เปิดเมนูหลัก

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช

นายร้อยโท พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช (7 กันยายน พ.ศ. 2428 - 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2477) เมื่อประสูติมีพระอิสริยยศที่ หม่อมเจ้านิพันธ์ภาณุพงศ์ เป็นพระโอรสในสมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช กับหม่อมแม้น ภาณุพันธุ์ ณ อยุธยา ทรงศึกษาต่อที่ประเทศอังกฤษ จนจบชั้นประถมศึกษาที่โรงเรียนรอตทิงดีน ชั้นมัธยมศึกษาที่โรงเรียนแฮร์โรว์ และได้รับปริญญาตรีสาขาวิชากฎหมายและการปกครองจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ แล้วกลับมารับราชการที่กรมเสนาธิการทหารบก

พระเจ้าวรวงศ์เธอ
กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช
พระเจ้าวรวงศ์เธอ ชั้น 4 พระองค์เจ้าชั้นโท
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธ์ภาณุพงศ์ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช.jpg
ภรรยาชายา
หม่อมเจ้าวิไลกัญญา ภาณุพันธุ์
หม่อม
หม่อมแผ่ว
หม่อมมาลี
หม่อมอรุณ
หม่อมพเยาว์
ราชวงศ์จักรี
พระบิดาสมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
พระมารดาหม่อมแม้น ภาณุพันธุ์ ณ อยุธยา
ประสูติ7 กันยายน พ.ศ. 2428
สิ้นพระชนม์22 กรกฎาคม พ.ศ. 2477 (48 ปี)

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็นพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธ์ภาณุพงศ์ เมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2436 แล้วเลื่อนขึ้นเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธ์ภาณุพงศ์ เมื่อวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2443 แล้วทรงย้ายไปรับราชการที่กรมยุทธศึกษาทหารบก ต่อมาในวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้สถาปนาเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช ทรงศักดินา 11000[1]

พระองค์ประชวรโดยพระอันตะ (ลำไส้ใหญ่) อักเสบเป็นแผลเรื้อรัง สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2477 สิริพระชันษา 48 ปี ได้รับพระราชทนโกศมณฑป แว่นฟ้า 2 ชั้นเป็นเกียรติยศ[2] ได้รับพระราชทานเพลิงพระศพ ณ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2478[3]

พระองค์ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุด ได้แก่ เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์และเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ

เนื้อหา

พระโอรส-ธิดาแก้ไข

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช เสกสมรสกับหม่อมเจ้าวิไลยกัญญา พระธิดาในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ เสกสมรสเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2460 โดยรับพระราชทานน้ำมหาสังข์จากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว[4] นอกจากนี้ยังทรงมีหม่อมอีกหลายท่าน ได้แก่ 1. หม่อมแผ่ว 2. หม่อมอรุณศรี (สกุลเดิม: เพ็งเอี่ยม) 3. หม่อมมาลี (สกุลเดิม: สุขเจริญ) 4. หม่อมพเยาว์ (สกุลเดิม: นายนันท์) โดยมีพระโอรสและพระธิดา ดังนี้

  1. สวรรณา วิชัยรัตน์ ประสูติแต่หม่อมแผ่ว เมื่อ 7 เมษายน พ.ศ. 2460 สมรสกับนายเจริญ วิชัยรัตน์ สิ้นชีพิตักษัยเมื่อ 6 กันยายน 2559
  2. หม่อมเจ้าภาณุเทวัญ ภาณุพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมเจ้าวิไลกัญญา เมื่อ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2461 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2462
  3. หม่อมเจ้าพันธุ์ภาณุ ภาณุพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมอรุณ เมื่อ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2467 สิ้นชีพิตักษัยแล้ว
  4. ประภาพันธุ์ กรโกสียกาจ ประสูติแต่หม่อมมาลี เมื่อ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2472 สมรสกับพลอากาศตรีโกสีย์ กรโกสียกาจ
  5. หม่อมเจ้าอรุณแสงไข ภาณุพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมอรุณ เมื่อ 2 มิถุนายน พ.ศ. 2474 สมรสกับนายชุมพล ทองรักษ์ สิ้นชีพิตักษัยเมื่อ 29 ตุลาคม 2556
  6. หม่อมเจ้าสุริยพันธุ์ ภาณุพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมมาลี เมื่อ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2474 สิ้นชีพิตักษัยหลังทรงจบการศึกษามัธยมศึกษาปีที่ 8 ได้ไม่นาน
  7. หม่อมเจ้านิพัทธพันธุพงศ์ ภาณุพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมพเยาว์ เมื่อ 11 กันยายน พ.ศ. 2475 สิ้นชีพิตักษัยแล้ว
  8. พันธุ์วโรภาส เศวตรุนทร์ ประสูติแต่หม่อมมาลี เมื่อ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2476 สมรสกับนายแพทย์ชูช่วง เศวตรุนทร์
  9. หม่อมเจ้าอุทัยกัญญา ภาณุพันธุ์ ประสูติแต่หม่อมพเยาว์ เมื่อ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2476

เครื่องราชอิสริยาภรณ์แก้ไข

ราชตระกูลแก้ไข

พระราชตระกูลในสามรุ่นของ พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช
พระชนก:
สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
พระอัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
หม่อมน้อย ศิริวงศ์ ณ อยุธยา
พระชนนี:
หม่อมแม้น บุนนาค
พระอัยกาฝ่ายพระชนนี:
เจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค)
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค)
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ท่านผู้หญิงกลิ่น
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ท่านผู้หญิงอ่วม
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไมมีข้อมูล
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่มีข้อมูล

อ้างอิงแก้ไข

เชิงอรรถ
  1. "ประกาศสถาปนา เลื่อนกรม ตั้งกรม ตั้งพระองค์เจ้า และตั้งเจ้าพระยา" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 40 (ง): 2604–2606. 25 พฤศจิกายน 2466. สืบค้นเมื่อ 27 สิงหาคม 2561.
  2. "ข่าวสิ้นพระชนม์" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 51 (0 ง): 1606. 26 สิงหาคม 2477. สืบค้นเมื่อ 27 สิงหาคม 2561.
  3. พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าในพระราชวงศ์จักรี, หน้า 203
  4. สุรวงศ์ วัฒนศักดิ์, บรรณาธิการ. ๖๖ เจ้าฟ้าและสายราชสกุลแห่งพระบรมราชจักรีวงศ์. กรุงเทพฯ : สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล, 2548. 413 หน้า.
  5. พระราชทานพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จุลจอมเกล้าฝ่ายหน้า
บรรณานุกรม
  • Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดาใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง
  • ศุภวัฒย์ เกษมศรี, พลตรี หม่อมราชวงศ์, และรัชนี ทรัพย์วิจิตร. พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าในพระราชวงศ์จักรี. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2549. 360 หน้า. หน้า 203. ISBN 974-221-818-8