เปิดเมนูหลัก

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ (17 ตุลาคม พ.ศ. 2400 – 16 เมษายน พ.ศ. 2462) มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ธิดานายศัลยวิชัย หุ้มแพร (ทองคำ ณ ราชสีมา)[1] เป็นพระบิดาแห่งภาพยนตร์ไทย

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4 พระองค์เจ้าชั้นเอก
พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์1.jpg
ภรรยาชายา
หม่อมเจ้าหญิงเม้า ทองแถม
หม่อมเจ้าหญิงสุวรรณ ทองแถม
หม่อม
8 คน
พระบุตร15 องค์
ราชวงศ์จักรี
พระบิดาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดาเจ้าจอมมารดาสังวาลย์
ประสูติ17 ตุลาคม พ.ศ. 2400
สิ้นพระชนม์16 เมษายน พ.ศ. 2462 (61 ปี)

พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงพระปรีชาในด้านงานช่าง ทรงร่วมรับหน้าที่บูรณะปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อครั้งสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี พ.ศ. 2425 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เฉลิมเกียรติพระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงกรมเป็น กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจ ผู้บังคับการกรมช่างมหาดเล็ก เมื่อ พ.ศ. 2431 ทรงบังคับบัญชางานช่างต่าง ๆ ในพระบรมมหาราชวังชั้นใน พระราชวังบางปะอิน สวนสราญรมย์ ทรงรับผิดชอบงานโยธาในการก่อสร้าง พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย และวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร

กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจได้ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวประพาสประเทศสิงคโปร์ เมื่อ พ.ศ. 2439 และได้ทอดพระเนตรภาพยนตร์เป็นครั้งแรก ในปีต่อมา ทรงตามเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรกในปี พ.ศ. 2440 ได้ทรงจัดซื้อเครื่องซีเนมาโตกราฟฟี ซึ่งเป็นทั้งกล้องถ่ายและเครื่องฉายภาพยนตร์ กลับมาเมืองไทยด้วย ภาพบันทึกเหตุการณ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรป เมื่อปี พ.ศ. 2440 นับเป็นภาพยนตร์ม้วนแรกสุดในโลกที่ได้บันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับชาติไทย

กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจได้ทรงถ่ายทำภาพยนตร์บันทึกเหตุการณ์เบ็ดเตล็ด ทั้งในและนอกเขตพระราชวัง จนถึงภาพพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง นอกจากพระองค์ทรงเป็นนักถ่ายภาพยนตร์เป็นรายแรกและรายเดียวของสยามในรัชสมัยนั้นแล้ว พระองค์ยังทรงเป็นผู้ดำเนินธุรกิจจัดฉายและให้เช่าภาพยนตร์เป็นรายแรกของชาติด้วย โดยนอกจากจะทรงให้โรงภาพยนตร์ต่าง ๆ เช่ายืมภาพยนตร์ของพระองค์แล้ว บางครั้งก็ทรงจัดฉายภาพยนตร์เก็บค่าดูจากสาธารณชนขึ้นในบริเวณวังของพระองค์ และที่ทรงทำเป็นประจำคือ การออกร้านฉายภาพยนตร์เป็นเจ้าประจำในงานประจำปีวัดเบญจมบพิตร ในรัชกาลต่อมา พระองค์ทรงว่างเว้นและเลิกราการถ่ายทำภาพยนตร์ เนื่องจากมีผู้ดำเนินการขึ้นในสยามแล้วหลายราย

พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงประทับอยู่ที่วังสรรพสาตรศุภกิจ ที่ก่อสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2444 วังนี้ถูกไฟไหม้หมดจนเหลือแต่ซุ้มประตูทางเข้าวัง เมื่อ พ.ศ. 2510 และมีการสร้างตึกแถวสมัยใหม่ขึ้นมาแทน ปัจจุบันย่านนี้เรียกว่า แพร่งสรรพศาสตร์

พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงได้รับเฉลิมพระเกียรติเป็น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ เมื่อ พ.ศ. 2455 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงรับราชการตำแหน่งสุดท้ายเป็น นายพันเอกราชองครักษ์ ประชวรเป็นพระโรคอัมพาต สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2462[2] สิริพระชันษาได้ 61 ปี เป็นต้นราชสกุล ทองแถม และมีเชื้อสายที่ไม่ได้นับเป็นราชสกุล คือ สกุลทองเจือ

พระโอรสและธิดาแก้ไข

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ มีชายา 2 องค์ และมีหม่อม 8 คน รวม 10 องค์/คน ได้แก่

  • หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม (ราชสกุลเดิม รองทรง)
  • หม่อมเจ้าสุวรรณ ทองแถม (ราชสกุลเดิม นิลรัตน)
  • หม่อมราชวงศ์เกษรสุมาลี ทองแถม (ราชสกุลเดิม อิศรางกูร)
  • หม่อมราชวงศ์นารีนพรัตน์ ทองแถม (ราชสกุลเดิม อิศรางกูร)
  • หม่อมตาดใหญ่ ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม โรจนวิภาต)
  • หม่อมเมือง ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม พลนิเทศ)
  • หม่อมทับทิม ทองแถม ณ อยุธยา
  • หม่อมตาดเล็ก ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม นาครทรรพ)
  • หม่อมเศรษฐี ทองแถม ณ อยุธยา
  • หม่อมประเทียบ ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม พุ่มพวงเพชร)

มีพระโอรส 7 องค์ และมีพระธิดา 8 องค์ รวม 15 องค์ ได้แก่

ลำดับ พระรูปและพระนาม เพศ พระมารดา ประสูติ สิ้นชีพิตักษัย สวามี/ชายาและหม่อม
1 หม่อมเจ้าทองเชื้อธรรมชาติ ทองแถม ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 17 สิงหาคม พ.ศ. 2427[3] 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2476 หม่อมเจ้าข่ายทองถัก
หม่อมเจ้าพันธ์สิหิงค์
หม่อมแสงมณี
หม่อมทรัพย์
หม่อมศรี
หม่อมพิณ
2 หม่อมเจ้าเครือมาศวิมล ทองแถม ญ. หม่อมเมือง ทองแถม ณ อยุธยา 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2427[3] 26 ธันวาคม พ.ศ. 2482
3 หม่อมเจ้าพวงสนธิสุวรรณ ทองแถม ญ. หม่อมตาดใหญ่ ทองแถม ณ อยุธยา 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2427[3] 24 กันยายน พ.ศ. 2472 หม่อมเจ้าโชติรส เกษมสันต์
4 หม่อมเจ้าพันธุคำนพคุณ ทองแถม ช. หม่อมทับทิม ทองแถม ณ อยุธยา 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2428[3] พ.ศ. 2506 หม่อมเจ้านาฏนพคุณ
หม่อมเลื่อน
หม่อมหล่อ
5 หม่อมเจ้า ญ. ไม่มีข้อมูล พ.ศ. 2430 20 เมษายน พ.ศ. 2434
6 หม่อมเจ้าคำงอก ทองแถม ช. หม่อมเจ้าสุวรรณ ทองแถม 8 มีนาคม พ.ศ. 2431[3] 20 มกราคม พ.ศ. 2472 หม่อมแฟร์
หม่อมมงคล
หม่อมเรียม
7 หม่อมเจ้าทองชมพูนุท ทองแถม ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 22 ตุลาคม พ.ศ. 2433[3] พ.ศ. 2491 หม่อมหลวงแย้ม
หม่อมสอางค์
8 หม่อมเจ้าชุนทองชุด ทองแถม ญ. หม่อมตาดเล็ก ทองแถม ณ อยุธยา ไม่มีข้อมูล ไม่มีข้อมูล
9 หม่อมเจ้าหย่องกาญจนา ทองแถม ญ. หม่อมราชวงศ์เกษรสุมาลี ทองแถม 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2434[3] 21 สิงหาคม พ.ศ. 2498
10 หม่อมเจ้าทองเติม ทองแถม ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 3 สิงหาคม พ.ศ. 2435[3] พ.ศ. 2506 หม่อมเชิญ
11 หม่อมเจ้าทองต่อ ทองแถม ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 26 กันยายน พ.ศ. 2436[3] 13 มกราคม พ.ศ. 2501 หม่อมเจ้าพิมพ์รำไพ
12 หม่อมเจ้ากนกนารี ทองแถม ญ. หม่อมราชวงศ์นารีนพรัตน์ ทองแถม 17 มีนาคม พ.ศ. 2438[3] 21 มีนาคม พ.ศ. 2511
13 หม่อมเจ้าสุวรรณโสภา ทองแถม ญ. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2440 6 ธันวาคม พ.ศ. 2440
14 หม่อมเจ้าทองบรรณาการ ทองแถม ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 3 ธันวาคม พ.ศ. 2446[3] พ.ศ. 2506 หม่อมราชวงศ์ศิริโสภา
หม่อมราชวงศ์ศรีถนอม
หม่อมราชวงศ์วรรณวิจิตร
15 กังวาลสุวรรณ กนิษฐชาต ญ. หม่อมเศรษฐี ทองแถม ณ อยุธยา 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2448[ต้องการอ้างอิง] 21 ตุลาคม พ.ศ. 2543 หม่อมเจ้าธวัชชัยเฉลิมวงศ์ ศรีธวัช
หม่อมเจ้าจรัลยา จรูญโรจน์
สวัสดิ์ กนิษฐชาต
 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ ในแสตมป์ที่ระลึก 100 ปี ภาพยนตร์ไทย พ.ศ. 2440 - 2540

พระเกียรติยศแก้ไข

พระอิสริยยศแก้ไข

  • พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ (17 ตุลาคม พ.ศ. 2400 – 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 – พ.ศ. 2431)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจ (พ.ศ. 2431 – 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ (19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448 – 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 – 11 พฤศิกายน พ.ศ. 2455)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 – ปัจจุบัน)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์แก้ไข

พระองค์ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุดของตระกูลต่าง ๆ ดังต่อไปนี้[2]

อ้างอิงแก้ไข

  1. กรมศิลปากร, จดหมายเหตุนครราชสีมา 11 กันยายน พ.ศ. 2497, พิมพ์สนองคุณ เจ้าพระยานครราชสีมา (ปิ่น ณ ราชสีมา) และ เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินท์ ณ ราชสีมา), กรุงเทพฯ: ห้องสมุดมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (ม.ป.ป.)
  2. 2.0 2.1 ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม ๓๖, ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๒, หน้า ๑๒๑
  3. 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 นราธิปประพันธ์พงศ์, กรมพระ, 2404-2474, ผู้รวบรวม. บาญชีมหามกุฏราชสันตติวงศ์ พุทธศก 2468 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงรวบรวม. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, พ.ศ. 2468. 167 หน้า.
  4. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม ๗, ตอน ๔๓, ๒๕ มกราคม พ.ศ. ๒๔๓๓, หน้า ๓๙๒
  5. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑, ตอน ๓๒, ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๗, หน้า ๕๖๔
  6. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลปัจจุบันฝ่ายหน้า, เล่ม ๒๕, ตอน ๓๕, ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๑, หน้า ๑๐๑๒
  7. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๒๗, ตอน ๐ ง, ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๓, หน้า ๒๔๐๙