ผลต่างระหว่างรุ่นของ "จุลศักราช"

เพิ่มขึ้น 10,579 ไบต์ ,  1 ปีที่แล้ว
แปลเพิ่มเติมจากวิกิพีเดียอังกฤษ
(ย้อนการแก้ไขของ 2001:44C8:4644:C086:1:0:490:825D (พูดคุย) ไปยังรุ่นก่อนหน้าโดย 2403:6200:8863:448B:DF4:6E77:6885:DDEF)
ป้ายระบุ: ย้อนรวดเดียว
(แปลเพิ่มเติมจากวิกิพีเดียอังกฤษ)
ในเอกสารโบราณของไทยจำนวนไม่น้อย นิยมอ้างเวลา โดยใช้จุลศักราช โดยใช้ควบคู่กับ[[ปีนักษัตร]] หรือ ระบุเฉพาะเลขตัวท้ายของจุลศักราช และปีนักษัตร ทำให้สามารถระบุปี ได้ในช่วงกว้างถึงรอบละ 60 ปี (มาจาก [[ครน.]] ของรอบ 10 ปีจากเลขท้ายของจุลศักราช และรอบ 12 ปีของปีนักกษัตร)
 
== รากศัพท์ ==
คำว่าจุลศักราชเป็นคำในภาษาไทยที่ยืมมาจากภาษาบาลี-สันสกฤต ประกอบด้วยคำว่า "จุล" ในภาษาบาลี แปลว่า เล็ก, น้อย และคำว่า "ศก" และ "ราช" ในภาษาสันสกฤต อันมีความหมายโดยพยัญชนะว่า "ราชาแห่งอาณาจักรศกะ" (ในที่นี้หมายถึงอาณาจักรที่เรียกชื่อว่า Scythians ในภาษาอังกฤษ) คำว่าศักราชได้เปลี่ยนมาใช้ในความหมายว่า "ปี" หรือ "ยุค" ในบรรดาประเทศต่างๆ ที่ยอมรับวัฒนธรรมอินเดียในภูมิภาคอินโดจีน ซึ่งรวมถึงประเทศไทยได้<ref>[[#rit|Busyakul 2004]]: 473.</ref>
 
ในประเทศไทยนั้น มีการใช้จุลศักราชเป็นคู่ตรงข้ามกับ "ศาลิวาหนะศักราช" (แปลว่า ศักราชของพระเจ้าศาลิวาหนะแห่งอาณาจักรศกะ) ซึ่งเป็นที่รู้จักทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในชื่อ [[มหาศักราช]] ({{lang-my|မဟာ သက္ကရာဇ်}}, {{IPA-my|məhà θɛʔkəɹɪʔ|}}) อันมีความหมายว่า "ศักราชใหญ่"
 
==ความแตกต่าง==
=== การกำหนดชื่อเรียกเฉพาะ ===
==== การลำดับเลขเดือน ====
<!--Various regional versions of Chula Sakarat/Burmese calendar existed across various regions of mainland Southeast Asia. Unlike Burmese systems, [[Xishuangbanna|Sipsong Panna]], Kengtung, Lan Na, Lan Xang and Sukhothai systems refer to the months by numbers, not by names . This means reading ancient texts and inscriptions in Thailand requires constant vigilance, not just in making sure one is correctly operating for the correct region, but also for variations within regions itself when incursions cause a variation in practice.<ref name=jce-1989-9-10>Eade 1989: 9–10</ref> However, Cambodian (Khmer) month system, which begins with Margasirsa as the first month, demonstrated precisely by the names and numbers.<ref>http://www.cam-cc.org/calendar/chhankitek.php</ref>-->
 
{| class="wikitable" border="1"
|-
! width="100"|ชื่อเดือนภาษาสันสกฤต
! width="100"|ชื่อเดือนภาษาบาลี
! width="100"|เขมร, ล้านช้าง, สุโขทัย
! width="100"|เชียงตุง, สิบสองปันนา
! width="100"|เชียงใหม่
|-
| ไจตฺรมาส
| จิตฺตมาส
| 5
| 6
| 7
|-
| ไวศาขมาส
| วิสาขมาส
| 6
| 7
| 8
|-
| เชฺยษฺฐมาส
| เชฏฺฐมาส
| 7
| 8
| 9
|-
| อาษาฒมาส
| อาสาฬฺหมาส
| 8
| 9
| 10
|-
| ศฺราวณมาส
| สาวนมาส
| 9
| 10
| 11
|-
| ภาทฺรปทมาส, <br>โปฺรษฐปทมาส
| ภทฺทปทมาส, <br>โปฏฺฐปมาส
| 10
| 11
| 12
|-
| อาศฺวินมาส, <br>อศฺวยุชมาส
| อสฺสยุชมาส
| 11
| 12
| '''1'''
|-
| การฺตฺติกมาส
| กตฺติกมาส
| 12
| '''1'''
| 2
|-
| มารฺคศีรฺษมาส
| มิคสิรมาส
| '''1'''
| 2
| 3
|-
| เปาษมาส
| ปุสฺสมาส
| 2
| 3
| 4
|-
| มาฆมาส, <br>ปูสมาส
| มาฆมาส, <br>ผุสฺสมาส
| 3
| 4
| 5
|-
| ผาลฺคุนมาส
| ผคฺคุณมาส
| 4
| 5
| 6
|}
 
Note: The Sukhothai and Lan Xang numbering systems and the now abandoned Burmese numbering system are the same.<ref name=jce-1995-28-29>Eade 1995: 28–29</ref>
 
==== ชื่อปีนักษัตร ====
ระบบของไทยและกัมพูชาจะมีการกำหนดชื่อปีในทุกรอบ 12 ปี ด้วยชื่อสัตว์ต่างๆ<ref name=jce-1995-22>Eade 1995: 22</ref> ในประเทศพม่าก็มีการกำหนดชื่อปีลักษณะดังกล่าวเช่นกัน<ref name=ghl-2-330>Luce 1970: 330</ref> แต่ได้สาบสูญไปตั้งแต่ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17 ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1638 (ตามปฏิทินไทยคือ พ.ศ. 2080 ย่างเข้า พ.ศ. 2181) [[พระเจ้าตาลูน]]แห่ง[[ราชวงศ์ตองอู|กรุงอังวะ]] ได้ทรงปฏิเสธที่จะใช้ปฏิทินจุลศักราชที่[[พระเจ้าปราสาททอง]]แห่ง[[กรุงศรีอยุธยา]]ได้ทรงกำหนดขึ้นใช้ใหม่ ซึ่งมีการกำหนดชื่อปีนักษัตรในแต่ละปี เนื่องจากการกำหนดชื่อปีนักษัตรด้วยชื่อสัตว์ดังกล่าวไม่ได้มีการใช้ในระบบปฏิทินพม่าแล้ว<ref name=rs-70>Rong 1986: 70</ref>
 
ในอาณาจักรล้านนาและล้านช้างก็ปรากฏว่ามีการกำหนดชื่อปีนักษัตรทั้ง 12 ปี เช่นกัน แต่มีการเรียกชื่อแตกต่างจากภาษาไทย (ซึ่งมีชื่อปีตรงกับภาษาเขมรมากกว่า) และกำหนดชนิดสัตว์ประจำปีต่างกันเล็กน้อย<ref name=rs-70>http://www.sri.cmu.ac.th/~maeyinglanna/main8/main6.php</ref>
 
{| class="wikitable" border="1"
|-
! width="100"|ปีที่
! width="100"|สัตว์ประจำปี
! width="100"|ชื่อภาษาไทย
! width="100"|ชื่อ[[ภาษาเขมร]]
! width="100"|ชื่อภาษาล้านนา/ล้านช้าง
|-
| 1
| หนู
| ชวด
| ជូត (ชวด)
| ไจ้
|-
| 2
| วัว
| ฉลู
| ឆ្លូវ (ฉลูว)
| เป้า
|-
| 3
| เสือ
| ขาล
| ខាល (ขาล)
| ยี
|-
| 4
| Hare
| เถาะ
| ថោះ (เถาะ)
| เหม้า
|-
| 5
| นาค/มังกร
| มะโรง
| រោង (โรง)
| สี
|-
| 6
| งูเล็ก
| มะเส็ง
| ម្សាញ់ (มสัญ)
| ไส้
|-
| 7
| ม้า
| มะเมีย
| មមី (มมี)
| สะง้า
|-
| 8
| แพะ
| มะแม
| មមែ (มแม)
| เม็ด
|-
| 9
| ลิง
| วอก
| វក (วอก)
| สัน
|-
| 10
| ไก่
| ระกา
| រកា (รกา)
| เร้า
|-
| 11
| สุนัข
| จอ
| ច (จอ)
| เส็ด
|-
| 12
| หมู (ไทย/เขมร)<br>ช้าง (ล้านนา/ล้านช้าง)
| กุน
| កុរ (กุร)
| ไค้
|}
<!--
=== หลักการคำนวณ ===
Chula Sakarat, like the Burmese calendar, was largely based on the [[Hindu calendar]], an older version of ''[[Surya Siddhanta]]''. However, unlike Hindu calendar, it also uses a 19-year [[Metonic cycle]]. In order to reconcile the [[sidereal month]]s of Hindu calendar with Metonic cycle's [[tropical year|solar years]], the calendar inserts intercalary months and days on some schedule.<ref name=yo-2001-398-399>Ohashi 2001: 398–399</ref>
 
==== การทดเดือนอธิกมาส ====
The Siamese system uses three similar but not identical types of lunar years used by the Burmese system.<ref name=jce-1989-9-10/> Each calendar has the same regular year of 354 days and a leap year of 384 days. However, whereas the Burmese calendar adds the intercalary day only in a leap cycle according to its Metonic cycle, the Siamese calendar adds the intercalary day to a regular year. The Siamese calendar does add the extra day in the same place (Jyestha/Nayon), however.<ref name=jce-1989-20>Eade 1989: 20</ref>
 
{| class="wikitable" border="1"
|-
! width="150"|Calendar
! width="100"|Regular
! width="100"|Small leap year
! width="100"|Big leap year
|-
| Burmese
| 354
| 384
| 385
|-
| Chula Sakarat
| 354
| 355
| 384
|}
 
==== ความยาวของปี ====
Down to the mid-19th century, the Burmese calendar and its Siamese cousin both used the ''Surya'' method. But between 1840 and 1853, [[Konbaung Dynasty]] switched to what it believed was a more accurate method called ''Thandeikta'' (a hybrid of the old ''Surya'' and an updated version of ''Surya'' from India). Thandeikta introduced a slightly longer solar year (0.56 second a year longer than the old system) and a slightly longer lunar month that produces a smaller gap between the two. However, it has turned out that the new system is actually slightly ''less'' accurate (0.56 second a year) than the old system in terms of the drift from the scientifically measured [[tropical year]]. At any rate, the old and the new systems are 23 minutes 50.8704 seconds and 23 minutes 51.4304 seconds respectively ahead of the actual tropical year. The error continues to mount.<ref name=ambi-26-27>Irwin 1909: 26–27</ref>
 
==== วัฏจักรเมตอน (Metonic cycle)====
Since the Thandeikta system not only does not solve but actually increases the accumulating drift issue, Burmese calendarists have resorted to periodically modifying the intercalation schedule of the Metonic cycle, starting in 1839 CE, using apparent reckoning. The fixed Metonic cycle remained in place in Siam.
-->
== การเรียกศกตามเลขท้ายปี ==
 
ในระบบการเรียกศกตามเลขท้ายปีจุลศักราช นิยมเรียกดังนี้
# ปีจุลศักราชที่ลงท้ายเลข 1 เรียก "เอกศก"
1,204

การแก้ไข