ผลต่างระหว่างรุ่นของ "เจตจำนงเสรี"

เรียบเรียงเนื้อหาใหม่
(แก้เนื้อหาใหม่ให้มีความถูกต้อง แปลจากบทความเดียวกันในภาษาอังกฤษ)
(เรียบเรียงเนื้อหาใหม่)
[[ไฟล์:DeterminismXFreeWill.svg|thumbnail|300px|แผนภาพอย่างง่ายแสดงมุมมองจุดยืนทางปรัชญาต่อปัญหาเรื่องเจตจำนงเสรีและ[[นิยัตินิยม]]]]
 
'''เจตจำนงเสรี''' ({{lang-en|free will}}) หมายถึงความสามารถในการเลือกทำกระทำสิ่งหนึ่งจากการกระทำต่างๆ ที่เป็นไปได้ โดยที่ไม่มีปัจจัยมาขัดขวางถูกบังคับ
 
ปัญหาเรื่องเจตจำนงเสรี เป็นหนึ่งในข้อถกเถียงหลักใน[[อภิปรัชญา]] โดยเราอาจแบ่งจุดยืนต่อปัญหาดังกล่าวเป็น 2 ฝ่าย คือ 1. ฝ่ายที่เชื่อว่าการกระทำของเราล้วนถูกกำหนดโดยเหตุปัจจัย ซึ่งก็คือแนวคิดแบบ[[นิยัตินิยม]] (determinism) 2. ฝ่ายที่เชื่อเราสามารถเลือกกระทำโดยเป็นอิสระจากเหตุปัจจัย ซึ่งก็คือแนวคิดแบบเสรีนิยมเชิงอภิปรัชญา (metaphysical libertarianism)
ความเข้าใจเรื่องเจตจำนงเสรีมีความจำเป็นสำหรับแนวคิดต่างๆ เช่น ความรับผิดชอบทางศีลธรรม การให้ความชื่นชม ความรู้สึกผิด ความบาป ซึ่งเป็นการตัดสินคุณค่าเชิงศีลธรรมสำหรับการกระทำที่ถูกเลือกอย่างเสรี โดยทั่วไปแล้ว การกระทำที่มาจากเจตจำนงเสรีเท่านั้นที่จะถูกมองว่าสมควรได้รับการชื่นชม หรือสมควรถูกตำหนิ มีประเด็นถกเถียงหลายประการที่เกี่ยวเนื่องกับสิ่งที่คุกคามความเป็นไปได้ของการมีเจตจำนง ซึ่งประเด็นถกเถียงเหล่านี้จะมีความแตกต่างตามความเข้าใจเกี่ยวกับเจตจำนงเสรี
 
แนวคิดแบบนิยัตินิยมมักจะใช้การอ้างเหตุผลจากความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ (causation) เพื่อปฏิเสธการมีอยู่ของเจตจำนงเสรี โดยจากกรอบคิดแบบวิทยาศาสตร์แล้ว เหตุการณ์ต่างๆ ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตต่างถูกกำหนดจากเหตุปัจจัยในอดีตและกฎธรรมชาติ<ref>Kevin Timpe. Free Will. https://iep.utm.edu/freewill "Causal determinism (hereafter, simply “determinism”) is the thesis that the course of the future is entirely determined by the conjunction of the past and the laws of nature."</ref> ในขณะที่แนวคิดแบบเสรีนิยมเชิงอภิปรัชญาพยายามที่จะปฏิเสธแนวคิดนิยัตินิยมเชิงสาเหตุ โดยอาจอ้างเหตุผลว่ามนุษย์มีสภาวะจิต (mental state) ที่เป็นอิสระจากความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ เราอาจคิดใคร่ครวญผ่านเหตุผลจากนั้นจึงตัดสินใจว่าจะทำอะไร การมีสภาวะจิตดังกล่าวจึงเป็นการกำหนดตัดสินตัวเราเอง ซึ่งก่อให้เกิดการกระทำที่เกิดขึ้นจากเจตจำนงเสรีได้<ref>Timothy O'Connor. Free Will. 2018. https://plato.stanford.edu/entries/freewill/ "While event-causal libertarianism admits of different species, at the heart of this view is the idea that self-determining an action requires, at minimum, that the agent cause the action and that an agent’s causing his action is ''wholly reducible'' to mental states and other events involving the agent nondeviantly causing his action."</ref>
แนวคิดเจตจำนงเสรีอาจเข้าใจได้ว่าเป็นความสามารถที่จะเลือกโดยที่ผลลัพธ์ของการเลือกนั้นยังไม่ได้ถูกกำหนดโดยเหตุการณ์ในอดีต แต่แนวคิดแบบ[[นิยัตินิยม]]ชี้ให้เห็นว่ามีเพียงชุดเหตุการณ์แบบเดียวเท่านั้นที่สามารถเกิดขึ้นได้ สำหรับจุดยืนที่มองว่าแนวคิดนิยัตินิยมขัดแย้งกับเจตจำนงเสรี (incompatibilism) จะประกอบด้วย 1. จุดยืนแบบเสรีนิยมเชิงอภิปรัชญา (metaphysical libertarianism) ซึ่งเชื่อว่าแนวคิดแบบนิยัตินิยมเป็นเท็จ และเจตจำนงเสรีเป็นไปได้ 2. จุดยืนนิยัตินิยมแบบแข็ง (hard determinism) ซึ่งเชื่อว่านิยัตินิยมเป็นจริง และเจตจำนงเสรีเป็นไปไม่ได้
 
ในอีกด้านหนึ่งนอกจากข้อถกเถียงดังกล่าว ยังมีจุดยืนที่เชื่อสนับสนุนเจตจำนงเสรียังอาจสร้างข้อถกเถียงเพิ่มเติม โดยเสนอว่า แม้แนวคิดนิยัตินิยมเชิงสาเหตุจะเป็นจริง แต่แนวคิดดังกล่าวก็ไม่ได้ขัดแย้งกับการมีอยู่ของเจตจำนงเสรี การอ้างเหตุผลในรูปแบบดังกล่าวเป็นจุดยืนแบบเข้ากันได้ (compatibilism) โดยนักปรัชญาบางคนอ้างจุดยืนดังกล่าวอาจให้เหตุผลว่า แนวคิดแบบนิยัตินิยมเป็น[[เงื่อนไขจำเป็น]]สำหรับการมีอยู่ของเจตจำนงเสรีด้วยซ้ำ เช่น ในกรณีที่เราจะเลือกทำอะไรบางอย่าง การที่เราเลือกกระทำแบบสิ่งหนึ่งมากกว่าอีกแบบสิ่งหนึ่ง เราก็ต้องอาศัยความจริงที่ว่า การเลือกที่แตกต่างกันเป็นตัวถูกกำหนดไว้แล้วว่าจะนำไปสู่ผลลัพธ์ที่แตกต่างกัน (เช่น เรากินยาลดไข้ เพราะยาลดไข้เป็นเหตุที่ทำให้ไข้ของเราลดลง) ในแง่นี้ปัญหาความขัดแย้งระหว่าง แนวคิดนิยัตินิยมและเจตจำนงเสรีจึงเป็นความขัดแย้งแนวคิดที่เข้ากันได้ และไม่ได้ขัดแย้งกันจริง นักปรัชญาหลายคนพยายามผู้ที่จะให้ทฤษฎีสนับสนุนจุดยืนดังกล่าวในแบบอาจมีทฤษฎีอธิบายที่แตกต่างกัน เช่น บางคนให้นิยามว่าเจตจำนงเสรีคือการมีอิสระที่จะทำสิ่งต่างๆ โดยเราจะมีอิสระก็ต่อเมื่อการเลือกตัดสินใจในอดีตของเราเป็นการตัดสินใจที่สามารถที่จะเลือกเปลี่ยนแปลงไปเป็นอย่างอื่นได้โดยไม่มีปัจจัยทางกายภาพมาขัดขวาง บางคนเสนอว่าเจตจำนงเสรีเป็นความสามารถในระดับจิตวิทยาสมรรถภาพทางจิตใจ (psychological capacity) เช่น เป็นความสามารถในการชี้นำพฤติกรรมของตนเองด้วยการอาศัยเหตุผล
 
ประเด็นถกเถียงเรื่องเจตจำนงเสรีถือเป็นประเด็นที่เชื่อมโยงไปสู่คำถามอื่นๆ ในทางจริยศาสตร์และในปรัชญาสังคม เช่น หากมีใครทำสิ่งที่ผิดศีลธรรม เราจำเป็นจะต้องระบุให้ได้ก่อนว่าการกระทำดังกล่าวเกิดขึ้นจากเจตจำนงเสรีหรือไม่ ซึ่งหากการกระทำดังกล่าวไม่ได้เกิดขึ้นจากเจตจำนงเสรี การกระทำดังกล่าวก็ย่อมมีความผิดน้อยลง หรือหากมีบุคคลมีอาการทางจิตที่ขัดขวางการมีเจตจำนงเสรี (เช่น โรคจิตเภท) บุคคลดังกล่าวก็ไม่สามารถที่จะมีความรับผิดชอบทางศีลธรรมได้
<br />
 
==อ่านเพิ่ม==
{{refbegin}}
* Bischof, Michael H. (2004). ''Kann ein Konzept der Willensfreiheit auf das Prinzip der alternativen Möglichkeiten verzichten? Harry G. Frankfurts Kritik am Prinzip der alternativen Möglichkeiten (PAP).'' In: Zeitschrift für philosophische Forschung (ZphF), Heft 4.
* [[Daniel Dennett|Dennett, Daniel C.]] (2003). ''[[Freedom Evolves]]''. New York: Viking Press ISBN 0-670-03186-0
* Gazzaniga, M. & Steven, M.S. (2004) Free Will in the 21st Century: A Discussion of Neuroscience and Law, in Garland, B. (ed.) {{cite journal | last1 = Goodenough | first1 = O.R. | year = 2004 | title = Responsibility and punishment | url = | journal = Philosophical Transactions of the Royal Society: Biological Sciences | volume = 359 | issue = 1451| pages = 1805–1809 | doi = 10.1098/rstb.2004.1548 }}
* [[Joshua M. Epstein|Epstein J.M.]] (1999). ''Agent Based Models and Generative Social Science.'' Complexity, IV (5).
* Gazzaniga, M. & Steven, M.S. (2004) Free Will in the 21st Century: A Discussion of Neuroscience and Law, in Garland, B. (ed.) ''Neuroscience and the Law: Brain, Mind and the Scales of Justice'', New York: Dana Press, ISBN 1-932594-04-3, pp51–70.
* {{cite journal | last1 = Goodenough | first1 = O.R. | year = 2004 | title = Responsibility and punishment | url = | journal = Philosophical Transactions of the Royal Society: Biological Sciences | volume = 359 | issue = 1451| pages = 1805–1809 | doi = 10.1098/rstb.2004.1548 }}
* [[Stevan Harnad|Harnad, Stevan]] (2009) [http://www.google.com/search?q=harnad+%22explanatory+gap%22+site:http:%2F%2Fphilpapers.org%2F&hl=en&num=10&lr=&ft=i&cr=&safe=images The Explanatory Gap] ''[http://philpapers.org/ PhilPapers]''
* {{cite journal | last1 = Harnad | first1 = Stevan | year = 2001 | title = No Easy Way Out | url = http://cogprints.org/1624/ | journal = The Sciences | volume = 41 | issue = 2| pages = 36–42 }}
* {{cite journal | last1 = Harnad | first1 = Stevan | year = 1982 | title = Consciousness: An Afterthought | url = http://cogprints.org/1570/ | journal = Cognition and Brain Theory | volume = 5 | issue = | pages = 29–47 }}
* [[Sam Harris (author)|Harris, Sam]]. 2012. ''Free Will''. Free Press. ISBN 978-1451683400
* [[Douglas Hofstadter|Hofstadter, Douglas]]. (2007) ''I Am A Strange Loop.'' Basic Books. ISBN 978-0-465-03078-1
* Kane, Robert (1998). ''The Significance of Free Will.'' New York: Oxford University Press ISBN 0-19-512656-4
* Lawhead, William F. (2005). ''The Philosophical Journey: An Interactive Approach.'' McGraw-Hill Humanities/Social Sciences/Languages ISBN 0-07-296355-7.
* Libet, Benjamin; Anthony Freeman; and Keith Sutherland, eds. (1999). ''The Volitional Brain: Towards a Neuroscience of Free Will''. Exeter, UK: Imprint Academic. Collected essays by scientists and philosophers.
* Morris, Tom ''Philosophy for Dummies.'' IDG Books ISBN 0-7645-5153-1.
* Muhm, Myriam (2004). Abolito il libero arbitrio&nbsp;— Colloquio con Wolf Singer. ''L'Espresso'' 19.08.2004 [http://www.larchivio.org/xoom/myriam-singer.htm larchivio.org]
* [[Andrzej Nowak (psychologist)|Nowak A.]], Vallacher R.R., Tesser A., Borkowski W. (2000). Society of Self: The emergence of collective properties in self-structure. ''Psychological Review.'' 107
* [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer, Arthur]] (1839). ''[[On the Freedom of the Will]].'', Oxford: Basil Blackwell ISBN 0-631-14552-4.
* Van Inwagen, Peter (1986). ''An Essay on Free Will.'' New York: Oxford University Press ISBN 0-19-824924-1.
* Velmans, Max (2003) ''How Could Conscious Experiences Affect Brains?'' Exeter: Imprint Academic ISBN 0-907845-39-8.
* [[Dick Swaab]], Wij Zijn Ons Brein, Publishing Centre, 2010. ISBN 9789025435226
* Wegner, D. (2002). ''The Illusion of Conscious Will.'' Cambridge: Bradford Books
* Williams, Clifford (1980). ''Free Will and Determinism: A Dialogue''. Indianapolis: [[Hackett Publishing Company]]
* John Baer, James C. Kaufman, Roy F. Baumeister (2008). ''Are We Free? Psychology and Free Will''. Oxford University Press, New York ISBN 0-19-518963-9
{{refend}}
* Horst, Steven (2011), [http://www.themontrealreview.com/2009/Freedom-and-the-laws-of-nature.php ''Laws, Mind, and Free Will.''] (MIT Press) ISBN 0-262-01525-0
* [http://www.sriaurobindoashram.org/ashram/sriauro/downloadpdf.php?id=41 Sri Aurobindo about freedom and free will](PDF)
 
[[หมวดหมู่:เจตจำนงเสรี| ]]
[[หมวดหมู่:ปัจจัยภาพ]]
5

การแก้ไข