ผลต่างระหว่างรุ่นของ "พระมหาธรรมราชาที่ 1"

ย้อนการแก้ไขที่ 8114027 สร้างโดย 2403:6200:8814:5F08:74CD:E69B:CC8C:EA51 (พูดคุย)
ป้ายระบุ: แก้ไขจากอุปกรณ์เคลื่อนที่ แก้ไขจากเว็บสำหรับอุปกรณ์เคลื่อนที่
(ย้อนการแก้ไขที่ 8114027 สร้างโดย 2403:6200:8814:5F08:74CD:E69B:CC8C:EA51 (พูดคุย))
ป้ายระบุ: ทำกลับ
{{เพิ่มอ้างอิง}}
{{Infobox Monarchroyalty
| สี = gold
| ภาพimage = ภาพ:Mahathammaracha I.JPG|250px|center|
| พระปรมาภิไธยfull_name = พระบาทกมรเตงอัญศรีสุริยพงษ์รามมหาธรรมราชาธิราช
| death_death = พ.ศ. 1919
| วันพระราชสมภพ =
| พระอิสริยยศsuccession = [[พระมหากษัตริย์]]แห่ง[[อาณาจักรสุโขทัย]]
| วันสวรรคต = [[พ.ศ. 1919]]
| พระราชบิดาfather = [[พระยาเลอไทย]]
| พระอิสริยยศ = [[พระมหากษัตริย์]]แห่ง[[อาณาจักรสุโขทัย]]
| ราชวงศ์dynasty = [[ราชวงศ์พระร่วง]]
| พระราชบิดา = [[พระยาเลอไทย]]
|ทรงราชย์ = [[พ.ศ. 1911]]1890 -[[ พ.ศ. 1917 ]]1919<br /><small>(โดยประมาณ)</small>(29 ปี) <small>(โดยประมาณ)</small>
| พระราชมารดา =
| รัชกาลก่อนหน้าpredecessor = [[พระยางั่วนำถุม]]
| พระมเหสี =
| รัชกาลถัดมาsuccessor = [[พระมหาธรรมราชาที่ 2]]
| พระราชสวามี =
| พระราชโอรส/ธิดา =
| ราชวงศ์ = [[ราชวงศ์พระร่วง]]
|ทรงราชย์ = [[พ.ศ. 1911]]-[[พ.ศ. 1917 ]]<br /><small>(โดยประมาณ)</small>
| พิธีบรมราชาภิเษก =
|ระยะเวลาครองราชย์ = 29 ปี <small>(โดยประมาณ)</small>
| รัชกาลก่อนหน้า = [[พระยางั่วนำถุม]]
| รัชกาลถัดมา = [[พระมหาธรรมราชาที่ 2]]
|}}
'''พระมหาธรรมราชาที่ 1''' หรือ '''พระบาทกมรเตงอัญศรีสุริยพงศ์รามมหาราชาธิราช'''<ref name="จารึกวัดป่ามะม่วง">{{cite book | author = ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย | title = จารึกวัดป่ามะม่วง (ภาษาเขมร) | url = http://www.sac.or.th/databases/inscriptions/inscribe_detail.php?id=1329 | publisher =ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) | location = กรุงเทพฯ | year = 2549}}</ref>, '''พระบาทกมรเตงอัญฦๅไทยราช '''<ref>{{cite book | author name= ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย | title = "จารึกวัดป่ามะม่วง (ภาษาเขมร) | url = http:"//www.sac.or.th/databases/inscriptions/inscribe_detail.php?id=1329 | publisher =ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) | location = กรุงเทพฯ | year = 2549}}</ref>, '''พระยาลือไทย'''<ref>ศานติ ภักดีคำ. "พระนามกษัตริย์สุโขทัย : ความสัมพันธ์กับเขมรโบราณ". ''ดำรงวิชาการ''. 6:1 (มกราคม-มิถุนายน 2550), หน้า 92</ref> หรือ '''พระยาลิไทย'''<ref>{{cite book | author = มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา | title = ''นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย'', |หน้า url = http://www.sac.or.th/main/pdf/Thai_king_directories.pdf | publisher = มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา | location = กรุงเทพฯ | year = 2554 | page =33}}</ref> (ครองราชย์ [[พ.ศ. 1890]] - [[พ.ศ. 1919]]) พระมหากษัตริย์อาณาจักรสุโขทัยราชวงศ์พระร่วงลำดับที่ 6 เป็นพระโอรส[[พระยาเลอไทย]] และพระราชนัดดาของ[[พ่อขุนรามคำแหงมหาราช]]
 
==พระราชประวัติ==
{{พระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์พระร่วง}}
พระยาลิไทยเป็นกษัตริย์องค์ที่ 6 แห่ง[[อาณาจักรสุโขทัย]] มีพระนามเดิมว่า'''ฦๅไทย''' (ลือไทย) ซึ่งภาษาบาลีสะกดว่า '''ลิเทยฺย'''<ref>''พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยสุโขทัย ไตรภูมิกถา'', หน้า 3</ref> (ลิไทย) ขึ้นครองราชย์ต่อจาก[[พระยางั่วนำถุม]] เดิมทรงปกครองเมืองศรีสัชนาลัย ในฐานะองค์อุปราชหรือรัชทายาท[[อาณาจักรสุโขทัย|เมืองสุโขทัย]] เมื่อปี [[พ.ศ. 1882]]
 
เมื่อ[[พระยาเลอไทย]]เสด็จสวรรคตใน [[พ.ศ. 1884]] [[พระยางั่วนำถุม]]ได้ขึ้นครองราชย์จนเสด็จสวรรคตใน[[ พ.ศ. 1890]] พระยาลิไทยโดยต้องใช้กำลังทหารเข้ามายึดอำนาจเพราะที่สุโขทัยเกิดการกบฏการสืบราชบัลลังก์ ไม่เป็นไปตามครรลองครองธรรม พระยาลิไทยยกทัพมาแย่งชิงราชสมบัติได้ และขึ้นครองราชย์ใน [[พ.ศ. 1890]] ทรงพระนามว่า พระบาทกมรเตงอัญศรีสุริยพงษ์รามมหาธรรมราชาธิราช ในศิลาจารึกมักเรียกพระนามเดิมว่า "พญาลิไทย" หรือเรียกย่อว่า พระมหาธรรมราชาที่ 1
 
==พระราชกรณียกิจ==
นอกเมืองสุโขทัยทางทิศตะวันตก ทรงอาราธนาพระสามิสังฆราชจากลังกาเข้ามาเป็น[[สังฆราช]]ในกรุงสุโขทัย เผยแพร่เพิ่มความเจริญให้แก่พระศาสนามากยิ่งขึ้น ทรงสร้างและบูรณะวัดมากมายหลายแห่ง รวมทั้งการสร้างพระพุทธรูปเป็นจำนวนมาก เช่น [[พระพุทธชินสีห์]] [[พระศรีศาสดา]] และพระพุทธรูปองค์สำคัญองค์หนึ่งของประเทศคือ [[พระพุทธชินราช]] ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ที่[[วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร]]
 
พระยาลิไทย ทรงปราดเปรื่องในความรู้ในพระพุทธศาสนา ทรงมีความรู้แตกฉานใน[[พระไตรปิฎกภาษาบาลี]] พระองค์ได้ทรงแบ่งพระสงฆ์ออกเป็น 2 ฝ่ายคือฝ่าย "[[คามวาสี]]" และฝ่าย "[[อรัญวาสี]]" โดยให้ฝ่ายคามวาสีเน้นหนักการสั่งสอนราษฎรในเมืองและเน้นการศึกษา[[พระไตรปิฎก]] ส่วนฝ่ายอรัญวาสีเน้นให้หนักด้านการ[[วิปัสสนา]]และประจำอยู่ตามป่าหรือชนบท ด้วยทรงเป็นองค์อุปถัมภ์พระศาสนาตลอดพระชนม์ชีพ ราษฎรจึงถวายพระนามว่า "'''พระมหาธรรมราชา'''"
 
พระยาลิไท ได้สร้างและบรรจุพระบรมสารีริกธาตุในพระธาตุช่อแฮ (วัดพระธาตุช่อแฮพระอารามหลวง อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ ปัจจุบัน) เมื่อปี พ.ศ. ๑๙๐๒
 
นอกจากศาสนาพุทธแล้ว พญาลิไทยยังทรงอุปถัมภ์[[ศาสนาพราหมณ์ฮินดู]]ด้วยโดยทรงสร้าง[[เทวรูป]]ขนาดใหญ่หลายองค์ซึ่งยังเหลือปรากฏให้ศึกษาใน[[พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ]]ใน[[กรุงเทพมหานคร]]และที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ[[จังหวัดพิษณุโลก]]
 
===ภาษาและวรรณคดี===
 
ด้าน[[อักษรศาสตร์]]ทรงพระปรีชาสามารถนิพนธ์หนังสือ'''[[ไตรภูมิพระร่วง]]'''ที่นับเป็นงานนิพนธ์ที่เก่าแก่ที่สุดเรื่องหนึ่งในประวัติศาสตร์ไทย ด้วยทรงเชี่ยวชาญในพระไตรปิฎกจึงทรงนิพนธ์ถึงเรื่องราวเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา ประเพณีในพระพุทธศาสนา โลกมนุษย์ สวรรค์ และนรก
 
 
===ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ===
 
นับแต่พระยาลิไทยได้ครองราชย์มา 2 ปี [[พระเจ้าอู่ทอง]]ผู้ครอง[[กรุงศรีอยุธยา]] ได้ให้[[สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 |ขุนหลวงพระงั่ว]]ยกทัพมาตีเมืองชัยนาท หัวเมืองชั้นในของกรุงสุโขทัยด้วยขณะนั้นกรุงสุโขทัยอ่อนแอจากทุพภิกขภัย ข้าวกล้าในนาเสียหาย ชาวเมืองอดอยาก
 
| 4 = 4. [[พ่อขุนรามคำแหงมหาราช]]
| 8 = 8. [[พ่อขุนศรีอินทราทิตย์]]
| 9 = 9. [[พระนางนางเสือง]]
}}</center>
{{ahnentafel bottom}}
 
== อ้างอิง ==
; เชิงอรรถ
{{reflist}}
{{รายการอ้างอิง}}
 
==; บรรณานุกรม ==
{{เริ่มอ้างอิง}}
อุดม ประมวลวิทย์. ๕๐ กษัตริย์ไทย. 2508. สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์
* {{cite book | author = มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา | title = นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย | url = http://www.sac.or.th/main/pdf/Thai_king_directories.pdf | publisher = มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา | location = กรุงเทพฯ | year = 2554 | page =33}}
* {{cite book | author = ราชบัณฑิตยสถาน | title = พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยสุโขทัย ไตรภูมิกถา | publisher = ราชบัณฑิตยสถาน | location = กรุงเทพฯ | year = 2554 | page =3}}
{{จบอ้างอิง}}
 
== ดูเพิ่ม ==
* [[ลำดับรายพระนามพระมหากษัตริย์ไทย]]
 
{{เริ่มกล่อง}}
| ตำแหน่ง = [[พระมหากษัตริย์ไทย]]<br/>[[อาณาจักรสุโขทัย]]
| ราชวงศ์ = ราชวงศ์พระร่วง
| ปี = [[พ.ศ. 1890]] - [[พ.ศ. 1919]]
| ถัดไป = [[พระมหาธรรมราชาที่ 2]] (ลือไทย) <br/>{{เล็ก|[[ราชวงศ์พระร่วง]]|}}
}}
{{จบกล่อง}}
{{พระมหากษัตริย์ไทย}}
{{พระมหากษัตริย์แห่งกรุงสุโขทัย}}
 
{{ประสูติปี|}}{{สิ้นพระชนม์ปี|1919}}
{{เรียงลำดับ|ลิไทย}}
[[หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ไทย|ลิไทย]]
{{อายุขัย||1919}}
[[หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ไทย|ลิไทยในราชวงศ์พระร่วง]]
[[หมวดหมู่:ผู้เชี่ยวชาญด้านศาสนาพุทธ]]