เปิดเมนูหลัก

ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ประเทศไทย)

ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เป็นผู้บริหารราชการแผ่นดินในพระปรมาภิไธยหรือพระนามาภิไธยพระมหากษัตริย์ เนื่องจากพระมหากษัตริย์ยังไม่ทรงบรรลุนิติภาวะก็ดี ทรงพระประชวรก็ดี ทรงไม่อาจบริหารพระราชกิจได้ก็ดี หรือไม่ทรงอยู่ในประเทศก็ดี ในสมัยราชวงศ์จักรีเริ่มมีผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องจากพระองค์ทรงขึ้นครองราชย์เมื่อพระองค์ยังทรงพระเยาว์

ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
แห่งราชอาณาจักรไทย
Standard of the Regent of Thailand.svg
ธงประจำตำแหน่ง
ผู้ดำรงตำแหน่งคนปัจจุบัน
ว่าง
ผู้แต่งตั้งพระมหากษัตริย์ไทย
วาระไม่ได้กำหนด
ผู้ประเดิมตำแหน่งสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค)
สถาปนาพ.ศ. 2411

เนื้อหา

การมีขึ้นซึ่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แก้ไข

 
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ทรงให้สัตย์ปฏิญาณในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ต่อรัฐสภาพระที่นั่งอนันตสมาคม ในวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2499 ซึ่งพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 กำหนดให้มีผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ภายใต้วิธีการและเงื่อนไขดังต่อไปนี้

มาตรา 16

ในเมื่อพระมหากษัตริย์จะไม่ประทับอยู่ในราชอาณาจักร หรือจะทรงบริหารพระราชภาระไม่ได้ด้วยเหตุใดก็ตาม จะทรงแต่งตั้งบุคคลคนหนึ่งหรือหลายคนเป็นคณะขึ้น ให้เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์หรือไม่ก็ได้ และในกรณีที่ทรงแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ให้ประธานรัฐสภาเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ

มาตรา 17

ในกรณีที่พระมหากษัตริย์มิได้ทรงแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ตามมาตรา 16 หรือในกรณีที่พระมหากษัตริย์ไม่สามารถทรงแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เพราะยังไม่ทรงบรรลุนิติภาวะหรือเพราะเหตุอื่น แต่ต่อมาคณะองคมนตรีพิจารณาเห็นว่ามีความจำเป็นสมควรแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์และไม่อาจกราบบังคมทูลให้ทรงแต่งตั้งได้ทันการ ให้คณะองคมนตรีเสนอชื่อบุคคลคนหนึ่งหรือหลายคนเป็นคณะ ตามลำดับที่โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมกำหนดไว้ก่อนแล้วให้เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ แล้วแจ้งประธานรัฐสภาเพื่อประกาศในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์ แต่งตั้งผู้นั้นขึ้นเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

มาตรา 18

ในระหว่างที่ไม่มีผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามมาตรา 16 หรือ มาตรา 17 ให้ประธานองคมนตรีเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เป็นการชั่วคราวไปพลางก่อน

ในกรณีที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ซึ่งได้รับการแต่งตั้งตามมาตรา 16 หรือ มาตรา 17 ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ ให้ประธานองคมนตรีทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เป็นการชั่วคราวไปพลางก่อน

ในระหว่างที่ประธานองคมนตรีเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามวรรคหนึ่งหรือในระหว่างที่ประธานองคมนตรีทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามวรรคสอง ประธานองคมนตรีจะปฏิบัติหน้าที่ในฐานะเป็นประธานองคมนตรีมิได้ ในกรณีเช่นว่านี้ ให้คณะองคมนตรีเลือกองคมนตรีคนหนึ่งขึ้นทำหน้าที่ประธานองคมนตรีเป็นการชั่วคราวไปพลางก่อน

ธงประจำตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แก้ไข

ธงประจำตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์กำหนดให้มีขึ้นครั้งแรกในพระราชบัญญัติธง พ.ศ. 2479 สำหรับใช้เป็นเกียรติยศของผู้ดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ธงนี้มีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส พื้นธงสีขาว ตรงกลางของผืนธงมีอาร์มสีเหลือง กว้าง 1 ใน 3 ส่วนของความกว้างของผืนธง ภายในอาร์มสีเหลืองมีอาร์มสีธงชาติกว้าง 3 ใน 5 ส่วนของความกว้างของอาร์มสีเหลือง เหนืออาร์มมีครุฑพ่าห์สีแดงขนาดเท่าอาร์มสีเหลือง

รายพระนามและรายนามผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของไทยแก้ไข

รัชกาลที่ 5แก้ไข

ลำดับ พระบรมฉายาลักษณ์และรูป พระนามและชื่อ ดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1   สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2416 ขณะยังทรงพระเยาว์
2   สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง 7 เมษายน พ.ศ. 2440[1] - 16 ธันวาคม พ.ศ. 2440 ขณะเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 1
3   พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 27 มีนาคม พ.ศ. 2450[2] - 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2450 ขณะเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2

รัชกาลที่ 6แก้ไข

ลำดับ พระบรมฉายาลักษณ์ พระนาม ดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1   พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พ.ศ. 2468 ขณะทรงพระประชวรเมื่อปลายรัชกาล

รัชกาลที่ 7แก้ไข

ลำดับ พระรูป พระนาม ดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1   สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต 9 เมษายน พ.ศ. 2475 - 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2475 ขณะที่เสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานฤดูร้อนไปประทับยังวังไกลกังวล
2   สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ 12 มกราคม พ.ศ. 2477[3][2] - 2 มีนาคม พ.ศ. 2478[2] ขณะเสด็จพระราชดำเนินไปประทับยังต่างประเทศ กระทั่งทรงสละราชสมบัติ

รัชกาลที่ 8แก้ไข

ลำดับ พระรูปและรูป พระนามและชื่อ ดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1   พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ 2 มีนาคม พ.ศ. 2478[2] - 12 สิงหาคม พ.ศ. 2478 ยังทรงพระเยาว์ ไม่สามารถปฏิบัติพระราชภารกิจได้ สภาผู้แทนราษฎรจึงได้ตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ขึ้น[4]
2   พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา 2 มีนาคม พ.ศ. 2478[2] - 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2487
3   เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) 2 มีนาคม พ.ศ. 2478[2] - 30 ธันวาคม พ.ศ. 2481
4   เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน (อุ่ม อินทรโยธิน) 21 สิงหาคม พ.ศ. 2478[5] - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2485
5   ปรีดี พนมยงค์ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2484[6] - 20 กันยายน พ.ศ. 2488

รัชกาลที่ 9แก้ไข

ลำดับ พระรูปและรูป พระนามและชื่อ ดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1   พระสุธรรมวินิจฉัย (ชม วณิกเกียรติ) 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 - 16 มิถุนายน พ.ศ. 2489 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนเป็นการชั่วคราว[7]
2   พระยานลราชสุวัจน์ (ทองดี นลราชสุวัจน์)
3   สงวน จูฑะเตมีย์
4   สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร 16 มิถุนายน พ.ศ. 2489[8] - 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490
5   พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา)
6   คณะอภิรัฐมนตรีทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490[9] - 23 มกราคม หรือ 23 มีนาคม พ.ศ. 2492 ประกอบด้วย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร, พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร, พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์, พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา), หลวงอดุลเดชจรัส (อดุล อดุลเดชจรัส)
7   สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร 23 มิถุนายน พ.ศ. 2492[10] - พ.ศ. 2492
8 4 มิถุนายน พ.ศ. 2493[11] - 7 มีนาคม พ.ศ. 2494
9   พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร 12 มีนาคม พ.ศ. 2494[12] - 19 ธันวาคม พ.ศ. 2495
10   สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ 22 ตุลาคม พ.ศ. 2499[13] - 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499 ขณะทรงพระผนวช
11   สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี 18 ธันวาคม พ.ศ. 2502[14] - 21 ธันวาคม พ.ศ. 2502 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนสาธารณรัฐเวียดนาม
12 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2503[15] - 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2503 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนสาธารณรัฐอินโดนีเซีย
13 2 มีนาคม พ.ศ. 2503[16] - 5 มีนาคม พ.ศ. 2503 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนสหภาพพม่า
14 14 มิถุนายน พ.ศ. 2503[17] - พ.ศ. 2503 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนสหรัฐอเมริกา และหลายประเทศในทวีปยุโรป
15 11 มีนาคม พ.ศ. 2505[18] - 22 มีนาคม พ.ศ. 2505 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนสาธารณรัฐอิสลามปากีสถาน
16 20 มิถุนายน พ.ศ. 2505[19] - 27 มิถุนายน พ.ศ. 2505 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนสหพันธรัฐมาลายา
17 17 สิงหาคม พ.ศ. 2505[20] - 13 กันยายน พ.ศ. 2505 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนนิวซีแลนด์และเครือรัฐออสเตรเลีย
18   พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร (ประธานองคมนตรี) 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2506[21] - 8 มิถุนายน พ.ศ. 2506 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนประเทศญี่ปุ่นและสาธารณรัฐจีน
19 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2506[22] - 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2506 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนสาธารณรัฐฟิลิปปินส์
20   สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี 12 กันยายน พ.ศ. 2507[23] - 6 ตุลาคม พ.ศ. 2507 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนราชอาณาจักรกรีซและสาธารณรัฐออสเตรีย
21 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2509[24] - กันยายน พ.ศ. 2509 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนสหราชอาณาจักร
22 23 เมษายน พ.ศ. 2510[25] - 30 เมษายน พ.ศ. 2510 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนจักรวรรดิอิหร่าน
23 6 มิถุนายน พ.ศ. 2510[26] - พ.ศ. 2510 ขณะเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เยือนสหรัฐอเมริกาและแคนาดา

รัชกาลที่ 10แก้ไข

ลำดับ รูป ชื่อ ดำรงตำแหน่ง หมายเหตุ
1   เปรม ติณสูลานนท์ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559 - 1 ธันวาคม พ.ศ. 2559 เป็นผู้สำเร็จราชการแทนเป็นการชั่วคราว

อ้างอิงแก้ไข

  1. ราชกิจจานุเบกษา, ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม ๑๓, แผ่นที่ ๕๑, วันที่ ๒๑ มีนาคม รัตนโกสินทร์ศก ๑๑๕, หน้า ๕๙๙
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 นับตามปีปฏิทินสากล
  3. พระราชกฤษฎีกา ตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ พุทธศักราช ๒๔๗๖ ราชกิจจานุเบกษา, ๑๑ มกราคม ๒๔๗๖, เล่ม ๕๐, หน้า ๘๓๘, สืบค้นวันที่ 6 พฤศจิกายน 2561
  4. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศพิเศษ เรื่อง ตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์, เล่ม ๕๑, ตอน ๐ก, ๗ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๗๗, หน้า ๑๓๓๒
  5. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ ตั้งซ่อมคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์และตั้งประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ใหม่, เล่ม ๕๒, ตอน ๐ก, ๒๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๗๘, หน้า ๑๒๖๐
  6. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศตั้งซ่อมคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ นายปรีดี พนมยงค์ (หลวงประดิษฐ์มนูธรรม), เล่ม ๕๘, ตอน ๐ก, ๑๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๘๔, หน้า ๑๘๒๑
  7. พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งและแต่งตั้งรัฐมนตรี (จำนวน ๑๖ ราย)
  8. ประกาศ ตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  9. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศแต่งตั้ง อภิรัฐมนตรี, เล่ม 64, ตอน 54, 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490, หน้า 688
  10. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2493/A/032/644.PDF
  11. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2493/A/032/644.PDF
  12. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศแต่งตั้ง ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์, เล่ม 69, ตอน 18, 20 มีนาคม พ.ศ. 2494, หน้า 402
  13. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศแต่งตั้ง สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ในระหว่างที่ผนวช, เล่ม 73, ตอน 76 ก, 25 กันยายน พ.ศ. 2499, หน้า 1035
  14. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  15. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  16. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  17. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  18. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  19. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  20. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  21. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤติยากร ประธานองคมนตรี)
  22. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤติยากร ประธานองคมนตรี)
  23. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  24. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  25. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
  26. พระบรมราชโองการ ประกาศ แต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์