เปิดเมนูหลัก

การเปลี่ยนแปลง

ไม่มีคำอธิบายอย่างย่อ
}}
 
'''พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินทปญฺโญ) ''' หรือรู้จักในนาม '''พุทธทาสภิกขุ''' ([[27 พฤษภาคม]] [[พ.ศ. 2449]] — [[8 กรกฎาคม]] [[พ.ศ. 2536]]) เป็นชาว[[อำเภอไชยา]] [[จังหวัดสุราษฎร์ธานี]] เกิดเมื่อปี [[พ.ศ. 2449|พ.ศ. 2449]] เริ่มบวชเรียนเมื่ออายุได้ 20 ปี ที่วัดบ้านเกิด จากนั้นได้เข้ามาศึกษาพระธรรมวินัยต่อที่[[กรุงเทพมหานคร]] จนสอบได้[[เปรียญ|เปรียญธรรม]] 3 ประโยค]] แต่แล้วท่านพุทธทาสภิกขุก็พบว่าสังคมพระพุทธศาสนาแบบที่เป็นอยู่ในขณะนั้นแปดเปื้อนเบือนบิดไปมาก และไม่อาจทำให้เข้าถึงหัวใจของ[[พระศาสนาพุทธศาสนา]]ได้เลย ท่านจึงตัดสินใจหันหลังกลับมาปฏิบัติธรรมที่อำเภอไชยา ซึ่งเป็นภูมิลำเนาเดิมของท่านอีกครั้ง พร้อมปวารณาตนเองเป็น ''พุทธทาส'' เนื่องจากต้องการถวายตัวรับใช้พระพุทธศาสนาให้ถึงที่สุด
 
ผลงานเด่นของทาสพุทธทาสคืองานหนังสือ อาทิ หนังสือพุทธธรรม, ตามรอยพระอรหันต์ และคู่มือมนุษย์ และเป็นสงฆ์ไทยรูปแรกที่บุกเบิกการใช้โสตทัศนูปกรณ์สมัยใหม่สำหรับการเผยแพร่ธรรมะ และท่านมีสหายธรรมคนสำคัญ คือ [[พระพรหมมังคลาจารย์ (ปั่น ปญฺญานนฺโท)|ปัญญานันทภิกขุ]] [[วัดชลประทานรังสฤษฎ์]] และท่าน บ.ช. เขมาภิรัตน์<ref>โสมชยา ธนังกุล. มรดกธรรมจากท่านพุทธทาส. '''แสตมป์ & สิ่งสะสม'''. ปีที่ 1 (+42) ฉบับที่ 3. พฤษภาคม 2555. ISSN 2229-2780. หน้า 48</ref>
ท่านพุทธทาสภิกขุมีนามเดิมว่า ''เงื่อม พานิช'' เกิดเมื่อวันอาทิตย์ ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 7 ปีมะเมีย หรือวันที่ [[27 พฤษภาคม]] พ.ศ. 2449 ในสกุลของ[[พ่อค้า]] ที่[[ตำบลพุมเรียง|ตลาดพุมเรียง]] [[อำเภอไชยา]] [[จังหวัดสุราษฎร์ธานี]] ช่วงปลายรัชสมัย[[พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]] ซึ่งขณะนั้นพุมเรียงยังเป็นที่ตั้งของตัวเมืองไชยา หรือจังหวัดไชยา ก่อนที่จะกลายมาเป็นจังหวัดสุราษฎร์ธานีในปัจจุบัน
 
บิดาของท่านพุทธทาสภิกขุชื่อ ''เซี้ยง พานิช'' ประกอบอาชีพหลักคือการค้าขายของชำ บิดาของท่านพุทธทาสภิกขุมีเป็น[[คนไทยเชื้อสายจีน|เชื้อสายจีน]] เนื่องจากปู่ของท่านพุทธทาสภิกขุอพยพจาก[[มณฑลฝูเจี้ยน]]ใน [[ประเทศจีน]] มาเป็นช่างเขียนภาพสีบนกระจกที่เมืองไชยา ย่าของท่านพุทธทาสภิกขุชื่อส้มจีน ซึ่งเชื้อสายของย่าอพยพจาก[[อำเภอปากพนัง]] [[จังหวัดนครศรีธรรมราช]] มาอยู่เมืองไชยาตั้งแต่สมัยต้น[[กรุงรัตนโกสินทร์]] แต่เดิมบิดาของท่านพุทธทาสภิกขุใช้แซ่โข่วหรือข่อ (หรือโค้ว ใน[[ภาษาแต้จิ๋ว]]) ต่อมาเมื่อมี[[พระราชบัญญัตินามสกุล]]ในรัชสมัย[[พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว]] ทางราชการจึงเปลี่ยนนามสกุลของบิดาท่านเป็น ''พานิช'' เพราะตอนนั้นมีเพียงครอบครัวของท่านเท่านั้นที่ทำการค้าขาย
 
งานอดิเรกที่รักยิ่งของบิดาท่านพุทธทาสภิกขุคืองานด้าน[[ช่างไม้]] โดยในเวลาว่าง บิดาของท่านพุทธทาสภิกขุจะทำการต่อเรือไม้เป็นอาชีพเสริม ซึ่งทำให้ท่านพุทธทาสภิกขุสนใจ และชอบในงานด้านนี้ไปด้วย แม้ที่สวนโมกขพลาราม งานไม้ส่วนใหญ่ก็เกิดจากการทำกันเองของคณะสงฆ์ นอกจากนี้ บิดาของท่านพุทธทาสภิกขุยังมีความสามารถในทาง[[กวี]] ซึ่งความสามารถด้านนี้ส่งอิทธิพลต่อท่านพุทธทาสภิกขุเป็นอย่างมาก โดยผลงานธรรมะของท่านพุทธทาสภิกขุส่วนหนึ่งได้ประพันธ์ไว้ในรูป[[ร้อยกรอง]] ซึ่งมีความไพเราะ และดึงดูดใจให้คนทั้งหลายเข้าถึงเนื้อหาธรรมะได้ง่ายขึ้น
[[ไฟล์:sarapiuthid.jpg|200px|thumb|อาคารหลังเก่าของโรงเรียนสารภีอุทิศ (ปัจจุบันได้รื้อไปแล้ว)]]
 
เมื่ออายุได้ 11 ขวบ ท่านพุทธทาสภิกขุได้กลับมาอยู่ที่บ้าน และเข้าเรียนที่[[วัดโพธาราม (อำเภอไชยา)|วัดโพธาราม]] หรือวัดเหนือ โรงเรียนในวัดนี้เป็นโรงเรียนแผนใหม่ ซึ่งใช้หลักสูตรที่ปรับปรุงในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยในสมัยนั้นมีการเกณฑ์พระจากทั่วประเทศไปอบรมครูที่[[วัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร]] กรุงเทพฯ ก่อนที่จะกลับมาสอนยังท้องถิ่นเดิมของตน ที่วัดโพธาราม มีครูที่ไปอบรมในครั้งนั้นชื่อครูวัลย์ จากนั้นก็สืบต่อมายัง ครูทับ สุวรรณ และท่านพุทธทาสภิกขุก็ได้เล่าเรียนกับครูผู้นี้
 
ท่านพุทธทาสภิกขุเรียนชั้นประถมที่วัดโพธาราม จากนั้นก็ย้ายมาเรียนชั้นมัธยมที่[[โรงเรียนสารภีอุทิศ]] ซึ่งอยู่ใน[[ตำบลตลาดไชยา|ตลาดไชยา]] ทำให้ท่านพุทธทาสภิกขุต้องจากบ้านที่พุมเรียงมาพักอยู่กับบิดา ซึ่งได้เปิดร้านค้าอีกแห่งเพื่อขายข้าวเปลือกที่ตลาดไชยานี้ บางครั้ง ท่านพุทธทาสภิกขุต้องรับหน้าที่ลำเลียงสินค้าจากบ้านที่ไชยาไปบ้านที่พุมเรียง เรื่องนี้ท่านพุทธทาสภิกขุกล่าวไว้ว่า
[[ไฟล์:Buddhadasa 2473.jpg|200px|thumb|left|ท่านพุทธทาสภิกขุขณะกำลังศึกษาในกุฎิที่พัก วัดปทุมคงคา]]
 
เมื่อหมดหน้าที่สอนนักธรรมแล้ว อาเสี้ยงก็เร่งเร้าให้ท่านพุทธทาสภิกขุเข้ากรุงเทพฯ อีกครั้ง โดยหวังให้หยิบ[[พัดยศ|พัดยศมหาเปรียญ]]มาไว้เป็นเกียรติแก่วงศ์ตระกูล ท่านพุทธทาสภิกขุจึงเข้ากรุงเทพฯ อีกคราวหนึ่ง เมื่อปี [[พ.ศ. 2473]] เมื่ออยู่กรุงเทพฯ ในครั้งนี้ ท่านพุทธทาสภิกขุคิดเพียงแต่จะมุ่งเรียน[[ภาษาบาลี]]เท่านั้น และทิ้งเรื่องการลาสิกขาเอาไว้ก่อน แต่ท่านพุทธทาสภิกขุไม่ได้เข้าเรียนในช่วงกลางวัน เนื่องจากเห็นว่าเป็นการสอนที่อืดอาด ไม่ทันใจ จึงให้พระครูชยาภิวัฒน์ (กลั่น) สอนพิเศษในช่วงกลางคืน นอกจากการเรียนภาษาบาลีแล้ว ท่านพุทธทาสภิกขุยังสนใจในเรื่อง [[การท่องเที่ยว]] [[การถ่ายภาพ]] [[เครื่องพิมพ์ดีด]] [[เครื่องรับวิทยุ|เครื่องเล่นวิทยุ]] [[เครื่องเล่นแผ่นเสียง]] [[ภาษาอังกฤษ]] [[วิทยาศาสตร์]] [[ข่าว|ข่าวสารบ้านเมือง]] ทั้งยังติดตามงานเขียนของปัญญาชนทั้งหลายในสมั้ยนั้น ไม่ว่าจะเป็น [[เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา)|ครูเทพ]] [[พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารัชนีแจ่มจรัส กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์|น.ม.ส.]] [[พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์|พระองค์วรรณฯ]] [[พระยาอนุมานราชธน (ยง เสฐียรโกเศศ)|เสฐียรโกเศศ]]-[[พระสารประเสริฐ (ตรี นาคะประทีป)|นาคะประทีป]] และ[[หลวงวิจิตรวาทการ (วิจิตร วิจิตรวาทการ)]]
 
เมื่อประกาศผลสอบปีแรก ปรากฏว่าท่านพุทธทาสภิกขุสอบได้เปรียญธรรม 3 ประโยค และกลายเป็นพระมหาเงื่อม อินทปญฺโญ ในปีเดียวกันนี้เอง ท่านพุทธทาสภิกขุมีงานเขียนเป็นบทความขนาดสั้นชิ้นแรก ชื่อ ''ประโยชน์แห่งทาน'' ปรากฏอยู่ในหนังสือที่พิมพ์แจกในงานพระราชทานเพลิงศพพระครูโสภณเจตสิการาม (คง วิมาโล) พระอุปัชฌาย์ของท่านพุทธทาสภิกขุ และมีบทความขนาดยาวเรื่อง ''พระพุทธศาสนาสำหรับปุถุชน'' พิมพ์ในหนังสือที่ระลึกครบรอบโรงเรียนนักธรรม วัดพระบรมธาตุไชยา
=== สมณศักดิ์ ===
ท่านพุทธทาสภิกขุได้รับ[[สมณศักดิ์]]ตามลำดับ ดังนี้
* พ.ศ. 2469 &nbsp;&nbsp;&nbsp; พระเงื่อม
* พ.ศ. 2473 &nbsp;&nbsp;&nbsp; พระมหาเงื่อม
* พ.ศ. 2489 &nbsp;&nbsp;&nbsp; [[พระครูสัญญาบัตร]]ที่ ''พระครูอินทปัญญาจารย์''
* พ.ศ. 2493 &nbsp;&nbsp;&nbsp; [[พระราชาคณะชั้นสามัญ]]ชั้นสามัญที่ ''พระอริยนันทมุนี''<ref>ราชกิจจานุเบกษา, [http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2493/D/067/6318.PDF แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องพระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์], เล่มที่ 67, ตอนที่ 67, วันที่ 12 ธันวาคม 2493, หน้า 6320</ref>
* พ.ศ. 2500 &nbsp;&nbsp;&nbsp; [[พระราชาคณะชั้นราช]]ที่ ''พระราชชัยกวี สมาธินทรีย์คณาธิปัตย์ โมกขพลวัตรธรรมสุนทร ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี''<ref>ราชกิจจานุเบกษา, [http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2500/D/107/2944.PDF แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องพระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์], เล่มที่ 74, ตอนที่ 107, วันที่ 17 ธันวาคม 2500, หน้า 2953</ref>
* พ.ศ. 2514 &nbsp;&nbsp;&nbsp; [[พระราชาคณะชั้นเทพ]]ที่ ''พระเทพวิสุทธิเมธี ศรีภาวนาจารย์ สุนทรญาณพิสิฏฐ์ มหาคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี''<ref>ราชกิจจานุเบกษา, [http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2514/D/151/1.PDF แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องพระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์], ฉบับพิเศษ, เล่มที่ 88, ตอนที่ 151, วันที่ 31 ธันวาคม 2514, หน้า 2</ref>
* พ.ศ. 2530 &nbsp;&nbsp;&nbsp; [[พระราชาคณะชั้นธรรม]]ที่ ''[[พระธรรมโกศาจารย์]] สุนทรญาณดิลก ตรีปิฎกธรรมภูสิต ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี''<ref>ราชกิจจานุเบกษา, [http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2530/D/253/1.PDF ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องพระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์], ฉบับพิเศษ, เล่มที่ 104, ตอนที่ 253, วันที่ 5 ธันวาคม 2530, หน้า 1-2</ref>
 
{{เรียงลำดับ|ธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม}}
{{อายุขัย|2449|2536}}
{{เกิดปี|2449}}{{เสียชีวิตปี|2536}}
[[หมวดหมู่:พุทธทาสภิกขุ| ]]
[[หมวดหมู่:ภิกษุในสังกัดคณะสงฆ์มหานิกายพระธรรมโกศาจารย์|เงื่อม]]
[[หมวดหมู่:พระราชาคณะชั้นธรรม|กศาจารย์ (เงื่อม]]
[[หมวดหมู่:ผู้เชี่ยวชาญด้านศาสนาพุทธ]]
[[หมวดหมู่:เปรียญธรรม 3 ประโยค]]
[[หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย‎]]
[[หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]]
[[หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์]]
[[หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง]]
[[หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ]]
[[หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดสุราษฎร์ธานี‎‎]]
[[หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยศิลปากร‎‎]]
[[หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์‎‎]]
[[หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายจีน]]
[[หมวดหมู่:ผู้ได้รับพระราชทานรางวัลเสาเสมาธรรมจักร]]
[[หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดสุราษฎร์ธานี‎‎]]
[[หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ]]