ประภาส จารุเสถียร

จอมพล ประภาส จารุเสถียร (25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 – 18 สิงหาคม พ.ศ. 2540) นามเดิม ตุ๊ จารุเสถียร เป็นทหารและนักการเมืองชาวไทย เคยเป็นรองนายกรัฐมนตรี, ผู้บัญชาการทหารบก, รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย อธิบดีกรมตำรวจ และอธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

จอมพล
ประภาส จารุเสถียร
ป.จ., ส.ร., ม.ป.ช., ม.ว.ม.
รองนายกรัฐมนตรีไทย
ดำรงตำแหน่ง
1 มกราคม – 20 ตุลาคม 2501
ดำรงตำแหน่งร่วมกับพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ และสุกิจ นิมมานเหมินทร์
นายกรัฐมนตรี จอมพล ถนอม กิตติขจร
ก่อนหน้า
ถัดไป
ดำรงตำแหน่ง
9 ธันวาคม 2506 – 14 ตุลาคม 2516
ดำรงตำแหน่งร่วมกับพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ และพจน์ สารสิน
นายกรัฐมนตรี จอมพล ถนอม กิตติขจร
ก่อนหน้า
ถัดไป สุกิจ นิมมานเหมินทร์
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
ดำรงตำแหน่ง
1 มกราคม – 20 ตุลาคม 2501
นายกรัฐมนตรี
ถัดไป กมล วรรณประภา
ดำรงตำแหน่ง
23 กันยายน – 30 ธันวาคม 2500
นายกรัฐมนตรี พจน์ สารสิน
ก่อนหน้า เผ่า ศรียานนท์
ผู้บัญชาการทหารบก
ดำรงตำแหน่ง
1 ตุลาคม 2507 – 1 ตุลาคม 2516
ก่อนหน้า จอมพล ถนอม กิตติขจร
ถัดไป กฤษณ์ สีวะรา
รักษาราชการแทน อธิบดีกรมตำรวจ
ดำรงตำแหน่ง
1 ตุลาคม 2515 – 16 ตุลาคม 2516
ก่อนหน้า ประเสริฐ รุจิรวงศ์
ถัดไป ประจวบ สุนทรางกูร
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455
จังหวัดอุดรธานี ประเทศสยาม
เสียชีวิต 18 สิงหาคม พ.ศ. 2540 (84 ปี)
กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
พรรค พรรคเสรีมนังคศิลา (2498–2500)
พรรคชาติสังคม (2500–2501)
พรรคสหประชาไทย (2511–2514)
คู่สมรส ท่านผู้หญิงไสว จารุเสถียร
บุตร 6 คน
ลายมือชื่อ
การเข้าเป็นทหาร
รับใช้  ไทย
สังกัด กองทัพบกไทย
ประจำการ 2476–2516
ยศ RTA OF-10 (Field Marshal).svg จอมพล
RTN OF-10 (Admiral of the Fleet).svg จอมพลเรือ
RTAF OF-10 (Marshal of the Royal Thai Air Force).svg จอมพลอากาศ
RTP OF-9 (Police General).svg พลตำรวจเอก
บังคับบัญชา กองทัพบก และกรมตำรวจ

ประวัติแก้ไข

ประภาสเกิดเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 ปีชวด ณ ตำบลหมากแข้ง จังหวัดอุดรธานี เป็นบุตรของอำมาตย์เอก พระยาพายัพพิริยกิจ (เป้า จารุเสถียร)[1] และเจ้าบัวตอง (ณ ลำปาง) ประภาสสมรสกับ ท่านผู้หญิงไสว จารุเสถียร (บุตรของร้อยตรี วอน และนางฮวย ปานประสิทธิ์) มีพี่ชายต่างมารดาที่สำคัญคนหนึ่งคือ พลเอก จำเป็น จารุเสถียร อดีตสมุหราชองครักษ์ อดีตนายกสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ อดีตสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญและอดีตสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ประภาสจบมัธยมศึกษาจากโรงเรียนวัดราชาธิวาส

บุตรธิดาแก้ไข

ประภาสมีบุตร 6 คน ได้แก่

  1. ร้อยโท ตวงสิทธิ์ จารุเสถียร
  2. ร้อยเอกหญิง สุมิตรา จารุเสถียร
  3. สุภาพร กิตติขจร (สมรสกับพันเอก ณรงค์ กิตติขจร)
  4. พลโทประยุทธ จารุเสถียร
  5. คุณหญิงอรพรรณ ศศิประภา (สมรสกับ พลเอกยุทธศักดิ์ ศศิประภา)
  6. คุณหญิงศุภนภา อัตตะนันท์ (สมรสกับ พลเอกสมทัต อัตตะนันทน์)

ประภาสถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันจันทร์ที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2540 รวมอายุ 84 ปี 267 วัน ต่อมาในวันเสาร์ที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2541 เวลา 17.43 น. พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปพระราชทานเพลิงศพที่เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิสริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร[2]

การรับราชการแก้ไข

  • 1 ตุลาคม พ.ศ. 2476 ได้รับพระราชทานยศเป็น "ร้อยตรี"[3]
  • 1 เมษายน พ.ศ. 2478 เลื่อนยศเป็น "ร้อยโท"[4]
  • 27 ตุลาคม พ.ศ. 2479 โอนเป็นตำรวจปรับยศเป็น "ร้อยตำรวจเอก"[5]
  • 1 เมษายน พ.ศ. 2480 โอนกลับเป็นทหารปรับยศเป็น "ร้อยเอก"[6]
  • 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 รับพระราชทานยศ "พันโท"[7]
  • 1 มกราคม พ.ศ. 2491 รับพระราชทานยศเป็น "พันเอก"[8]
  • 1 มกราคม พ.ศ. 2500[9] ได้รับพระราชทานยศเป็น"พลโท"
  • 30 ธันวาคม พ.ศ. 2500 เป็นแม่ทัพกองทัพภาคที่ 1[10]
  • 1 เมษายน พ.ศ. 2502 ได้รับพระราชทานเป็น "พลเอก"[11]
  • 1 ตุลาคม พ.ศ. 2507 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นรองผู้บัญชาการทหารสูงสุด และผู้บัญชาการทหารบก[12]
  • 1 ตุลาคม พ.ศ. 2515 รักษาการในตำแหน่งอธิบดีกรมตำรวจอีกตำแหน่งหนึ่ง[13] และพระราชทานยศให้เป็นพลตำรวจเอก[14]
  • 1 มิถุนายน พ.ศ. 2516 ได้รับพระราชทานยศจอมพล จอมพลเรือ และจอมพลอากาศ[15]

ตำแหน่งและหน้าที่ราชการพิเศษแก้ไข

บทบาททางการเมืองแก้ไข

ประภาสมีบทบาทอย่างมากในการเมืองในแต่ละยุค แต่ละสมัย ในฐานะของนายทหาร ตั้งแต่ยังเป็นนายทหารยศ "ร้อยโท" ในเหตุการณ์กบฏบวรเดช พ.ศ. 2476 เป็นผู้ใช้ปืนยิงพระยาศรีสิทธิสงคราม (ดิ่น ท่าราบ) เสนาธิการของฝ่ายกบฏ ถึงแก่ชีวิต พระยาศรีสิทธิสงครามนั้นตั้งใจเดินมาเพื่อขอเจรจาด้วย ณ สถานีรถไฟหินลับ จังหวัดสระบุรี ประภาสยังเข้าร่วมในรัฐประหาร พ.ศ. 2490 และปราบกบฏวังหลวง พ.ศ. 2492 เคียงข้างจอมพล ถนอม กิตติขจร มาตลอด[22][23]

ตั้งแต่ยังมีสถานะเป็นนักเรียนนายร้อยทหารบกชั้นปีที่ 4 ในคราวเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ประภาสก็เป็นหนึ่งในคณะนักเรียนนายร้อยทหารบกจำนวน 111 นายที่บุกวังบางขุนพรหมร่วมกับคณะนายทหารและพลเรือนบางส่วนของคณะราษฎร เพื่อควบคุมสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยและผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ และเข้าควบคุมกระทรวงพระคลังมหาสมบัติอีกด้วย[24]

ภายหลังการอสัญกรรมของจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ใน พ.ศ. 2506 แล้ว จอมพล ถนอม กิตติขจร จึงดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสืบต่อ บทบาทของประภาสเปรียบเสมือนมือขวาคนสำคัญของถนอม โดยเป็นรองนายกรัฐมนตรี แม้ถนอมพูดน้อย มีภาพลักษณ์ของความซื่อสัตย์ ซึ่งทำให้เป็นที่ยอมรับของประชาชนในระยะแรกที่ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี จนได้รับฉายาว่า "นายกฯ คนซื่อ" แต่ประภาสกลับไม่ได้รับความไว้วางใจเฉกเช่นถนอม เนื่องจากปัญหาการทุจริตและการใช้อำนาจหน้าที่ไปในทางที่มิชอบหลายประการ ประภาสเป็นเสมือนปากกระบอกเสียงให้แก่ถนอม เพราะพูดเก่ง มีลีลาแพรวพราว และความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลทั้งคู่ก็แน่บแน่น เพราะพันเอก ณรงค์ กิตติขจร บุตรชายของถนอม สมรสกับบุตรสาวของประภาส

ในช่วงเหตุการณ์ 14 ตุลา มีข้อมูลระบุว่า หลังจากเข้าเฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชแล้ว ถนอมต้องการลาออก แต่ทั้งประภาสและณรงค์ไม่ยินยอม และพยายามเกลี้ยกล่อมให้ถนอมเปลี่ยนความคิด แต่ท้ายที่สุดถนอมก็ลาออก และทั้ง 3 ก็เดินทางออกนอกประเทศทันที ประภาสไปอยู่ที่ไทเป ประเทศไต้หวัน พร้อมกับณรงค์ บุตรเขย จากนั้น ถนอมหวนกลับคืนมาสู่ประเทศไทยอีกครั้งในวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2519 แต่ถูกต่อต้านอย่างหนัก จึงเดินทางกลับ ซึ่งเป็นเหตุการณ์ก่อนเกิดเหตุการณ์ 6 ตุลา ไม่นาน[25]

เครื่องราชอิสริยาภรณ์แก้ไข

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยแก้ไข

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศแก้ไข

พ.ศ. 2507 -   เครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุด

  เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ชั้นประถมาภรณ์

  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ออเรนจ์-นัสเซา ชั้นอัศวินมหากางเขน

  เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสาธารณรัฐอิตาลี ชั้นที่ 1

  เครื่องรัฐอิสริยาภรณ์อันมหากุศลแห่งกองยุทธาธิการ ชั้นผู้บังคับบัญชา

อ้างอิงแก้ไข

  1. ชีวประวัติ ประภาส จารุเสถียร
  2. ข่าวในพระราชสำนัก วันเสาร์ที่ 17 มกราคม พุทธศักราช 2541
  3. แจ้งความ พระราชทานยศนักเรียนนายร้อยและนายดาบ (หน้า 2186)
  4. ประกาศพระราชทานยศทหารบก
  5. ประกาศพระราชทานยศตำรวจ
  6. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร (หน้า 302)
  7. เรื่อง พระราชทานยศทหาร
  8. เรื่องพระราชทานยศทหาร
  9. ประกาศสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง ให้นายทหารรับราชการ
  10. ประกาศสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง ให้นายทหารรับราชการและพ้นจากตำแหน่งหน้าที่
  11. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร
  12. ราชกิจจานุเบกษา ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ให้นายทหารรับราชการ เล่ม 81 ตอน 87 ง พิเศษ หน้า 2 11 กันยายน พ.ศ. 2507
  13. รักษาราชการแทนพลตำรวจเอก ประเสริฐ รุจิรวงศ์ ตามคำสั่งกองบัญชาการคณะปฏิวัติ ที่ 345/2515 เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการพลเรือน ลงวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2515
  14. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศตำรวจ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 90 ตอน 4 ง พิเศษ หน้า 1 12 มกราคม พ.ศ. 2516
  15. ราชกิจจานุเบกษา ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานยศทหาร เล่ม 90 ตอน 64 ง พิเศษ หน้า 1 6 มิถุนายน พ.ศ. 2516
  16. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งและแต่งตั้งรัฐมนตรี (จำนวน 30 ราย) เล่ม 74 ตอน 33ก วันที่ 1 เมษายน 2500
  17. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งอธิการบดีจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 78 ตอน 72 ง พิเศษ หน้า 6 8 กันยายน พ.ศ. 2504
  18. พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งรัฐมนตรี (จำนวน 19 ราย)
  19. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งและถอดถอนตุลาการศาลทหารสูงสุด ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 84 ตอน 18 ง หน้า 660 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2510
  20. ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งนายตำรวจราชสำนัก ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 89 ตอน 43 ง หน้า 1270 24 เมษายน พ.ศ. 2516
  21. ชนวนเหตุ 14 ตุลา
  22. วาสนา นาน่วม. เส้นทางเหล็ก...พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ นายกรัฐมนตรีคนที่ 24. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มติชน, ตุลาคม, 2546. 288 หน้า. ISBN 978-974-323-792-8
  23. รุ่งมณี เมฆโสภณ. อำนาจ 2. กรุงเทพฯ : บ้านพระอาทิตย์, 2555. 183 หน้า. ISBN 978-616-536-079-1
  24. นายหนหวย. เจ้าฟ้าประชาธิปกราชันผู้นิราศ. กรุงเทพฯ : พิมพ์จำหน่ายด้วยตัวเอง, 2530. 704 หน้า. หน้า 260.
  25. ประวัติศาสตร์การศึกษา วันมหาวิปโยค 14 ตุลา 16 - 6 ตุลา 19 โดย แปลก เข็มพิลา ISBN 974-7753-87-1
  26. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม 81 ตอนที่ 42 ง ฉบับพิเศษ หน้า 5, 7 พฤษภาคม 2507
  27. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีศักดิ์รามาธิบดี, เล่ม 90 ตอนที่ 57 ง ฉบับพิเศษ หน้า 23, 24 พฤษภาคม 2516
  28. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม 76 ตอนที่ 115 ง ฉบับพิเศษ หน้า 37, 16 ธันวาคม 2502
  29. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม 74 ตอนที่ 107 ง หน้า 2993, 17 ธันวาคม 2500
  30. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นสิริยิ่งรามกีรติ ลูกเสือสดุดีชั้นพิเศษ, เล่ม 105 ตอนที่ 95 ง ฉบับพิเศษ หน้า 2, 15 มิถุนายน 2531
  31. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความ ส่งเหรียญดุษฎีมาลา เข็มกล้าหาญ ไปพระราชทาน, เล่ม 51 ตอนที่ 0 ง หน้า 440, 6 พฤษภาคม 2477
  32. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญชัยสมรภูมิ, เล่ม 58 ตอนที่ 0 ง หน้า 4829, 9 ธันวาคม 2484
  33. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญชัยสมรภูมิ, เล่ม 79 ตอนที่ 83 ง ฉบับพิเศษ หน้า 1, 8 กันยายน 2505
  34. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญพิทักษ์เสรีชน, เล่ม 86 ตอนที่ 87 ง หน้า 3029, 7 ตุลาคม 2512
  35. ราชกิจจานุเบกษา, บัญชีรายนาม ผู้ได้รับพระราชทานเหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ, เล่ม 51 ตอนที่ 0 ง หน้า 2244, 7 ตุลาคม 2477
  36. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักคณะรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญราชการชายแดน, เล่ม 75 ตอนที่ 50 ง หน้า 1873, 1 กรกฎาคม 2501
  37. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญจักรมาลาและเหรียญจักรพรรดิมาลา, เล่ม 62 ตอนที่ 55 ง หน้า 1474, 2 ตุลาคม 2488
  38. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์รัชกาลที่ 8, เล่ม 67 ตอนที่ 39 ง หน้า 3040, 18 กรกฎาคม 2493
  39. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม 76 ตอนที่ 53 ง หน้า 1399, 19 พฤษภาคม 2502
ก่อนหน้า ประภาส จารุเสถียร ถัดไป
ฟื้น รณนภากาศ ฤทธาคนี
ประยูร ยุทธศาสตร์โกศล
   
รองนายกรัฐมนตรี (ครม. 28)
(1 มกราคม พ.ศ. 2501 – 20 ตุลาคม พ.ศ. 2501)
  ถนอม กิตติขจร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
ถนอม กิตติขจร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
  รองนายกรัฐมนตรี (ครม. 3031)
(9 ธันวาคม พ.ศ. 2506 – 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514)
  สุกิจ นิมมานเหมินท์
พจน์ สารสิน   รองนายกรัฐมนตรี (ครม. 32)
(18 ธันวาคม พ.ศ. 2515 – 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516)
  สุกิจ นิมมานเหมินท์
เผ่า ศรียานนท์    
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
(ครม. 27, 28, 29, 30, 31, 32)

(23 กันยายน พ.ศ. 2500 – 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514)
(19 ธันวาคม พ.ศ. 2515 – 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516)
  กมล วรรณประภา
พลตำรวจเอก ประเสริฐ รุจิรวงศ์    
อธิบดีกรมตำรวจ
(1 ตุลาคม พ.ศ. 2515 – 16 ตุลาคม พ.ศ. 2516)
  พลตำรวจเอก ประจวบ สุนทรางกูร
จอมพล ถนอม กิตติขจร    
ผู้บัญชาการทหารบก
(1 ตุลาคม พ.ศ. 2507 – 1 ตุลาคม พ.ศ. 2516)
  พลเอก กฤษณ์ สีวะรา
พลอากาศโท มุนี มหาสันทนะ เวชยันตรังสฤษฎ์    
อธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
(7 กันยายน พ.ศ. 2504 – 26 มีนาคม พ.ศ. 2512)
  ศาสตราจารย์อุปการคุณ ดร.แถบ นีละนิธิ