ผลต่างระหว่างรุ่นของ "ภววิทยา"

เพิ่มขึ้น 583 ไบต์ ,  1 ปีที่แล้ว
ไม่มีคำอธิบายอย่างย่อ
(ปรับปรุงบางส่วน)
ป้ายระบุ: เครื่องมือแก้ไขต้นฉบับปี 2560
 
{{ปรับปรุงการอ้างอิง}}
{{ความหมายอื่น|||ภววิทยา (แก้ความกำกวม)}}
'''ภววิทยา'''<ref>[http://rirs3.royin.go.th/coinages/webcoinage.php ศัพท์บัญญัติ ราชบัณฑิตยสถาน] ค้นหาคำว่า "ontology", สืบค้นเมื่อ 29 กันยายน 2559</ref> ({{lang-en|ontologyOntology}}) เป็น[[ปรัชญา]]สาขาหนึ่ง ที่ศึกษาเรื่องสภาวะแห่งความเป็นอยู่ หรือ[[สัต]] (being) ในความหมายกว้างกว่านี้ ภววิทยาศึกษาศึกษาแนวคิดที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับ[[การแปรสภาพ]] (becoming), [[การดำรงอยู่]] (existence), [[ความเป็นจริง]] (reality) และรวมทั้งการจัดปทารถะ หรือ[[ประเภทของสัตตะภาวะสัต]] (categories of being) ว่าเกี่ยวข้องและความสัมพันธ์กันอย่างไรระหว่างมัน<ref>“[[mwod:ontology|Ontology]].” ''[[Merriam-Webster dictionary|Merriam-Webster Dictionary]]''. Retrieved 3 May 2020.</ref> โดยดั้งเดิมแล้ว ภววิทยาจัดเป็นส่วนหนึ่งขงอปรัชญาสาขา[[อภิปรัชญา]] (metaphysics) ภววิทยามุ่งสนใจกับคำถามถึงการมีอยู่ (exist) ของ[[สัตภาพ]] (entity) ต่าง ๆ โดยเฉพาะประเด็นว่าการมีอยู่ของและสัตภาพนั้นมีอยู่อย่างไร ดำรงอยู่อย่างไร และมีความสัมพันธ์กับสิ่งต่าง ๆ อย่างไร ซึ่งการศึกษาภววิทยาจะมีมุมมองแตกต่างตามแต่ละสำนักคิด เช่น ในหนทางแบบอภิปรัชญาของสำนักปรัชญาวิเคราะห์ซึ่งมองว่าธรรมชาติของความเป็นจริง (reality) นั้นต้องพูดถึงการเป็นอยู่ขั้นปาทรถะควรรวมกลุ่มหรือสัมพันธ์กันภายใน[[ชนชั้น]] (categoryhierarchy) ของความเป็นจริง ซึ่งทำให้นักปรัชญาเหล่านี้มองว่า ธรรมชาติของความเป็นจริงมีเบื้องหลังที่เป็นสิ่งพื้นฐาน (basic)อย่างไร และมีสิ่งที่เป็นอนุพันธ์ (derivatives) ตามออกจะถูกนำมาจากสิ่งพื้นฐานเหล่านั้น อาทิ เชื่อว่ามีบางอย่างเป็นเหตุกำเนิดของสิ่งแบ่งประเภทามความเหมือนหรือความต่าง ๆ เช่น พระเจ้าเป็นสิ่งพื้นฐานแรกที่อยู่เบื้องหลัง และให้กำเนิดแก่สิ่งต่าง ๆ ตามมา อย่างไร
== ศัพทมูล ==
ในภาษาอังกฤษ คำว่า ''ontology'' ('การศึกษาสัต') เกิดจากการรวมคำว่า ''[[wikt:onto-|onto]]-'' ([[ภาษากรีก|กรีก]]: {{Lang-gr|ὄν|label=none|translit=on}}; <!--[sic] (neuter), not ὤν (masculine)-->,<ref group="lower-roman">ὄν is the [[Present tense|present-tense]] [[participle]] of the [[verb]] [[wiktionary:εἰμί|εἰμί]] (''eimí'', 'to be' or 'I am').</ref> [[สัมพันธการก]]: {{Lang-gr|ὄντος|label=none|translit=ontos|lit=สัต' หรือ 'อันซึ่งเป็น (that which is)}}) กับคำว่า ''[[wikt:-logia|-logia]]'' ({{Lang-gr|-λογία}}|lit=การบรรยายเชิงตรรกะ (logical discourse)|label=none}})<ref name="OnlineEtDict">{{cite dictionary|title=ontology|url=https://www.etymonline.com/word/ontology|dictionary=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref><ref name="LSJ">{{LSJ|ei)mi/1|εἰμί|ref}}</ref>
การปรากฏใช้คำว่า ''ontology'' ครั้งแรกในภาษาอังกฤษ ตามที่บันทึกไว้ใน''[[Oxford English Dictionary]]''<ref>"[https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/ontology?q=ontology ontology]." ''[[Oxford Advanced Learner's Dictionary]]''. [[Oxford Dictionaries]] (2008).</ref> ปรากฏพบในปี 1664 ใน ''Archelogia philosophica nova...'' โดย Gideon Harvey<ref>Harvey, Gideon. 1663. ''[http://name.umdl.umich.edu/A43008.0001.001 Archelogia philosophica nova, or, New Principles of Philosophy. Containing Philosophy in General, Metaphysicks or Ontology, Dynamilogy or a Discourse of Power, Religio Philosophi or Natural Theology, Physicks or Natural philosophy].'' London: J.H.</ref>
 
ส่วนในภาษาไทย คำว่า ''ภววิทยา'' มาจากการรวมคำว่า ''[[wiktionary:bhava|ภว]]'' (สภาวะแห่งการดำรงอยู่ หรือ state of existence) ใน[[ภาษาบาลี]] กับคำว่า ''[[wiktionary:Vidya|วิทยา]]'' (ความรู้) ใน[[ภาษาสันสกฤต]]
ภววิทยา ถือว่าเป็นปรัชญาแขนงหนึ่งของ[[อภิปรัชญา]] (metaphysics) อันเป็นศาสตร์ที่ว่าด้วยความจริงของสรรพสิ่ง ความเป็นจริงของสิ่งนั้นประกอบด้วยอะไร อะไรอยู่ในฐานะที่เรียกได้ว่า จริง หรือ มีอยู่จริง และความจริงสูงสุด (ultimate reality) ที่อยู่เบื้องหลังสิ่งที่ปรากฏนั้นคืออะไร อะไรคือความจริงสูงสุดอันนั้น ความจริงสูงสุดนั้นเป็นยังไง เช่น ความดีคืออะไร ความยุติธรรมคืออะไร พระเจ้าคืออะไร จิตเป็นความจริงมูลฐาน หรือวัตถุเป็นความจริงมูลฐาน เป็นต้น แต่ในส่วนภววิทยาจะศึกษาเรื่องความมีอยู่ของความจริงเหล่านั้น การดำรงอยู่ของสิ่งเหล่านั้น หรือสารัตถะนั้นเป็นจริงอย่างไร โดยทั่วไปถือว่าศาสตร์ทั้งสองนี้ศึกษาเรื่องเดียวกัน คือ ความมีอยู่ของสัตตะ ความเป็นจริงที่มีอยู่ของสรรพสิ่ง เพราะฉะนั้นจึงถือว่าศาสตร์ทั้งสองเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกัน
 
== ภาพรวม ==
ซึ่งอภิปรัชญากับภววิทยานั้น มีความแตกต่างตรงที่ อภิปรัชญาสนใจคำถามว่า: what is "x" แต่ภววิทยาสนใจคำถามว่า: what "is" x
นักปรัชญาบางส่วน โดยเฉพาะสาย[[ลัทธิเพลโต]] เชื่อว่าคำนาม (noun) ทุกคำ ล้วนมีเพื่อระบุถึงสัต (entity) หนึ่งเสมอ ในขณะที่นักปรัชญาบางส่วนโต้แย้งว่าคำนาม (noun) อาจไม่ได้เป็นการขานชื่อสัต (entity) เสมอไป แต่เป็นการอ้างถึงแบบชวเลข (shorthand) ถึงทั้งกลุ่มของ[[กรรมภาษา]] (object) หรือ[[เหตุการณ์ (ปรัชญา)|เหตุการณ์]] (event) ในมุมมองแบบนี้ ''[[จิต]]'' (mind) แทนที่จะสื่อถึงสัต กลับใช้สื่อถึงกลุ่มของเหตุการณ์ทางจิต (mental events) ซึ่ง[[บุคคล]] (person) หนึ่งเคยได้พบหรือมีประสบการณ์, สื่อถึงกลุ่มของบุคคล ที่ซึ่งมีคุณลักษณะบางประการร่วมกันในมุมมองของ[[สังคม]] (society) และกลุ่มของกิจกรรมทางปัญญาเฉพาะประเภทในมุมมองของ[[เรขาคณิต]] (geometry)<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/?id=XU5atV1nfukC&dq=platonic+writings+griswold&printsec=frontcover&q= |title= Platonic Writings/Platonic Readings |first= Charles L. |last= Griswold |publisher= Penn State Press |year= 2001 |page= 237 |isbn= 978-0-271-02137-9}}</ref>{{qn|date=October 2017}} ระหว่างสองขั้วของ[[สัจนิยมเพลโต]] (Platonic realism) และ [[นามนิยม]] ยังมี[[สัจนิยมสายกลาง]] (Moderate realism) อีก
 
นอกจากนี้ปรัชญา ภววิทยา ยังถูกนำไปประยุกต์เข้ากับศาสตร์อื่น ๆ อีกด้วยเช่น [[ภววิทยาสารสนเทศ]] (ontology information science), [[ภววิทยาวิศวกรรม]] (ontology engineering), [[ภววิทยาภาษา]] (ontology language), สังคมวิทยา, มนุษยวิทยา, รัฐศาสตร์, สถาปัตยกรรม, วิทยาศาสตร์, ศิลปะ, ฯลฯ
 
== อ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง}}
 
[[หมวดหมู่:ปรัชญาภววิทยา| ]]
[[หมวดหมู่:อภิปรัชญา|*]]
20,074

การแก้ไข