เปิดเมนูหลัก

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ธิดา นายศัลยวิชัย หุ้มแพร (ทองคำ ณ ราชสีมา)[1] ประสูติเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2400 ทรงเป็นพระบิดาแห่งภาพยนตร์ไทย

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ
พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์1.jpg

พระอิสริยยศ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
ฐานันดรศักดิ์ พระองค์เจ้าชั้นเอก
ราชวงศ์ จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2400
สิ้นพระชนม์ 16 เมษายน พ.ศ. 2462 (61 ปี)
พระบิดา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา เจ้าจอมมารดาสังวาลย์
ชายา หม่อมเจ้าหญิงเม้า ทองแถม
หม่อมเจ้าหญิงสุวรรณ ทองแถม
หม่อม 8 คน
พระบุตร 15 องค์

พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงพระปรีชาในด้านงานช่าง ทรงร่วมรับหน้าที่บูรณะปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อครั้งสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี พ.ศ. 2425 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้า ฯ ให้เฉลิมเกียรติพระองค์ ทรงกรมเป็น กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจ ผู้บังคับการกรมช่างมหาดเล็ก เมื่อ พ.ศ. 2431 ทรงบังคับบัญชางานช่างต่าง ๆ ในพระบรมมหาราชวังชั้นใน พระราชวังบางปะอิน สวนสราญรมย์ ทรงรับผิดชอบงานโยธาในการก่อสร้าง พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย และวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร

กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจได้ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวประพาสสิงคโปร์ เมื่อ พ.ศ. 2439 และได้ทอดพระเนตรภาพยนตร์เป็นครั้งแรก ในปีต่อมา ทรงตามเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรกในปี พ.ศ. 2440 ได้ทรงจัดซื้อเครื่องซีเนมาโตกราฟฟี ซึ่งเป็นทั้งกล้องถ่ายและเครื่องฉายภาพยนตร์ กลับมาเมืองไทยด้วย ภาพบันทึกเหตุการณ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรป เมื่อปี พ.ศ. 2440 นับเป็นภาพยนตร์ม้วนแรกสุดในโลกที่ได้บันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับชาติไทย

กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจได้ทรงถ่ายทำภาพยนตร์บันทึกเหตุการณ์เบ็ดเตล็ด ทั้งในและนอกเขตพระราชวัง จนถึงภาพพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง นอกจากพระองค์ทรงเป็นนักถ่ายภาพยนตร์เป็นรายแรกและรายเดียวของสยามในรัชสมัยนั้นแล้ว พระองค์ยังทรงเป็นผู้ดำเนินธุรกิจจัดฉายและให้เช่าภาพยนตร์เป็นรายแรกของชาติด้วย โดยนอกจากจะทรงให้โรงภาพยนตร์ต่าง ๆ เช่ายืมภาพยนตร์ของพระองค์แล้ว บางครั้งก็ทรงจัดฉายภาพยนตร์เก็บค่าดูจากสาธารณชนขึ้นในบริเวณวังของพระองค์ และที่ทรงทำเป็นประจำคือ การออกร้านฉายภาพยนตร์เป็นเจ้าประจำในงานประจำปีวัดเบญจมบพิตร ในรัชกาลต่อมา พระองค์ทรงว่างเว้นและเลิกราการถ่ายทำภาพยนตร์ เนื่องจากมีผู้ดำเนินการขึ้นในสยามแล้วหลายราย

พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงประทับอยู่ที่วังสรรพสาตรศุภกิจ ที่ก่อสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2444 วังนี้ถูกไฟไหม้หมดจนเหลือแต่ซุ้มประตูทางเข้าวัง เมื่อ พ.ศ. 2510 และมีการสร้างตึกแถวสมัยใหม่ขึ้นมาแทน ปัจจุบันย่านนี้เรียกว่า แพร่งสรรพศาสตร์

พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงได้รับเฉลิมพระเกียรติเป็น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ เมื่อ พ.ศ. 2455 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงรับราชการตำแหน่งสุดท้ายเป็น นายพันเอกราชองครักษ์ ประชวรเป็นพระโรคอัมพาต สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2462 พระชนมายุได้ 62 ปี ทรงเป็นต้นราชสกุล ทองแถม และทรงมีเชื้อสายที่ไม่ได้นับเป็นราชสกุล คือ สกุลทองเจือ

พระโอรสและธิดาแก้ไข

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ ทรงเป็นต้นราชสกุลทองแถม มีหม่อม 10 ท่าน ได้แก่

  1. หม่อมเจ้าหญิงเม้า (ราชสกุลเดิม : รองทรง) พระธิดาในพระเจ้าราชวรวงศ์เธอชั้น๒ กรมหมื่นสิทธิสุขุมการ
  2. หม่อมเจ้าหญิงสุวรรณ (ราชสกุลเดิม : นิลรัตน) พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา
  3. หม่อมราชวงศ์หญิงเกษรสุมาลี (ราชสกุลเดิม : อิศรางกูร) ธิดาในหม่อมเจ้าตุ้ม อิศรางกูร
  4. หม่อมราชวงศ์หญิงนารีนพรัตน์ (ราชสกุลเดิม : อิศรางกูร) ธิดาในหม่อมเจ้าตุ้ม อิศรางกูร
  5. หม่อมตาดใหญ่ (สกุลเดิม : โรจนวิภาต)
  6. หม่อมเมือง (สกุลเดิม : พลนิเทศ)
  7. หม่อมทับทิม
  8. หม่อมตาดเล็ก (สกุลเดิม : นาครทรรพ) ธิดาหลวงปราณีประชาชน (แมลงทับ)
  9. หม่อมเศรษฐี
  10. หม่อมประเทียบ (สกุลเดิม : พุ่มพวงเพชร)

โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 15 องค์ เป็นชาย 7 องค์ และหญิง 8 องค์[2] ดังนี้

พระรูป พระนาม หม่อมมารดา ประสูติ สิ้นชีพิตักษัย คู่สมรส
  1. หม่อมเจ้าทองเชื้อธรรมชาติ ที่ 1 ในหม่อมเจ้าหญิงเม้า 14 สิงหาคม 2427 13 พฤษภาคม 2476 หม่อมเจ้าหญิงข่ายทองถัก (ทองใหญ่)
หม่อมเจ้าหญิงพันธ์สิหิงค์ (ทองใหญ่)
หม่อมแสงมณี (วิริยศิริ)
หม่อมทรัพย์
หม่อมศรี
หม่อมพิณ
  2. หม่อมเจ้าหญิงเครือมาศวิมล หม่อมเมือง 2 พฤศจิกายน 2427 26 ธันวาคม 2482
  3. หม่อมเจ้าหญิงพวงสนธิสุวรรณ ในหม่อมตาดใหญ่ 28 พฤศจิกายน 2427 24 กันยายน 2472 หม่อมเจ้าโชติรส เกษมสันต์
  4. หม่อมเจ้าพันธุ์คำนพคุณ หม่อมทับทิม 21 พฤษภาคม 2428 พ.ศ. 2506 หม่อมเจ้าหญิงนาฏนพคุณ (ทองใหญ่)
หม่อมเลื่อน
หม่อมหล่อ
  5. หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม) พ.ศ. 2430 20 เมษายน 2434
  6. หม่อมเจ้าคำงอก ในหม่อมเจ้าหญิงสุวรรณ 8 มีนาคม 2430 20 มกราคม 2471 หม่อมแฟร์ (ภมรสุต)
หม่อมมงคล (ภมรสุต)
หม่อมเรียม
  7. หม่อมเจ้าทองชมพูนุท ที่ 2 ในหม่อมเจ้าหญิงเม้า 22 ตุลาคม 2433 พ.ศ. 2491 หม่อมหลวงแย้ม (อิศรเสนา)
หม่อมสอางค์ (อินทรรัสมี)
  8. หม่อมเจ้าหญิงชุนทองชุด หม่อมตาดเล็ก ไม่ทราบปี ไม่ทราบปี
  9. หม่อมเจ้าหญิงหย่องกาญจนา หม่อมราชวงศ์หญิงเกษรสุมาลี 13 กรกฎาคม 2434 21 สิงหาคม 2498
  10. หม่อมเจ้าทองเติม ที่ 3 ในหม่อมเจ้าหญิงเม้า 3 สิงหาคม 2435 พ.ศ. 2506 หม่อมเชิญ (กัลยาณมิตร)
  11. หม่อมเจ้าทองต่อ ที่ 4 ในหม่อมเจ้าหญิงเม้า 26 กันยายน 2436 13 มกราคม 2501 หม่อมเจ้าหญิงพิมพ์รำไพ (รพีพัฒน์)
  12. หม่อมเจ้าหญิงกนกนารี หม่อมราชวงศ์หญิงนารีนพรัตน์ 17 มีนาคม 2437 21 มีนาคม 2511
  13. หม่อมเจ้าหญิงสุวรรณโสภา ที่ 5 ในหม่อมเจ้าหญิงเม้า 29 พฤศจิกายน 2440 6 ธันวาคม 2440
  14. หม่อมเจ้าทองบรรณาการ ที่ 6 ในหม่อมเจ้าหญิงเม้า 3 ธันวาคม 2446 พ.ศ. 2506 หม่อมราชวงศ์หญิงศิริโสภา (ศรีธวัช)
หม่อมราชวงศ์หญิงศรีถนอม (ศรีธวัช)
หม่อมราชวงศ์หญิงวรรณวิจิตร (รองทรง)
  15. หม่อมเจ้าหญิงกังวาลสุวรรณ หม่อมเศรษฐี 22 กรกฎาคม 2448 21 ตุลาคม 2543 หม่อมเจ้าธวัชชัยเฉลิมวงศ์ ศรีธวัช
หม่อมเจ้าจรัลยา จรูญโรจน์
สวัสดิ์ กนิษฐชาต
 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ ในแสตมป์ที่ระลึก 100 ปี ภาพยนตร์ไทย พ.ศ. 2440 - 2540

พระเกียรติยศแก้ไข

พระอิสริยยศแก้ไข

  • พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ (17 ตุลาคม พ.ศ. 2400 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2431)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจ (พ.ศ. 2431 - 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ (19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศิกายน พ.ศ. 2455)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 - ปัจจุบัน)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์แก้ไข

พระองค์ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุดของตระกูลต่าง ๆ ดังต่อไปนี้[3]

อ้างอิงแก้ไข

  1. กรมศิลปากร, จดหมายเหตุนครราชสีมา 11 กันยายน พ.ศ. 2497, พิมพ์สนองคุณ เจ้าพระยานครราชสีมา (ปิ่น ณ ราชสีมา) และ เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินท์ ณ ราชสีมา), กรุงเทพฯ: ห้องสมุดมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (ม.ป.ป.)
  2. เว็บไซต์ราชสกุลทองแถม. ลำดับราชสกุลทองแถม. สืบค้นเมื่อวันที่ 12 มกราคม 2556
  3. ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม ๓๖, ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๒, หน้า ๑๒๑
  4. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม ๗, ตอน ๔๓, ๒๕ มกราคม พ.ศ. ๒๔๓๓, หน้า ๓๙๒
  5. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑, ตอน ๓๒, ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๗, หน้า ๕๖๔
  6. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลปัจจุบันฝ่ายหน้า, เล่ม ๒๕, ตอน ๓๕, ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๑, หน้า ๑๐๑๒
  7. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๒๗, ตอน ๐ ง, ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๓, หน้า ๒๔๐๙