาย) เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2466<ref>[[ราชกิจจานุเบกษา]], [http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2466/A/1.PDF พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนา เรื่อง สถาปนาพระนามพระอัฐิ พระอัยยิกา],เล่ม ๔๐, ตอน ๐ ก, ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๖, หน้า ๑</ref>
 
โดยพระนาม "ปิยมาวดี" นั้น [[พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว]]ทรงแปลจากพระนามเดิมว่า "เปี่ยม" ซึ่งเป็นคำไทย แปลงรูปสระเอียเป็นเอ กลายเป็น[[ภาษาบาลี|คำบาลี]]ว่า "เปม" แปลว่า "ความรัก" แล้วแปลงเป็นอิยะ เป็น "ปิยมา" มีวนฺตุเป็น[[ปัจจัย]] รวมเป็นคำว่า "ปิยมาวดี" ({{lang-pi|ปิยมาวตี}}) ส่วนสร้อยพระนาม "ศรีพัชรินทรมาตา" มาจากพระนามของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง กับคำว่ามาตา แปลว่าแม่ รวมกันมีความหมายว่า "พระราชชนนีของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง"<ref>{{cite book | author =| title = อภิธัมมัตถสังคหะและอภิธัมมัตถวิภาวินีฎีกา (บาลี-ไทย) ภาค 1 | url = http://bhumibalo.org/wp-content/uploads/2018/06/ABHIDHAMMATTHASANGAHA-and-PALI-THAI-PART-I-1-3.pdf | publisher = มูลนิธิภูมิพโลภิกขุ | location = กรุงเทพฯ | year = 2546 | page = 44}}</ref>